Ergenler İçin Sağlıklı Yaşam Biçimi İnançları Ölçeği

Özet

Ergenler İçin Sağlıklı Yaşam Biçimi İnançları Ölçeği (EİSYBİÖ), ergenlerin kendi sağlık davranışlarına ve bu davranışları etkileyen çevresel faktörlere yönelik sahip oldukları inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikolojik ölçektir. Ölçek, toplam 16 maddeden oluşmakta olup, iki temel alt boyutu değerlendirmektedir: Bireyin sağlık davranışlarına yönelik inançları (9 madde) ve aile desteği ile problemlerle başa çıkma davranışlarına yönelik inançlar (7 madde). Ölçek, 2018 yılında Büşra Kaya tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sağlıklı Yaşam Biçimi, Ergenler, Sağlık İnançları, Aile Desteği, Başa Çıkma, Psikometri, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Büşra Kaya

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye bağlamında, ergenlik dönemindeki bireylerin sağlıklı bir yaşam sürdürme konusundaki inanç düzeylerini, algılarını ve bu inançları etkileyen sosyal destek mekanizmalarını (özellikle aile desteğini) geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Bu araç, hem koruyucu ruh sağlığı çalışmalarına hem de halk sağlığı müdahalelerine temel veri sağlamayı hedeflemektedir.

Geliştirme süreci, ergenlerin sağlık davranışlarını etkileyen karmaşık psikososyal faktörleri kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır. Bu sayede, sadece bireysel davranış eğilimleri değil, aynı zamanda çevresel faktörlerin sağlıklı yaşam biçimi inançları üzerindeki etkisi de ölçülebilmektedir.

Yapı

Ergenler İçin Sağlıklı Yaşam Biçimi İnançları Ölçeği, iki ana faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Toplam 16 madde, bu faktörler arasında dağıtılmıştır.

• Faktör 1: Bireysel Sağlık Davranışlarına Yönelik İnançlar (9 Madde): Bu boyut, ergenin kişisel sorumluluk, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite gibi doğrudan kendi kontrolündeki sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına yönelik algılanan yeterliliğini ve inançlarını ölçer.
• Faktör 2: Aile Desteği ve Problemlerle Başa Çıkma İnançları (7 Madde): Bu boyut, ergenin sağlıkla ilgili konularda ailesinden aldığı desteği ve zorluklar karşısında etkili başa çıkma stratejilerini kullanma becerisine olan inancını değerlendirir. Bu faktör, sosyal çevrenin sağlıklı yaşam inançları üzerindeki kritik rolünü vurgular.

Geçerlik

Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiği için, psikometrik özelliklerinin titizlikle incelendiği varsayılmaktadır. Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal uygunluğunu kanıtlamaya odaklanmıştır. Bu çalışmalar genellikle Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile madde havuzunun oluşturulması) ve Yapı Geçerliği (Faktör Analizi) aşamalarını içerir.

Yapılan Faktör Analizi çalışmaları ile, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki faktörlü yapıyı (Bireysel Sağlık İnançları ve Aile Desteği/Başa Çıkma) yeterince temsil ettiğini gösteren bulgulara ulaşıldığı kabul edilmektedir. Bu, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin geliştirme aşamasında, ölçüm tutarlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik analizleri, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarını içerir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu ve ölçümün hatasızlığa yakın olduğunu işaret eder. Tezin bulguları, EİSYBİÖ’nün hem genel ölçek hem de alt boyutlar bazında yeterli düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermelidir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. 16 maddenin, sağlıklı yaşam biçimi inançlarının farklı yönlerini temsil eden iki ayrı faktöre ayrılması, bu analizin sonucudur.

Bu iki faktörlü yapı, ergen sağlığı literatüründeki bireysel davranış eğilimlerinin yanı sıra, çevresel ve sosyal desteğin önemini de vurgulayan teorik çerçevelerle uyumludur. Faktör yüklerinin ve öz değerlerin incelenmesi, ölçeğin her bir maddesinin ait olduğu alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Beşli Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Genellikle ortaokul ve lise çağındaki ergenler (12-18 yaş aralığı). (Tam yaş aralığı tezde belirtilmiştir.)

Population Details: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde öğrenim gören ergen bireyler.

Test Methodology: Bireyin kendine yönelik inançlarını “Kesinlikle Katılmıyorum” (1) ile “Kesinlikle Katılıyorum” (5) arasında derecelendirmesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Davranışları, Yaşam Biçimi İnançları, Aile Fonksiyonları, Adaptasyon, Psikometrik Özellikler, Gazi Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi, Ankara (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Yüksek Lisans Tezi Tamamlanma Yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Büşra Kaya’dan alınmalıdır. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle izin talep edilmesi yeterlidir. Ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ergenler-icin-saglikli-yasam-bicimi-inanclari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kaya, B. (2018). Ergenler için Sağlıklı Yaşam Biçimi İnançları Ölçeğinin uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.

Ergenler İçin Sağlıklı Yaşam Biçimi İnançları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bireyin sağlık davranışlarına yönelik inançlarını ölçen 9, aile desteği ve problemlerle başa çıkma davranışlarına yönelik inançları ölçen 7 madde olmak üzere toplam 16 maddeden oluşmaktadır.