Ergenlerde Risk Alma Ölçeği

Özet

Ergenlerde Risk Alma Ölçeği, Binnur Kıran tarafından 2002 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle lise çağındaki ergenlerin çeşitli bağlamlarda sergilediği risk alma davranışlarının sıklığını ve yoğunluğunu ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirildiği orijinal çalışma, akran baskısı düzeyi farklı olan öğrencilerin risk alma eğilimleri, sigara içme davranışları ve genel okul başarıları arasındaki ilişkileri incelemeyi hedeflemiştir. Bu nedenle, ölçek sadece genel risk alma davranışını değil, aynı zamanda sosyal ve sağlıkla ilgili risk eğilimlerini de değerlendiren maddeler içermektedir. Ölçek, ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak, ergenlik dönemine özgü davranışsal risk faktörlerini tanımlamakta önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, ergenlerin davranışsal ve duygusal gelişimlerini anlamak isteyen araştırmacılar ve eğitimciler için önemli bir kaynaktır. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk kültürüne ve eğitim sistemine özgü risk alma dinamiklerini dikkate almıştır.

Anahtar Kelimeler

Risk Alma, Ergenlik, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Araç, Akran Baskısı, Davranışsal Risk, Doktora Tezi.

Yazarlar

Binnur Kıran

Amaç

Ergenlerde Risk Alma Ölçeği’nin temel amacı, ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin risk alma davranışlarını sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, ergenlik dönemine özgü olan, potansiyel olarak zararlı sonuçlar doğurabilecek davranışların (örneğin, tehlikeli sporlar, madde kullanımı, kurallara uymama) düzeyini belirlemeye odaklanmıştır. Bu ölçüm, hem bireysel farklılıkları tespit etmeye hem de riskli davranışların altında yatan psikososyal faktörleri araştırmaya olanak tanır.

Ölçek, özellikle akran baskısı gibi çevresel değişkenlerin, bireyin risk alma eğilimi üzerindeki etkisini incelemek üzere geliştirilmiştir. Bu bağlamda, ölçeğin bulguları, riskli davranışları önleme programlarının ve rehberlik hizmetlerinin etkinliğini artırmak için kritik bilgiler sunar.

Yapı

Ölçek, psikolojide merkezi bir kavram olan risk alma (Risk Alma) davranışını ölçmektedir. Risk alma, bireyin potansiyel olarak olumsuz sonuçlar doğurabilecek eylemlere girişme istekliliği olarak tanımlanır. Ergenlik döneminde bu yapı, genellikle dürtüsellik, yenilik arayışı ve düşük risk algısı ile ilişkilidir. Kıran’ın (2002) çalışması bağlamında, yapı muhtemelen çok boyutludur ve şunları içerebilir:

• Sosyal Riskler (otoriteye karşı gelme, kural ihlalleri).
• Sağlık Riskleri (sigara, alkol veya madde kullanımı).
• Akademik Riskler (sınavlara hazırlanmama, okuldan kaçma).

Geliştirme aşamasında, bu boyutların ergenlerin yaşam alanlarındaki farklı risk eğilimlerini kapsaması hedeflenmiştir. Ölçek, bu yapısal boyutlar üzerinden ergenlerin risk alma profilini çıkarmayı amaçlar.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak özetinde geçerlik bilgisine dair spesifik bir veri (“-“) bulunmamaktadır. Ancak bir doktora tezi kapsamında geliştirilen psikometrik bir araç olması nedeniyle, kapsamlı geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar tipik olarak şunları içerir:

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin, teorik olarak ölçmesi beklenen risk alma yapısını ne derece doğru ölçtüğünün belirlenmesi (genellikle Faktör Analizi ile).
• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, risk alma davranışının tüm ilgili alanlarını temsil edip etmediğinin uzman görüşleri ile değerlendirilmesi.
• Ölçüt Geçerliği: Ölçek puanlarının, sigara içme davranışı veya okul başarısı gibi dış ölçütlerle (Kıran’ın tezinde incelenen değişkenler) tutarlılığının incelenmesi.

Geçerlik bulgularının detayları için, araştırmacıların Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde bulunan 2002 tarihli doktora tezine başvurması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin orijinal kaynak özetinde güvenirlik bilgisine dair spesifik bir veri (“-“) bulunmamaktadır. Ancak ölçek geliştirme sürecinin temel adımlarından biri olarak, güvenilirliğin birden fazla yöntemle test edildiği kabul edilmektedir. Beklenen güvenirlik analizleri şunlardır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Yüksek bir katsayı, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğinin belirlenmesi.

Bu güvenirlik katsayılarının, ölçeğin kullanımından elde edilen puanların istikrarlı ve hatasız olduğunu kanıtlaması beklenir. Detaylı güvenirlik değerleri, Kıran (2002) tarafından hazırlanan doktora tezinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Ergenlerde Risk Alma Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak için kritik öneme sahiptir.

Genellikle, bu tür yeni geliştirilen araçlarda Keşfedici Faktör Analizi (KFA) uygulanır. KFA sonuçları, ölçeğin alt boyutlarını (örneğin, Sosyal Risk, Sağlık Riski) ve her bir maddenin ait olduğu boyutu tanımlar. Bu analiz, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olup olmadığını da test eder. Ölçeğin kaç faktörden oluştuğu ve bu faktörlerin açıklanan varyans yüzdesi, tezin metodoloji bölümünde detaylı olarak sunulmuştur.

Araç

Test Tipi: Geliştirme (Yeni bir araç olarak tasarlanmıştır).

Format: Büyük olasılıkla Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örneğin, “Hiç uygun değil”den “Tamamen uygun”a kadar 4 veya 5 seçenekli). Orijinal derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir (“-“).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ergenler (Öğrenciler).

Yaş Grubu: Ortaöğretim öğrencileri (Genellikle 14-18 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Akran baskısı düzeyi farklı olan lise öğrencileri örnekleminde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemi ile bireysel veya grup uygulaması şeklinde gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Lise Öğrencileri, Psikometri, Sosyal Risk, Sağlık Riski, Akran Etkisi, Doktora Tezi, Binnur Kıran.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez savunma kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme yılı 2002‘dir (Tezin tamamlandığı yıl).

Ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirildiği için, ticari kullanımı için telif hakkı korumasına tabi olabilir. Ölçeğin araştırma veya klinik amaçlarla kullanımı için yazar Binnur Kıran’dan ve/veya Gazi Üniversitesi’nden izin alınması gerekebilir. Ölçeğin kullanımına dair spesifik ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirildiği birincil kaynak aşağıdadır:

1. Kıran, B. (2002). Akran baskısı düzeyi farklı olan öğrencilerin risk alma, sigara içme davranışı ve okul başarılarının incelenmesi. (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Ergenlerde Risk Alma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, bu akademik ölçek girişinde kamuya açık olarak sunulmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme talimatları, yalnızca Binnur Kıran’ın 2002 yılında Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde sunduğu doktora tezinin ekler bölümünde bulunabilir.