Ergenlerde Sıkıntı-Östres Ölçeği

Özet

Ergenlerde Sıkıntı-Östres Ölçeği (ESÖÖ), ergenlik dönemindeki bireylerin yaşadığı farklı stres türlerini, yani olumsuz (sıkıntı/distress) ve olumlu (östres/eustress) deneyimleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometri aracıdır. Bu ölçek, özellikle ergenlik döneminde karşılaşılan zorluklar karşısında bireylerin gösterdiği tepkileri ve stresin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türk kültüründeki ergen popülasyonunda stres yönetimi ve psikolojik iyi oluş çalışmalarına önemli bir katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Ergenlik, Sıkıntı, Östres, Stres Yönetimi, Psikolojik İyi Oluş, Ölçek Uyarlama, Psikometri

Yazarlar

Nevin Akgün, Emine Sevim, Fatih Ekşi, H. Ekşi

Amaç

Ergenlerde Sıkıntı-Östres Ölçeği’nin temel amacı, ergenlerin yaşadığı stres deneyimlerini sadece olumsuz bir fenomen olarak değil, aynı zamanda gelişimsel ve motive edici (östres) bir faktör olarak da ele almaktır. Bu ayrım, ergenlerin stresle başa çıkma stratejilerini ve genel adaptasyon düzeylerini daha derinlemesine anlamayı mümkün kılar. Ölçeğin uyarlama çalışması, bu yapıyı Türk ergen popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek standartlaştırılmış bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, klinik ve eğitim ortamlarında, ergenlerin stres düzeylerini belirlemek, risk altındaki grupları tespit etmek ve stresle başa çıkma becerilerini geliştirmeye yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, stresin iki temel boyutunu ölçmeyi amaçlayan çift faktörlü bir yapıya dayanmaktadır: Sıkıntı (Distress) ve Östres (Eustress).

• Sıkıntı (Distress): Olumsuz, yıpratıcı ve bireyin kapasitesini aşan stres türüdür. Kaygı, depresyon, tükenmişlik ve fiziksel rahatsızlıklarla ilişkilidir.
• Östres (Eustress): Olumlu, motive edici ve bireyin performansını artıran stres türüdür. Hedefe ulaşma, meydan okuma hissi ve kişisel gelişimle ilişkilidir.

Bu iki boyutun ayrılması, araştırmacıların ve uygulayıcıların, ergenlerin yaşadığı stresin doğasını daha incelikli bir şekilde analiz etmesine olanak tanır.

Geçerlik

Ergenlerde Sıkıntı-Östres Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması çalışmasında (Akgün vd., 2021), ölçeğin yapısal uygunluğunu ve ölçmek istediği kuramsal yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek için geçerlik çalışmaları yürütülmüştür.

Kaynak metinde geçerliğe dair spesifik istatistiksel değerler belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinin yapı geçerliği (doğrulayıcı faktör analizi gibi yöntemlerle) ve ölçüt geçerliği (ilgili diğer stres, kaygı veya iyi oluş ölçekleriyle korelasyon) incelemelerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin iki faktörlü (sıkıntı ve östres) yapısının Türk kültüründe de geçerli olduğunu desteklemeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçek puanlarının tutarlılığını ve istikrarını göstermeyi hedefler. Genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği analizleri bu kapsamda gerçekleştirilir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin alt boyutlarının ve genel puanının kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiş olmalıdır. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin aynı bireyden farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretebildiğini gösterir.

Faktör Analizi

Ergenlerde Sıkıntı-Östres Ölçeği’nin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir.

Çalışmanın temel bulgusu, ölçeğin iki faktörlü yapısının (Sıkıntı ve Östres alt boyutları) Türkçe formunda da doğrulandığı yönündedir. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin kuramsal yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin ergenlerdeki stres deneyimini başarılı bir şekilde ayrıştırabildiğini gösterir.

Araç

Test Type: Geliştirme/Uyarlama (Adaptation/Development)

Format: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme formatının kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Ergenler (Adolescents)

Age Group: Kaynakta spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak ergenlik dönemi (yaklaşık 12-18 yaş) hedeflenmektedir.

Population Details: Türkiye’deki ergen popülasyonu üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Bireylerin kendi deneyim ve duygusal durumlarını değerlendirmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Stres, Ergenlik Psikolojisi, Sıkıntı, Östres, Psikolojik Ölçme, Faktör Analizi, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Kaynakta Sorumlu Yazar Nevin Akgün’e ait iletişim e-postası sağlanmıştır.

Correspondence Address: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Nevin Akgün, Emine Sevim, Fatih Ekşi ve H. Ekşi tarafından 2021 yılında yayımlanan uyarlama çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan erişilebilir: ergenlerde-sikinti-ostres-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Akgün, N., Sevim, E., Ekşi, F. & Ekşi, H. (2021). Ergenlerde Sıkıntı-Östres Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Turk J Child Adolesc Ment Health, 28(2), 102-109. DOI: 10.4274/tjcamh.galenos.2020.82905

Ergenlerde Sıkıntı-Östres Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen referans yayına başvurulması gerekmektedir.