Ergen Disosiyatif Deneyim Ölçeği

Özet

Ergen Disosiyatif Deneyim Ölçeği (EDDÖ), ergen popülasyonunda görülen disosiyatif belirtilerin sıklığını ve şiddetini ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya adapte edilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe versiyonunun güvenirlik ve geçerlik çalışmaları, 2002 yılında Zoroğlu ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, ergenlerdeki dissosiyatif deneyimler alanını sistematik olarak değerlendirerek, klinik ve araştırma ortamlarında disosiyasyonun erken teşhisine ve anlaşılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Ölçek, genellikle depersonalizasyon, derealizasyon, amnezi ve absorpsiyon gibi disosiyasyonun temel boyutlarını kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Disosiyasyon, Ergenlik, Disosiyatif Deneyimler, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Ruh Sağlığı.

Yazarlar

Süleyman Salih Zoroğlu, Vedat Sar, Uğur Tüzün, Hakan Tutkun, Haluk A. Savaş.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ergenlerdeki dissosiyatif deneyimlerin yoğunluğunu ve yaygınlığını standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Ergenlik dönemi, kimlik gelişimi ve travmaya tepki açısından kritik bir dönem olduğundan, bu ölçek, ergenlerdeki disosiyatif semptomların belirlenmesi ve altta yatan potansiyel travmatik yaşantılarla ilişkisinin incelenmesi için hayati önem taşımaktadır.

Ölçek, ayrıca klinik uygulamalarda disosiyatif bozukluk riski taşıyan ergenlerin taranmasında ve tedavi yanıtlarının izlenmesinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Orijinal çalışmada amaç, ölçeğin İngilizce versiyonunun kültürel adaptasyonunu yaparak, Türkçe konuşan ergenler için geçerli ve güvenilir bir araç sağlamaktır.

Yapı

Ergen Disosiyatif Deneyim Ölçeği (EDDÖ), genel olarak disosiyasyonun dört ana boyutunu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu boyutlar genellikle şunlardır: amnezi (bellek boşlukları), depersonalizasyon/derealizasyon (kendine veya çevreye yabancılaşma), absorpsiyon (yoğun hayallere veya fantezilere dalma) ve majör disosiyatif belirtiler.

Disosiyasyon, bilincin, belleğin, kimliğin veya çevre algısının bütünlüğündeki geçici veya kalıcı bozulmalar olarak tanımlanır. Ölçek maddeleri, ergenlerin günlük yaşamlarında ne kadar sıklıkla bu tür deneyimleri yaşadıklarını değerlendirmeyi hedefler. Bu yapı, dissosiyatif bozuklukların spektrumunu ergenlik bağlamında yakalamak için tasarlanmıştır.

Geçerlik

Türkçe versiyonun geçerlik çalışmaları, genellikle yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği içermektedir. Yapı geçerliği, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının (beklenen boyutların) Türkçe örneklemde doğrulanmasını içerir. Zoroğlu ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin disosiyatif deneyimleri ölçme yeteneği, bilinen diğer klinik ölçütlerle karşılaştırılarak test edilmiştir.

Ölçeğin Geçerlik sonuçları, EDDÖ’nün klinik popülasyonda (örneğin, travma geçmişi olan ergenlerde) sağlıklı kontrollere göre anlamlı derecede daha yüksek disosiyasyon skorları verdiğini göstermiş olabilir, bu da ölçeğin ayırt edici geçerliğine işaret eder.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Türkçe EDDÖ’nün Güvenirlik analizlerinde, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) yüksek bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği yöntemleri, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar üretme yeteneğini değerlendirmek için kullanılmış olabilir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ederek, ergenlerdeki disosiyatif semptomların doğru bir şekilde yakalanmasını sağladığını doğrular.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal geliştirme veya adaptasyon çalışmasında Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak için kullanılmıştır. Bu analiz, disosiyasyonun farklı alt tiplerini temsil eden faktörlerin varlığını araştırmaktadır. Ergen popülasyonunda disosiyasyonun yapısı yetişkinlerden farklılık gösterebileceğinden, faktör analizinin sonuçları, ölçeğin ergenler için uygun faktör yüklerine sahip olduğunu teyit etmelidir.

Tipik olarak, temel bileşenler analizi veya açımlayıcı faktör analizi, ölçeğin maddelerinin mantıksal ve istatistiksel olarak tutarlı alt ölçekler halinde gruplanıp gruplanmadığını belirlemek için kullanılır. Bu analizler, EDDÖ’nün yapısal geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç

Test Type: Geliştirme (Adaptasyon ve Doğrulama)

Format: Genellikle 100 üzerinden puanlanan Likert tipi bir derecelendirme ölçeği (Orijinal DES formatına benzer olarak, maddeler 0% ile 100% arasındaki sıklığı ölçer).

Language Available: Türkçe, Orijinal İngilizce (muhtemelen).

Population Group: Klinik ve Normal Ergen Popülasyon.

Age Group: Genellikle 12-18 yaş arası ergenler.

Population Details: Türkiye’deki çeşitli lise ve klinik örneklemlerden elde edilen verilerle standardize edilmiştir.

Test Methodology: Bireylerin kendi bildirimlerine dayalı (self-report) bir envanterdir. Katılımcılardan, belirtilen disosiyatif deneyimleri ne sıklıkta yaşadıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Disosiyatif Bozukluk, Travma, Depersonalizasyon, Derealizasyon, Ergen Psikopatolojisi, Psikometrik Özellikler, Dissosiyatif Deneyimler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Süleyman Salih Zoroğlu

Affiliation Email addresses: [email protected]

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynaklarda mevcut değildir.

Correspondence Address: Sağlanan kaynaklarda mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2002 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ticari kullanım ve telif hakları için Sorumlu Yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal akademik makalesine ilişkin DOI bağlantısı mevcuttur: doi.org.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-adolescent-dissociative-experiences-scale-toad.pdf

Referanslar

Zoroglu, S. S., Sar, V., Tuzun, U., Tutkun, H., & Savas, H. A. (2002). Reliability and validity of the Turkish version of the Adolescent Dissociative Experiences Scale. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 56(5), 551-556.

Ergen Disosiyatif Deneyim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurunuz.