Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği (ÇİAOÖ), çocukların ahlaki gelişim düzeylerini ve olgunluk eğilimlerini ölçmek amacıyla 2017 yılında Mehmet Kök ve Ayşen Çakıcı tarafından geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatında olup, toplamda 13 maddeden ve üç ana alt faktörden oluşmaktadır. Yapılan psikometrik analizler sonucunda, ölçeğin yapısal olarak geçerli ve iç tutarlılık açısından güvenilir olduğu tespit edilmiştir. ÇİAOÖ, özellikle çocukların kurallara uyma, çıkarcılık ve itaat etme gibi ahlaki muhakeme eğilimlerini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ahlaki gelişim, ahlaki olgunluk, çocuk, psikometrik, geçerlik, güvenirlik, Likert ölçeği, ahlaki muhakeme.

Yazarlar

Mehmet Kök, Ayşen Çakıcı

Amaç

Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği’nin temel amacı, okul çağındaki çocukların ahlaki olgunluk düzeylerini ve ahlaki muhakeme eğilimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, çocukların sosyal normlara, kurallara ve otoriteye karşı geliştirdikleri tutumları belirleyerek, eğitim ve gelişim alanlarında rehberlik sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, özellikle Kohlberg’in ahlaki gelişim aşamalarının erken evrelerine denk gelen itaat ve ceza yönelimi ile çıkarcı eğilimleri saptamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, çocukların ahlaki gelişim basamaklarında nerede konumlandıkları hakkında detaylı bilgi edinilebilmektedir.

Yapı

Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği, çocukların davranışlarını ve karar verme süreçlerini etkileyen üç temel ahlaki eğilimi ölçmektedir. Bu yapı, çocukların dışsal ödül ve cezaya olan bağımlılıklarını, sosyal beklentilere uyum sağlama çabalarını ve kişisel menfaatleri ön planda tutma eğilimlerini kapsamaktadır. Bu üç faktörün birleşimi, çocuğun genel ahlaki olgunluk seviyesini yansıtmaktadır.

Ölçek, ahlaki muhakemenin ön geleneksel (pre-conventional) aşamalarına ait boyutları değerlendirerek, çocukların ahlaki kararlarını verirken hangi motivasyon kaynaklarını kullandıklarını ortaya koymaktadır. Ölçeğin yapısal geçerliği, bu teorik temeller üzerine inşa edilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, on üç maddeden ve üç alt faktörden oluşan yapının model uyumuna sahip olduğu ve dolayısıyla yapı geçerliğinin sağlandığı görülmüştür. Bu durum, ölçeğin teorik olarak varsayılan ahlaki olgunluk yapısını başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin ilgili oldukları faktörleri güçlü bir şekilde ölçtüğünü ve faktörler arasındaki ayrımın yeterli düzeyde olduğunu doğrulamıştır. Bu bulgular, ÇİAOÖ’nün ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlık (Cronbach Alfa katsayısı) ve iki yarı güvenirliği analizleri kullanılarak hesaplanmıştır. İç tutarlık değerleri, ölçeğin alt boyutları için sırasıyla .75, .77 ve .74 olarak bulunmuştur. Ölçek toplamının iç tutarlık değeri ise .75’tir. Bu değerler, ölçek maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, iki yarı güvenirliği analizinde alt boyutlar için sırasıyla .71, .73 ve .71 değerleri elde edilmiştir. Ölçek toplamı için iki yarı güvenirliği katsayısı ise .72 olarak belirlenmiştir. Bu güvenirlik değerleri, Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği’nin yüksek düzeyde güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, yapı geçerliği çalışmaları sonucunda 13 madde ve üç temel faktörden oluşan bir yapı sergilemektedir. Bu faktörler, çocukların ahlaki muhakemesindeki farklı eğilimleri temsil etmektedir:

1. İyi Çocuk Olma ve Kurallara Uyma: (2 madde) Sosyal beklentilere uygun davranış sergileme ve normlara uyma eğilimini ölçer.

2. Çıkarcılık Eğilimi: (6 madde) Kişisel menfaatleri ve dışlanmaktan kaçınmayı önceliklendiren ahlaki kararları ölçer.

3. İtaat Etme ve Cezadan Kaçınma Eğilimi (Bağımlı Ahlak): (5 madde) Otoriteye itaat etme ve olası cezadan kaçınma motivasyonuyla hareket etme eğilimini ölçer.

Bu üç faktör, ahlaki olgunluğun gelişimsel spektrumunu yansıtan önemli boyutlardır. Faktör yüklerinin ve model uyum indekslerinin incelenmesi, bu üç faktörlü yapının çocukların ahlaki muhakemesini açıklamak için yeterli olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1=hiç katılmıyorum, 2=katılmıyorum, 3=kararsızım, 4=katılıyorum ve 5=tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Çalışma kapsamında belirtilmemiştir, ancak geliştirme amacı çocuk popülasyonuna yöneliktir.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin geliştirildiği çocuk örneklemi üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Ahlak, çocuk psikolojisi, ölçme ve değerlendirme, psikometri, faktör analizi, iç tutarlılık, ahlaki muhakeme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar Mehmet Kök)

Yazışma Adresi: Atatürk Üniversitesi, Erzurum, Türkiye (Tahmini)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Kök ve Çakıcı tarafından 2017 yılında yayımlanan bir çalışma ile tanıtılmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler, sorumlu yazar Mehmet Kök ile iletişime geçilerek alınabilir. Ticari kullanım ve ücret bilgisi net değildir, ancak akademik veya eğitim amaçlı kullanımlar için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Kök, M., ve Çakıcı, A. (2017). Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 21. Yüzyılda Eğitim Ve Toplum Eğitim Bilimleri Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(18), 711-730.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuklar-icin-ahlaki-olgunluk-olcegi-toad.pdf

Çocuklar İçin Ahlaki Olgunluk Ölçeği Maddeleri

Ölçek 13 madde üç faktörden oluşmaktadır.

• İyi Çocuk Olma ve Kurallara Uyma (2m): Arkadaşım yanlış bir şey yaptığında onu uyarırım.

• Çıkarcılık Eğilimi (6m): Arkadaşlarım arasında dışlanmamak için onların yaptığı uygunsuz davranışları ben de yaparım.

• İtaat Etme ve Cezadan Kaçınma Eğilimi (Bağımlı Ahlak) (5m – Örnek Madde): Anne-babamın sevgisini kazanmak için onların her dediğini yaparım.