Ahlaki Çözülme Ölçeği

Özet

Ahlaki Çözülme Ölçeği, bireylerin etik olmayan davranışlarını haklı çıkarmak veya hafifletmek için kullandıkları bilişsel mekanizmaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Erbaş ve Perçin-Şahin (2017) tarafından Türkçe geçerleme çalışması yapılarak Türk kültürüne uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması sonucunda ölçeğin yedi maddeden oluşan tek faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Ölçek, özellikle bireyin çevreye uyumu bağlamında ahlaki çözülme eğilimlerini değerlendirmek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ahlaki Çözülme, Moral Disengagement, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Kişi Çevre Uyumu

Yazarlar

Emre Erbaş, Nida Perçin-Şahin

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin ahlaki standartlarını geçici olarak devre dışı bırakarak etik dışı veya zararlı davranışlarda bulunmalarını sağlayan bilişsel süreçleri, yani ahlaki çözülme mekanizmalarını tespit etmektir. Türkiye bağlamındaki uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmanın yanı sıra, ahlaki çözülme eğilimlerinin kişi çevre uyumu ile olan ilişkisini incelemek amaçlanmıştır. Bu sayede, örgütsel veya sosyal çevrelerdeki etik dışı davranışların altında yatan psikolojik süreçlerin anlaşılmasına katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, Ahlaki Çözülme (Moral Disengagement) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Albert Bandura tarafından sosyal bilişsel teori çerçevesinde ortaya atılmıştır ve bireylerin normalde vicdanlarını harekete geçirecek olan davranışları, bilişsel yeniden yapılandırma yoluyla ahlaki denetimden çıkarmalarını ifade eder. Ahlaki çözülme, genellikle sekiz ana mekanizma aracılığıyla gerçekleşir (örneğin, ahlaki gerekçelendirme, sonuçların çarpıtılması, mağduru suçlama). Türkçe uyarlaması yapılan bu ölçek, bu mekanizmaların genel bir eğilim olarak varlığını tek bir faktör altında değerlendirmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, tekrarlanan faktör analizi yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin orijinal yapısına benzer olarak tek faktörlü bir yapıyı koruduğu gözlemlenmiştir. Bu tek faktörlü yapı, toplam varyansın %43,6’sını açıklamaktadır, bu da ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin yapısının kişi çevre uyumu gibi ilgili psikolojik yapılarla beklenen yön ve düzeyde ilişkiler göstermesi, yapı geçerliğine ek kanıt sağlamıştır.

Güvenirlik

Ahlaki Çözülme Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alfa kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı 0,778 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin güvenilir bir araç olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir. Bu sonuç, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme potansiyelini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlama sürecinde gerçekleştirilen faktör analizi, başlangıçta kullanılan madde havuzundan yola çıkarak nihai yapıyı belirlemiştir. Tekrarlanan analizler neticesinde, en yüksek açıklayıcılığa sahip ve psikometrik olarak en sağlam yapıyı oluşturan yedi ifade seçilmiştir. Bu yedi ifade, Ahlaki Çözülme yapısını tek bir temel boyut altında temsil etmektedir. Tek faktör, toplam varyansın %43,6’sını açıklayarak ölçeğin yapısal netliğini ortaya koymuştur.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: 7 maddeden oluşan, muhtemelen Likert tipi derecelendirme kullanılan (kaynakta derecelendirme bilgisi eksiktir) öz bildirime dayalı bir ölçektir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve üniversite öğrencileri (uyarlama çalışmasının yapıldığı örneklem tipine bağlı olarak).

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri veya çalışan yetişkinler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek, genel popülasyonda ahlaki çözülme eğilimlerini değerlendirmek için uygundur.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılardan kendileriyle ilgili ifadeleri belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden değerlendirmeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Etik, Ahlak, Bilişsel Mekanizmalar, Ahlaki Çözülme, Türk Kültürü, Psikometri, İç Tutarlılık

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emre Erbaş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Emre Erbaş (İletişim e-postası üzerinden sağlanabilir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için orijinal yazarlarla (Emre Erbaş) iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ahlaki-cozulme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Erbaş, E., ve Perçin- Şahin, N. (2017). Ahlaki Çözülme Ölçeği Türkçe geçerlemesi ve kişi çevre uyumu ilişkisi. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 177-190.

Ahlaki Çözülme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 7 maddeden oluşmaktadır.

• 1m: Bir şeyi sahibinin izni olmasa bile işimi görebilmek için geçici olarak almakta bir mahsur görmüyorum.
• 7m: Eğer birine yanlış davranılıyorsa buna kendisi sebep olmuştur.