Erken Lohusalık Sürecinde Kadınların Algıladıkları Eş Desteği Ölçeği (ELSKAEDÖ)

Özet

Erken Lohusalık Sürecinde Kadınların Algıladıkları Eş Desteği Ölçeği (ELSKAEDÖ), lohusalık dönemindeki kadınların eşlerinden algıladıkları desteği ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek geliştirme çalışması 2014 yılında Şahin ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek, özellikle doğum sonrası erken dönemde eş desteğinin psikolojik ve fiziksel uyum üzerindeki kritik rolünü değerlendirmeyi hedefler.

ELSKAEDÖ, toplam 16 maddeden ve üç alt boyuttan oluşmaktadır: Duygusal Destek, Sosyal Destek ve Fiziksel Destek. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır (1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Lohusalık, Eş Desteği, Ölçek Geliştirme, Doğum Sonrası, Algılanan Destek, Faktör Analizi, Psikometri.

Yazarlar

Nevin Hotun Şahin, Meryem Dişsiz, Hümeyra Dinç, Fatma Soypak.

Amaç

ELSKAEDÖ’nün temel amacı, Türkiye’deki lohusa kadınların erken doğum sonrası dönemde (puerperium) eşlerinden aldıkları veya algıladıkları desteğin düzeyini, türlerini ve etkilerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek standart bir araç sunmaktır. Bu destek algısı, annenin adaptasyon süreci ve annelik rolüne geçişi açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, sağlık profesyonellerinin lohusalık sürecindeki kadınlara yönelik destek programlarını planlamasına ve risk altındaki bireyleri belirlemesine yardımcı olmak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, doğum sonrası erken dönemde annenin algıladığı Eş Desteği yapısını ölçmektedir. Bu yapı, tek boyutlu bir destek algısı yerine, üç temel alt boyutta incelenmiştir: Duygusal Destek, Sosyal Destek ve Fiziksel Destek. Bu ayrım, eşin sadece pratik yardım sağlamasının değil, aynı zamanda duygusal olarak da yanında olmasının önemini vurgular.

Ölçeğin toplam 16 maddesi bu üç alt boyut arasında dağılmıştır. Bu çok boyutlu yapı, lohusalık sürecinin karmaşık ihtiyaçlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla yapılan analizlerde, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği değeri 0.908 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Bartlett’s Küresellik Testi anlamlılık değeri 0.000 (p < 0.001) olarak tespit edilmiştir, bu da maddeler arasındaki korelasyonun faktör analizi için yeterli olduğunu kanıtlar.

İç geçerliliğin sınanması için “bağımsız gruplar için t testi” uygulanmıştır. Bu yöntemde, toplam puana göre sıralanan denek grubunun en yüksek %27’lik (65 kadın) ve en düşük %27’lik (65 kadın) dilimleri karşılaştırılmıştır. Arada kalan denekler analize dâhil edilmemiştir. Bu yaklaşım, ölçek maddelerinin alt ve üst grupları ayırt etme gücünü desteklemektedir.

Güvenirlik

ELSKAEDÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach’s Alfa katsayısı ile değerlendirilmiş ve bu değer 0.87 olarak rapor edilmiştir. Bu sonuç, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojenliğe sahip olduğunu ve ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin zamana karşı tutarlılığını (Test-Tekrar Test Güvenilirliği) belirlemek amacıyla 30 kadından oluşan bir örneklem kullanılmıştır. Ön test ve son test uygulamaları arasında bir hafta süre bırakılmıştır. Yapılan analiz sonucunda birinci ve ikinci uygulamada alınan puanlar arasındaki korelasyon katsayısı son derece yüksek olup 0.98 olarak bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, ölçeğin zaman içinde istikrarlı sonuçlar verdiğini ve ölçülen özelliğin kalıcı olduğunu ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Yapı geçerliliği kapsamında uygulanan keşfedici faktör analizi, 16 maddenin toplam varyansın %51.376’sını açıklayan 3 faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu üç faktör, ölçeğin teorik yapısıyla uyumlu olarak Duygusal, Sosyal ve Fiziksel Destek boyutlarını temsil etmektedir.

Maddelerin faktör yükleri 0.37 ile 0.76 arasında değişmekte olup, tüm maddelerin ilgili faktörle güçlü bir ilişkisi olduğunu göstermektedir. Ayrıca, madde toplam puan korelasyon katsayıları 0.40 ile 0.64 aralığında bulunmuştur. Bu katsayılar, her bir maddenin ölçeğin genel yapısıyla yeterli düzeyde uyumlu olduğunu ve ayırt edicilik gücüne sahip olduğunu teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Ölçek Geliştirme Çalışması

Format: 3 alt boyut ve 16 madde. Derecelendirme 5’li Likert tipi (1=Kesinlikle Katılmıyorum; 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Erken Lohusalık Dönemindeki Kadınlar

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Doğum yapmış ve erken lohusalık sürecinde bulunan kadınlar.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Postpartum, Puerperium, Anne Sağlığı, Destek Algısı, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Nevin Hotun Şahin)

Yazışma Adresi: Nevin Hotun Şahin

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Nevin Hotun Şahin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makalenin bağlantısı DergiPark üzerinden erişilebilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: erken-lohusalik-surecinde-kadinlarin-algiladiklari-es-destegi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Şahin, N. H., Dişsiz, M., Dinç, H. ve Soypak, F. (2014). Erken Lohusalık Sürecinde Kadınların Algıladıkları Eş Desteği: Ölçek geliştirme çalışması. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 17(2), 73-79.

Erken Lohusalık Sürecinde Kadınların Algıladıkları Eş Desteği Ölçeği (ELSKAEDÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Duygusal Destek (7 m): Eşim gebeliğim sırasında yaşadığım değişiklik ve sıkıntılarda beni rahatlattı.
• Sosyal Destek (6 m): Eşim bebek bakımının kendi sorumluluğu olmadığını düşünür.
• Fiziksel Destek (3 m): Eşim gebeliğimde ve doğum sonu dönemde yaşadığım sorunları iş yoğunluğu nedeniyle paylaşamadı.