SPORCU ÖZ ŞEFKAT ÖLÇEĞİ-KISA FORMU

Özet

Sporcu Öz Şefkat Ölçeği-Kısa Formu (A-SCSS-SF), sporcuların kendi başarısızlıkları, yetersizlikleri ve zorlukları karşısında gösterdikleri öz şefkat düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu form, orijinal ölçeğin kısaltılmış bir uyarlaması olup, Emre Ozan Tingaz ve Zeynep Atalay (2021) tarafından Türkçe’ye uyarlanması ve Türk sporcu popülasyonunda psikometrik özelliklerinin incelenmesi için bilimsel çalışmalara konu olmuştur. Ölçek, sporcuların kendilerine karşı gösterdikleri yargılayıcı olmayan, nazik ve anlayışlı tutumu değerlendirerek, spor psikolojisi alanındaki araştırmalara pratik bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz şefkat, spor psikolojisi, sporcu, psikometrik özellikler, uyarlama, kısa form, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Emre Ozan Tingaz, Zeynep Atalay.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sporcuların karşılaştıkları rekabet stresi, performans düşüşleri ve başarısızlıklar karşısında gösterdikleri öz şefkat düzeylerini, orijinal ölçeğe göre daha az madde kullanarak hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Bu kısa form, özellikle yoğun antrenman programlarına sahip sporcularla çalışırken zaman kısıtlaması olan araştırmacılar ve uygulayıcılar için pratik bir araç sağlamaktadır.

Bu uyarlama çalışması, öz şefkat kavramının Türk sporcu popülasyonunda geçerli bir şekilde ölçülüp ölçülemeyeceğini belirlemeyi ve uluslararası literatüre Türkiye’den veri sunmayı hedeflemiştir. Ölçek, sporcuların duygusal refahını ve performans stresine karşı dayanıklılığını ölçmek için kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojik bir yapı olan Öz Şefkat‘i ölçmektedir. Öz şefkat, bireyin yaşamdaki zorluklar ve kişisel yetersizlikler karşısında kendine karşı yargılayıcı olmayan, destekleyici ve nazik bir tutum sergilemesini içerir. Bu yapı, genellikle Neff’in modelinde tanımlanan altı bileşeni (kendine nezaket/yargılama, ortak insanlık/izolasyon, bilinçli farkındalık/aşırı özdeşleşme) kapsar.

Spor bağlamında, bu yapı; bir sporcunun antrenman veya müsabaka sırasında yaptığı hataları ve yaşadığı hayal kırıklıklarını, sporcu olmanın doğal bir parçası olarak görmesini, bu duygulardan dolayı kendini izole etmemesini ve duygusal tepkilerini aşırıya kaçmadan fark edebilmesini ifade eder. Sporcu Öz Şefkat Ölçeği-Kısa Formu, bu bileşenlerin spor ortamındaki yansımalarını yakalayarak, sporcuların zihinsel sağlığına dair önemli veriler sunar.

Geçerlik

Sporcu Öz Şefkat Ölçeği-Kısa Formu’nun yapısal geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, uyum iyiliği indekslerinin kabul edilebilir ya da iyi uyum aralığında olduğunu göstermiştir. Elde edilen temel uyum indeksleri şunlardır: RMSEA=.063, SRMR=.058, GFI=.933 ve AGFI=.902. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını güçlü bir şekilde desteklediğini ve Türk sporcu verileriyle uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliği (criterion-related validity) kapsamında diğer psikolojik yapılarla olan ilişkisi incelenmiştir. Sporcu Öz Şefkat Ölçeği-Kısa Formu’nun, teorik olarak benzer olması beklenen Sporcu Bilinçli Farkındalık Ölçeği ve genel Öz Şefkat Ölçeği ile pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki gösterdiği belirlenmiştir. Bu durum, A-SCSS-SF’nin gerçekten öz şefkat yapısını ölçtüğüne dair ek kanıtlar sunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Hesaplanan İç Tutarlık katsayısı (Cronbach’s Alpha) α=.849 olarak belirlenmiştir. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçme konusunda yüksek bir tutarlılık sergilediğini göstermektedir.

Zamanla değişmezlik güvenirliğini (test-tekrar test güvenirliği) değerlendirmek amacıyla, ölçek iki hafta aralıkla tekrar uygulanmıştır. İki ölçüm arasındaki sınıf içi korelasyon katsayısı (ICC) mükemmel düzeyde (ICC=.980) bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon değeri, ölçeğin zamana karşı stabil sonuçlar ürettiğini ve ölçüm hatasının son derece düşük olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Tingaz ve Atalay (2021) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, kısa formun orijinal ölçeğin alt boyutlarını Türk kültüründe de başarılı bir şekilde temsil edip etmediğini kontrol etmek için kritik bir adımdır.

Elde edilen uyum iyiliği indeksleri (RMSEA, SRMR, GFI, AGFI), kısa formun tek veya çok faktörlü yapısının verilerle kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin spor psikolojisi araştırmalarında geçerli ve yapısal olarak sağlam bir araç olarak kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği. Yanıtlar, düşük öz şefkatten (1) yüksek öz şefkate (5) doğru artan bir sırayla puanlanmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sporcular

Yaş Grubu: Genç ve Yetişkin Sporcular (Özellikle rekabetçi sporcular)

Popülasyon Detayları: Çeşitli spor dallarında aktif olarak yer alan ve düzenli antrenman yapan bireyler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Sporcu performansı, öz şefkat, spor psikolojisi, ICC, Cronbach Alfa, GFI, AGFI.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Çalışmada belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Çalışmada belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Emre Ozan Tingaz

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Türkçe uyarlama ve psikometrik inceleme yayın yılı)

İzinler: Ölçeğin bilimsel ve akademik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Emre Ozan Tingaz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari kullanım durumu belirtilmemiştir.

İletişim: Sorumlu yazar Emre Ozan Tingaz ile [email protected] adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

Kaynakça

Tingaz, E. O., ve Atalay, Z. (2021). Sporcu Öz Şefkat Ölçeği-Kısa Formu: Türkçeye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 12(3), 305-318. DOI: https://doi.org/10.17155/omuspd.903116

Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sporcu-oz-sefkat-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

SPORCU ÖZ ŞEFKAT ÖLÇEĞİ-KISA FORMU Maddeleri

Derecelendirme:

• 1: Hemen hemen hiçbir zaman
• 2: Nadiren
• 3: Ara Sıra
• 4: Çoğu zaman
• 5: Hemen hemen her zaman

Örnek Maddeler:

1. Sporda benim için önemli bir şeyde başarısız olduğumda yetersizlik hissiyle tükenirim.
2. Spordaki başarısızlıklarımı, sporcu olmanın bir parçası olarak görmeye çalışırım.
3. Sporda kendimi yetersiz hissettiğimde, çoğu sporcunun bu yetersizlik duygusunu yaşayabileceğini kendime hatırlatmaya çalışırım.