Erkeksi Davranış Ölçeği

Özet

Erkeksi Davranış Ölçeği (EDÖ), bireylerin toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında sergiledikleri erkeksi davranış kalıplarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Sarıçam ve Sığın (2020) tarafından Türk kültürüne uyarlanan bu ölçek, orijinal yapısıyla uyumlu olarak dört alt boyuttan oluşmaktadır: Başarıya Adanma, Kısıtlı Duygusallık, Kısıtlanmış Sevgi ve Abartılı Özgüven ve Kontrol. Ölçeğin uyarlama çalışması, psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanıma sunulması amacını taşımıştır. Yapılan faktör analizleri, ölçeğin yapı geçerliğini desteklerken, iç tutarlılık katsayıları da yüksek güvenirlik düzeyine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Erkeksi davranış, Erkeklik, Toplumsal cinsiyet rolleri, Psikometrik özellikler, Ölçek uyarlama, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Cronbach Alfa

Yazarlar

Hakan Sarıçam, A. Sığın

Amaç

Erkeksi Davranış Ölçeği’nin temel amacı, orijinal formu farklı bir kültürde geliştirilmiş olan bu psikolojik ölçüm aracını Türk kültürüne adapte etmek ve dilsel, yapısal ve istatistiksel açıdan geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını tamamlamaktır. Bu uyarlama, Türkiye’deki araştırmacıların ve profesyonellerin, erkeklik normlarına uygun davranışları ve bunların psikolojik sonuçlarını bilimsel yöntemlerle inceleyebilmesine olanak sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle erkeklerin sosyal baskılar altında sergilediği dört temel davranış örüntüsünü (Başarıya Adanma, Kısıtlı Duygusallık, Kısıtlanmış Sevgi, Abartılı Özgüven ve Kontrol) güvenilir bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Erkeksi Davranış Ölçeği, psikolojik literatürde geleneksel erkeklik rollerine atfedilen davranışsal ve duygusal kısıtlamaları ölçmektedir. Ölçek, toplam 20 maddeden ve dört farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, erkeklerin toplumsal beklentiler doğrultusunda içselleştirdiği davranışsal kalıpları temsil eder.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar ve ilgili davranışsal tanımlar şunlardır:

• Başarıya Adanma: Kariyer hedeflerine ulaşmak için yoğun zaman ve çaba harcama eğilimi.
• Kısıtlı Duygusallık: Duygusal tepkileri bastırma, hisleri başkalarıyla paylaşmaktan kaçınma.
• Kısıtlanmış Sevgi: Yakın ilişkilere yatırım yapmaktan kaçınma veya duygusal yakınlığı sınırlama.
• Abartılı Özgüven ve Kontrol: Hayattaki olaylar üzerinde aşırı kontrol sahibi olma arzusu ve yüksek düzeyde özgüven sergileme.

Geçerlik

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması sürecinde hem dil kapsam geçerliği hem de yapı geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Dil kapsam geçerliği için maddelerin çeviri uygunlukları uzman görüşleri ile değerlendirilmiştir.

Maddelerin dil kapsam geçerlik indeks değerleri 0.80 ile 1.00 arasında değişmektedir. Davis’in kriterlerine göre, kapsam geçerlik indeks değerlerinin 0.80’den büyük olması gerekmektedir. Bu bağlamda, Erkeksi Davranış Ölçeği’nin dil kapsam geçerlik indekslerinin gerekli ölçütleri sağladığı tespit edilmiştir. Dokuz madde için Dil Kapsam Geçerlik İndeksi (DGKİ) katsayısı en üst düzeyde (1.00) bulunmuş, yedi madde için çeviri uygunluk yüzdesi %100 olarak belirlenmiştir. Yapı geçerliği ise Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir.

Güvenirlik

Erkeksi Davranış Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin ve alt boyutlarının iç tutarlılık katsayıları Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır.

Hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlık güvenirlik katsayıları, Cortina’nın belirttiği minimum 0.70 kriterini karşılamaktadır. Ölçeğin bütünü için Cronbach Alfa değeri α=.81 olarak hesaplanmıştır. Alt boyutlara ait katsayılar ise aşağıdaki gibidir:

• Başarıya Adanma alt boyutu için: α=.84
• Kısıtlı Duygusallık alt boyutu için: α=.77
• Kısıtlanmış Sevgi alt boyutu için: α=.80
• Abartılı Özgüven ve Kontrol alt boyutu için: α=.73

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla iki aşamalı bir faktör analizi süreci izlenmiştir: Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA).

İlk veri setine uygulanan AFA sonuçlarına göre, Bartlett Küresellik Testi değeri χ²=2074.986 (sd=190, p=.000) olarak istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur. KMO (Kaiser–Meyer–Olkin) örneklem uygunluk katsayısı ise .80 olarak belirlenmiştir. Bu değerler, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu ve çok değişkenli normallik varsayımlarının karşılandığını göstermektedir. Temel bileşenler analizine dayalı olarak, ölçeğin orijinal yapısına uygun olan 20 maddelik dört boyutlu model, toplam varyansın %56.50’sini açıklamaktadır. Varimax dik döndürme yöntemi sonucunda elde edilen madde faktör yükleri, alt boyutlar için 0.54 ile 0.81 arasında sıralanmaktadır.

İkinci bir veri setine uygulanan birinci düzey DFA, AFA’dan elde edilen dört faktörlü modelin doğrulanması amacıyla kullanılmıştır. En Çok Olabilirlik yöntemine dayalı DFA sonuçları, modelin iyi uyum sağladığını göstermektedir. Başlıca uyum indeksleri şunlardır: χ²=420.50, sd=164 (χ²/sd=2.56), RMSEA=.072, CFI=.92, GFI=.90, IFI=.92, NNFI=.90 ve SRMR=.072. Bu indeks değerleri, modelin kabul edilebilir uyum sınırları içinde olduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyon (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, psikoloji ve rehberlik alanlarında öğrenim gören üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Katılımcılar maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Erkeklik, Erkeksi davranış, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Faktör yükleri, Uyum indeksleri, Türk kültürü, Cinsiyet rolleri

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların, sorumlu yazar Hakan Sarıçam ile e-posta yoluyla iletişime geçerek izin alması gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak akademik amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: erkeksi-davranis-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Sarıçam, H., & Sığın, A. (2020). Erkeksi Davranış Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi (16), 339-357.

DOI Bağlantısı: http://dx.doi.org/10.16947/fsmia.849195

Makale Bağlantısı: dergipark.org.tr

Erkeksi Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Derecelendirme: A=Kesinlikle Katılmıyorum, B= Katılmıyorum, C=Kararsızım, D=Katılıyorum ve E=Kesinlikle Katılıyorum

• Zamanımın büyük bir bölümünü oldukça başarılı bir kariyer elde etmek için harcarım. (Başarıya adanma)
• Hislerimi ve duygularımı genellikle başkalarıyla tartışmam. (Kısıtlı duygusallık)
• Yakın ilişkilere fazla zaman ayırmam. (Kısıtlanmış sevgi)
• Hayatımdaki her şeyin kontrolüm altında olmasına çalışırım. (Abartılı özgüven ve kontrol)