Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği – Çocuk Beyanı Formu

Özet

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği – Çocuk Beyanı Formu (ÇBİDÖ-ÇBF), çocukların ve ergenlerin kendi ebeveynleri veya birincil bakıcıları tarafından deneyimledikleri ihmalkar davranışları çok boyutlu bir perspektiften ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 10 ila 15 yaş arasındaki çocukların ihmal deneyimlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmek üzere Utku Beyazıt ve Ayhan Büyün Ayhan tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu form, özellikle çocuk ihmali davranışlarının farklı alt boyutlarını (fiziksel, duygusal, eğitimsel, denetimsel) çocukların kendi bakış açılarından saptamayı hedefler. Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında psikometrik özellikleri açısından incelenmiş ve Türk kültürüne uygunluğu kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği, Çocuk Beyanı Formu, Çocuk İhmali, Ebeveyn İhmali, Uyarlama, Psikometri, Ergenlik, Utku Beyazıt.

Yazarlar

Utku Beyazıt, Ayhan Büyün Ayhan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 10 ila 15 yaş aralığındaki çocukların, ebeveynleri veya bakıcıları tarafından maruz kaldıkları ihmalkar davranışların sıklığını ve türünü öz-bildirim yoluyla belirlemektir. Bu araç, ihmalin sadece tek bir boyutta değil, çeşitli alanlarda (duygusal, fiziksel, eğitimsel) ortaya çıktığını varsayan çok boyutlu bir çerçeve sunar. Klinik değerlendirmelerde ve çocuk koruma hizmetleri alanındaki araştırmalarda, yüksek risk altındaki bireyleri tespit etmek ve önleyici müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araç olarak kullanılmaktadır.

Ölçeğin uyarlanması, uluslararası alanda kabul görmüş bir ihmal değerlendirme aracının Türkiye bağlamında kullanılabilirliğini sağlamıştır. Bu, araştırmacılara Türk popülasyonunda çocuk ihmali olgusunu standart yöntemlerle inceleme imkanı tanır.

Yapı

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği, ebeveyn veya bakıcı ihmalinin karmaşık doğasını yansıtan birden fazla alt boyutu ölçen bir yapıyı temel alır. Orijinal ölçek, genellikle dört ana ihmal alanını kapsar:

• Fiziksel İhmal: Çocuğun temel fiziksel ihtiyaçlarının (yeterli yiyecek, giysi, barınma, tıbbi bakım) karşılanmaması.
• Eğitimsel İhmal: Çocuğun eğitim ve gelişim fırsatlarının kısıtlanması veya okul katılımının ihmal edilmesi.
• Duygusal İhmal: Çocuğa yeterli sevgi, destek, şefkat ve duygusal yanıtın sağlanmaması.
• Denetimsel İhmal: Çocuğun güvenliğini sağlayacak uygun gözetimin sağlanmaması veya tehlikeli durumlara maruz bırakılması.

Ölçek, çocukların bu davranışları ne sıklıkla deneyimlediklerini sorarak, ihmalin şiddeti ve yaygınlığı hakkında detaylı bilgi sunar. Bu yapı, çocuk ihmali araştırmalarında multidisipliner bir yaklaşımı destekler.

Geçerlik

ÇBİDÖ-ÇBF’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Beyazıt ve Büyün Ayhan (2018) tarafından titizlikle yürütülmüştür. Yapılan geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği ve ölçüt geçerliğini kapsamaktadır. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen çok boyutlu yapısını (fiziksel, duygusal vb. alt boyutlar) Türk örnekleminde doğruladığını göstermiştir. Bu, ölçeğin gerçekten de ihmalkar davranışların farklı yönlerini ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ölçüt geçerliği bağlamında, ölçekten alınan puanların, çocukluk travmaları veya psikolojik uyumsuzluk gibi ilgili dış değişkenlerle anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ÇBİDÖ-ÇBF’nin çocukların deneyimlediği ihmali diğer ilgili psikopatolojik sonuçlarla ilişkilendirmede başarılı olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmiştir. Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin toplam puanı ve alt boyutlarının iç tutarlılık katsayılarının yüksek olduğu bulunmuştur. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilirliğini desteklediğini göstermektedir. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verme potansiyelini artırır. Güvenirlik çalışmalarında ayrıca test-tekrar test güvenilirliğinin de incelenmiş olması muhtemeldir, bu da ölçek puanlarının zaman içinde stabil kaldığını gösterir.

Faktör Analizi

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği – Çocuk Beyanı Formu’nun Türkçe uyarlamasında, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak için faktör analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilmiştir. DFA sonuçları, orijinal ölçekte tanımlanan faktör yapısının (muhtemelen dört veya beş faktörlü bir yapı) Türk kültürü örnekleminde de iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu analiz, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve her bir alt boyutun kendine özgü ihmal türünü izole edebildiğini teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 5’li Likert tipi dereceleme ölçeği (Örn: Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Sık sık, Her zaman).

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Çocuklar ve ergenler.

Age Group: 10–15 yaş aralığı.

Population Details: Türkiye’deki ilkokul ve ortaokul öğrencileri üzerinde test edilmiştir.

Test Methodology: Öz-bildirim (Self-report) ölçeği. Çocuklardan, ebeveynlerinin veya birincil bakıcılarının belirli ihmalkar davranışları ne sıklıkla sergilediğini belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Travması, İhmal Ölçümü, Öz-bildirim Ölçeği, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Current Psychology.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Utku Beyazıt)

Correspondence Address: İlgili akademik kurumlar aracılığıyla sağlanmaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Utku Beyazıt ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin koşulları yazarın inisiyatifindedir.

Referanslar

Beyazıt, U.,& Büyün Ayhan, A. (2018). The psychometric properties of the Turkish version of the Multidimensional Neglectful Behavior Scale-child report (10–15 years form). Current Psychology. https://doi.org/10.1007/s12144-017-9769-3.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: cok-boyutlu-ihmalkar-davranis-olcegi-cocuk-ifadesi-toad.pdf

Çok Boyutlu İhmalkar Davranış Ölçeği – Çocuk Beyanı Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım için orijinal makaleye (Beyazıt & Büyün Ayhan, 2018) başvurulması gerekmektedir.