Çocukluk Dönemi Örselenme Yaşantıları Ölçeği Kısa Formu (ÇÖYÖ-KF)

Öz

Çocukluk Dönemi Örselenme Yaşantıları Ölçeği Kısa Formu (ÇÖYÖ-KF), bireylerin çocukluk döneminde deneyimledikleri olumsuz ve örseleyici yaşantıları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Orijinal ölçeğin kısaltılmış hali olan bu form, Sinem Kaya tarafından 2014 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçek, çocukluk çağı travmalarının ve istismar türlerinin yaygınlığını ve şiddetini hızlı ve güvenilir bir şekilde ölçmeyi hedefler.

Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki psikoloji ve ruh sağlığı alanında çalışan profesyonellerin, erken dönem travma etkilerini araştırmasına olanak tanımaktadır. ÇÖYÖ-KF, özellikle yüksek riskli popülasyonlarda çocukluk çağı örselenme deneyimlerinin retrospektif olarak değerlendirilmesi için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Örselenmesi, Örselenme Yaşantıları, ÇÖYÖ-KF, Travma, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Sinem Kaya.

Yazarlar

Sinem Kaya

[quads id=5]

Amaç

ÇÖYÖ-KF’nin temel amacı, bireylerin çocukluk dönemlerinde (genellikle 18 yaş öncesi) maruz kaldıkları çeşitli olumsuz yaşam olaylarını ve istismar türlerini sistematik olarak belirlemektir. Bu kısa form, uzun formun sağladığı derinliği koruyarak, daha hızlı uygulama ve değerlendirme imkânı sunar.

Ölçek, klinik ve akademik araştırmalarda, çocukluk travmalarının yetişkinlik dönemindeki psikolojik ve fiziksel sağlık üzerindeki etkilerini incelemek için güçlü bir araç olarak hizmet vermektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve dili bağlamında geçerli ve güvenilir sonuçlar vermesini sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, literatürde Çocukluk Dönemi Örselenme Yaşantıları (Adverse Childhood Experiences – ACEs) olarak bilinen çok boyutlu yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle duygusal, fiziksel ve cinsel istismar ile duygusal ve fiziksel ihmal gibi temel örselenme alanlarını kapsar. Ayrıca, ebeveyn kaybı, aile içi şiddet veya madde bağımlılığı gibi hane halkı işlev bozuklukları da bu yapının bileşenleridir.

ÇÖYÖ-KF, bireyin çocukluk döneminde yaşadığı bu tür travmatik deneyimlerin sıklığını veya şiddetini değerlendirmeye odaklanarak, bu karmaşık yapıyı tek bir genel skor veya alt boyutlar üzerinden özetlemeyi hedefler. Kısa formun kullanılması, özellikle geniş örneklemli çalışmalarda veri toplama sürecini kolaylaştırmaktadır.

Geçerlik

ÇÖYÖ-KF’nin Türkçe uyarlamasında psikometrik geçerlik çalışmaları, maddelerin ölçülen yapıyı ne düzeyde temsil ettiğini anlamak için yapılmıştır. Özellikle madde analizi sonuçları, ölçeğin geçerliğine dair önemli ipuçları sunmaktadır.

Yapılan analizler sonucunda, ÇÖYÖ-KF’yi oluşturan 28 maddenin madde toplam puan korelasyonlarının 0.19 ile 0.70 arasında değiştiği gözlenmiştir. Elde edilen bu bulgular, maddelerin benzer durumları örneklediği ve ölçülen özellik bakımından bireyleri yeterli düzeyde ayırt etme gücünün yeterli olduğunu göstermektedir. Bu kabul edilebilir korelasyon değerleri, ölçeğin yapısal tutarlılığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, özellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) üzerinden değerlendirilmiştir. Şar ve arkadaşlarının (2012) ÇÖYÖ-KF’yi uyarlama çalışmalarında ölçeğin iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alfa değeri 0.93 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin mükemmel derecede yüksek bir iç tutarlılık sergilediğini işaret etmektedir.

Paivo ve Cramer (2004) tarafından yürütülen farklı uyarlama çalışmalarında ise bu iç tutarlılık katsayısının 0.72 ile 0.89 arasında değiştiği belirtilmektedir. Bu aralık, ÇÖYÖ-KF’nin farklı kültürel ve dilsel bağlamlarda dahi kabul edilebilir düzeyde yüksek bir güvenirlik sunduğunu doğrulamaktadır. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Çocukluk dönemi örselenme yaşantıları, doğası gereği çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğinden, ölçeğin yapısal geçerliğini derinlemesine incelemek amacıyla faktör analizi esastır. Orijinal ölçek genellikle farklı istismar ve ihmal türlerini temsil eden alt boyutlara ayrılmaktadır.

Uyarlama çalışmasında (Kaya, 2014), madde toplam puan korelasyonlarının yüksek olması, maddelerin ölçülmek istenen genel örselenme yapısına güçlü bir şekilde yüklendiğini dolaylı olarak desteklemektedir. Ancak tam bir yapısal doğrulama için açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizlerinin sonuçlarının detaylı olarak incelenmesi gerekmektedir. Bu analizler, ölçeğin Türk örnekleminde kaç faktörlü bir yapıyı koruduğunu netleştirmek için önemlidir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal diller (Genellikle İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Çocukluk dönemi yaşantılarını retrospektif olarak değerlendirdikleri için)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş üstü yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki yetişkin popülasyonu üzerinde test edilmiştir. Uyarlama, Yüksek Lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, toplamda 40 maddeden oluşmaktadır. Ancak uyarlama çalışmasında 28 maddenin madde analizi yapılmıştır. Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Travması, Ölçme Aracı, Psikometri, Sinem Kaya, Güvenilirlik, Geçerlilik, Madde Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla (Uyarlama tezine dayanarak).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması 2014 yılında Yüksek Lisans tezi kapsamında yapılmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı, telif hakları ve izin süreçleri ile ilgili detaylı bilgi ve iletişim için sorumlu yazar Sinem Kaya ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal uyarlama tezi ve detaylı psikometrik raporuna YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir. Ayrıca, uyarlamaya ait PDF dosyası aşağıdaki bağlantıda sunulmuştur:

• cocukluk-donemi-orselenme-yasantilari-olcegi-kisa-formu-coyo-kf-toad.pdf

Kaynaklar

1. Kaya, S. (2014). Çocukluk dönemi Örselenme Yaşantıları Ölçeği kısa formunun Türkçe’ye uyarlanması (Yüksek lisans tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.
2. Şar ve arkadaşları (2012). (Güvenirlik bölümünde atıfta bulunulan çalışma).
3. Paivo ve Cramer (2004). (Güvenirlik bölümünde atıfta bulunulan çalışma).

[quads id=5]

Çocukluk Dönemi Örselenme Yaşantıları Ölçeği Kısa Formu (ÇÖYÖ-KF) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte listelenmemiştir. Ancak ölçeğin toplamda 40 maddeden oluştuğu belirtilmiştir. Uyarlama çalışmasında ise 28 maddenin psikometrik analizleri gerçekleştirilmiştir.