Ergenler için Psikolojik Zihinlilik Ölçeği

Özet

Ergenler için Psikolojik Zihinlilik Ölçeği (EİPZÖ), Kıvanç Uzun, Özlem Tagay ve Zeynep Karataş tarafından 2020 yılında Türk kültürüne uygun olarak geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, ergen popülasyonunun psikolojik zihinlilik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme süreci, yapı geçerliğini ve iç tutarlılık güvenilirliğini tespit etmek için kapsamlı istatistiksel analizleri içermiştir. Ölçek, bireyin şimdiki ana odaklanma, yargılamadan kabul etme ve duygusal deneyimlerin farkında olma gibi temel zihinlilik bileşenlerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek geliştirme çalışması, Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi‘nde yayımlanmıştır ve alanyazına ergenlerde zihinliliğin araştırılmasına yönelik özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Zihinlilik, Ergenler, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Öz-farkındalık.

Yazarlar

Kıvanç Uzun, Özlem Tagay, Zeynep Karataş

Amaç

Ergenler için Psikolojik Zihinlilik Ölçeği’nin (EİPZÖ) temel amacı, ergenlik dönemindeki bireylerin psikolojik zihinlilik seviyelerini kültürel bağlama uygun ve psikometrik açıdan sağlam bir araçla ölçmektir. Zihinlilik, özellikle ergenlik gibi karmaşık gelişim dönemlerinde psikolojik iyi oluş, stres yönetimi ve duygusal düzenleme becerileri ile yakından ilişkilidir.

Bu araç, psikolojik danışmanlık, klinik psikoloji ve eğitim bilimleri alanlarında ergenlerin zihinsel süreçlerini ve duygusal deneyimlerini anlamak, ayrıca zihinlilik temelli müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için bilimsel araştırmalara zemin hazırlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bu alandaki teorik ve uygulamalı çalışmaların önünü açmıştır.

Yapı

Ölçek, ana yapı olarak Psikolojik Zihinlilik (Psychological Mindfulness) kavramını ölçmektedir. Psikolojik zihinlilik, bireyin dikkatinin şimdiki ana kasten yönlendirilmesi ve ortaya çıkan deneyimlerin (düşünceler, duygular ve fiziksel duyumlar) yargılayıcı olmayan bir tutumla kabul edilmesi sürecini ifade eder. Bu yapı genellikle farkındalık, kabul ve eyleme odaklanma gibi alt boyutları içerir.

EİPZÖ’nün ölçtüğü yapı, ergenlerin içsel deneyimlerine karşı gösterdikleri açıklık, tepkisellikten kaçınma ve duygusal süreçleri bilinçli bir şekilde izleme kapasitesini yansıtmaktadır. Ölçek, ergenlerin stresle başa çıkma ve duygusal zorlukları yönetme becerilerindeki zihinliliğin rolünü araştırmacılar için somutlaştırmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik (Validity) çalışması, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı psikolojik zihinlilik yapısını ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Geliştirme makalesinde (Uzun vd., 2020) yapı geçerliği analizlerine odaklanılmıştır.

Yapı geçerliği, genellikle doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizleri (Faktör Analizi) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen faktör yapısına uygunluğunu göstermiş ve ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini doğrulamıştır. Ayrıntılı geçerlik katsayıları ve faktör yükleri için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) çalışması, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için yapılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmalarında standart olarak iç tutarlılık güvenilirliği incelenmiştir.

İç tutarlılık analizi, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını tespit etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yapıldığı varsayılmaktadır (detaylar makalede yer almaktadır).

Faktör Analizi

Ergenler için Psikolojik Zihinlilik Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçeğin boyutlarını ve maddelerin hangi alt yapılara yüklendiğini belirlemek amacıyla incelenmiştir. Geliştirme çalışmasında hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Açımlayıcı Faktör Analizi, ölçeğin altında yatan faktör sayısını belirlemeye yardımcı olurken, Doğrulayıcı Faktör Analizi, elde edilen faktör yapısının teorik beklentileri ne ölçüde karşıladığını ve veri setine ne kadar uyum sağladığını test etmiştir. Bu analizler sonucunda ölçeğin sağlam bir faktör yapısına sahip olduğu kanıtlanmıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta boş bırakılmış olsa da, geliştirme ölçekleri genellikle Likert formatındadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Genellikle 12-18 yaş aralığı (Ergenlik dönemi)

Population Details: Türkiye’deki ergen popülasyonu üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Methodology: Kendi bildirimine dayalı (Self-report) psikometrik ölçüm aracı.

Anahtar Kelimeler

Zihinlilik, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Ergenlik Psikolojisi, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

Sorumlu Yazar: Kıvanç Uzun

İletişim: [email protected]

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanımı için özel izin gerekebilir.

Kaynaklar

Uzun, K., Tagay, Ö. ve Karataş, Z. (2020). Ergenler için Psikolojik Zihinlilik Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 322-342. doi:10.17860/mersinefd.670101

Makalenin orijinal tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ergenler-icin-psikolojik-zihinlilik-olcegi-toad.pdf

Ergenler için Psikolojik Zihinlilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metadata setinde sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için yukarıdaki referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.