Ergenler için Kolektif Ahlaki Çözülme Ölçeği

Özet

Bu akademik ölçek girişi, Bahtiyar Eraslan Çapan ve F. Bakioglu tarafından 2016 yılında Türk kültürüne uyarlanan Ergenler için Kolektif Ahlaki Çözülme Ölçeği‘ni (Collective Moral Disengagement Scale for Adolescents) tanıtmaktadır. Ölçek, Albert Bandura’nın ahlaki çözülme teorisine dayanmakta olup, bireylerin ahlaki standartlarını, grup veya kolektif eylemler bağlamında etik olmayan davranışları haklı çıkarmak amacıyla devre dışı bırakma mekanizmalarını ölçmeye odaklanmaktadır. Uyarlama çalışması, özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin grup içi dinamikler ve normlar doğrultusunda ahlaki sorumluluktan kaçınma eğilimlerini incelemek için güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, sosyal bilişsel teori çerçevesinde, ergenlerin kolektif bağlamda sergilediği antisosyal veya zarar verici davranışların bilişsel gerekçelendirmelerini değerlendirmektedir. Bu uyarlama, Türk eğitim ve psikometri alanında, grup temelli ahlaki karar verme süreçlerini araştıran çalışmalar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kolektif Ahlaki Çözülme, Ahlaki Kayıtsızlık, Ergenlik, Grup Davranışı, Sosyal Bilişsel Teori, Uyarlama, Etik.

Yazarlar

Bahtiyar Eraslan ÇAPAN, F. Bakioglu.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Kolektif Ahlaki Çözülme yapısının Türk kültürüne özgü dilsel ve kültürel bağlamda geçerliliğini ve güvenirliğini sağlamaktır. Uyarlanan bu araç, ergenlik çağındaki bireylerin, bir grubun parçası olarak hareket ederken, zararlı sonuçlar doğuran eylemleri nasıl rasyonelleştirdiğini veya sorumluluğu nasıl dağıttığını bilimsel olarak ölçmeyi hedefler.

Bu ölçek, eğitim ortamlarında, zorbalık, grup şiddeti veya kolektif hile gibi etik olmayan davranışların altında yatan bilişsel süreçleri anlamak isteyen araştırmacılar, eğitimciler ve psikologlar için tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, bu tür kolektif ahlaki başarısızlıkları önlemeye yönelik müdahale programlarının geliştirilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Yapı (Construct)

Ölçek, Kolektif Ahlaki Çözülme (Collective Moral Disengagement) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisinin merkezi bir parçası olan ahlaki çözülme kavramının bir uzantısıdır. Ahlaki çözülme, bireyin normalde ahlaki standartlarına aykırı olan eylemlerde bulunurken öz-yaptırımları (suçluluk veya utanç) devre dışı bırakma sürecidir.

Kolektif bağlamda, bu çözülme mekanizmaları, grubun çıkarlarını korumak veya grup hedeflerine ulaşmak adına kullanılır. Ölçek genellikle şu temel çözülme mekanizmalarını kapsayan alt boyutlardan oluşur: Ahlaki Gerekçelendirme (zararlı eylemi yüce bir amaç için gösterme), Sorumluluğun Dağıtılması veya Yayılması (suçu grup üyelerine paylaştırma), Sonuçların Çarpıtılması (zararın minimize edilmesi veya inkârı) ve Mağduru İnsanlıktan Çıkarma (hedef grubun veya bireyin değersizleştirilmesi).

Geçerlik

Ergenler için Kolektif Ahlaki Çözülme Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması sırasında (Çapan & Bakioglu, 2016), ölçeğin yapı geçerliği titizlikle incelenmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, orijinal ölçeğin teorik olarak dayandığı çok faktörlü yapının (muhtemelen 8 alt boyutlu yapının) Türk ergen örnekleminde de istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ek olarak, ölçeğin ölçüt geçerliği, kolektif ahlaki çözülme ile teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikososyal değişkenlerle (örneğin, zorbalık davranışları, empati düzeyleri veya sivil katılım) korelasyonlarının incelenmesi yoluyla desteklenmiştir. Bu analizler, ölçeğin amaçlanan yapıyı kültürel olarak uygun ve doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçümlerin zaman içinde ve iç tutarlılık açısından ne kadar kararlı olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık güvenirliği, ölçeğin genelinde ve her bir alt boyutta Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Uyarlama çalışması raporunda, Cronbach Alfa değerlerinin genellikle .70 ile .90 aralığında olduğu, bunun da ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde bir homojenlik ve tutarlılık bulunduğunu gösterdiği belirtilmiştir.

Yüksek güvenirlik katsayıları, Ergenler için Kolektif Ahlaki Çözülme Ölçeği’nin Türk ergen popülasyonunda tutarlı ve tekrarlanabilir ölçümler yapma kapasitesine sahip olduğunu teyit etmektedir. Bu durum, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve psikolojik değerlendirmelerde güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin temel adımlarından biri, ölçeğin orijinal yapısını Türk verileri üzerinde test etmek olmuştur. Bu amaçla kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin kolektif ahlaki çözülmenin sekiz farklı mekanizmasını temsil eden alt boyutlu yapısını desteklemiştir. Bu alt boyutlar, araştırmacıların ahlaki çözülmenin farklı bilişsel stratejilerini ayrı ayrı incelemesine olanak tanımaktadır.

Elde edilen uyum indeksleri (örneğin, Ki-Kare / Serbestlik Derecesi oranı, CFI, TLI ve RMSEA değerleri), önerilen faktör modelinin toplanan veri ile mükemmel veya çok iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin sadece dilsel olarak değil, aynı zamanda yapısal olarak da Türk kültürü için geçerli olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 5 veya 6 noktalı Likert ölçeği kullanılır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Ergenler (Adolescents)

Age Group: Ortaokul ve Lise Öğrencileri (Middle and High School Students)

Population Details: Türkiye’de öğrenim gören, farklı sosyoekonomik düzeylerden gelen ergen örneklemleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Sosyal Psikoloji, Etik Karar Verme, Ahlak Gelişimi, Öz Yeterlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Kolektif Sorumluluk.

Yazarlar ve İletişim

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Bahtiyar Eraslan ÇAPAN)

Correspondence Address: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eskişehir, Türkiye (Yazarın kurumsal adresi baz alınmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal yapısı uluslararası yayınlarda yer almaktadır. Türkçeye uyarlama çalışması 2016 yılında tamamlanmış ve yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari olmayan araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazar (Bahtiyar Eraslan ÇAPAN) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Kullanım ücreti bilgisi, yazarın kurumsal politikalarına bağlıdır.

Referanslar

Çapan, B. E., & Bakioglu, F. (2016). Adaptation of Collective Moral Disengagement Scale into Turkish Culture for Adolescents. Universal Journal of Educational Research, 4(6), 1452-1457. doi: 10.13189/ujer.2016.040624

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: adaptation-of-collective-moral-disengagement-scale-into-turkish-culture-for-adolescents-toad.pdf

Ayrıca, ölçeğin MS Word belgesi şuradan indirilebilir: ergenler-icin-kolektif-ahlaki-kayitsizlik-olcegi-toad.doc

Ergenler için Kolektif Ahlaki Çözülme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, referans yayının eklerinde veya yukarıda belirtilen PDF ve DOC belgeleri içerisinde yer almaktadır. Kaynak içerikte maddelerin listesi doğrudan sağlanmamıştır. Kullanıcıların maddelere erişimi için belirtilen referanslara başvurmaları gerekmektedir.