Trinity Amputasyon ve Protez Deneyim Ölçeği

Özet

Trinity Amputasyon ve Protez Deneyim Ölçeği (TAPES), alt ekstremite amputasyonu geçirmiş bireylerin deneyimlerini, psikososyal uyum düzeylerini, günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlamaları ve kullandıkları protezden duydukları memnuniyeti ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir değerlendirme aracıdır. Bu akademik giriş, ölçeğin Türkiye adaptasyon çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, bireyin ampute olma durumuna adaptasyon sürecinin çok boyutlu yapısını değerlendirerek klinik uygulamalara ve araştırmalara önemli katkılar sunmaktadır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Hacettepe Üniversitesi’nde yapılan bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiş olup, alt ekstremite amputelerinde güvenilir ve geçerlik sonuçları sağlamaktadır. Bu uyarlama, rehabilitasyon süreçlerinin planlanmasında ve hastaların yaşam kalitesinin izlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Amputasyon, Protez, Psikososyal Uyum, Aktivite Kısıtlaması, TAPES, Trinity Ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, Rehabilitasyon

Yazarlar

Semra Topuz

Amaç

Trinity Amputasyon ve Protez Deneyim Ölçeği’nin (TAPES) temel amacı, alt ekstremite amputasyonu sonrası hastaların karşılaştığı zorlukları ve adaptasyon başarılarını standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle üç ana alanda detaylı bilgi sağlamayı hedefler: psikolojik durum, sosyal uyum ve protezin işlevselliğine dair memnuniyet.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk popülasyonunda test ederek, klinisyenlerin ve araştırmacıların kültürel olarak uygun ve güvenirlik düzeyi yüksek bir araca sahip olmasını amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki ampute bireylerin rehabilitasyon ihtiyaçları daha doğru bir şekilde belirlenebilmektedir.

Yapı

TAPES, amputasyon sonrası deneyimin karmaşık doğasını yakalamak için tasarlanmış çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin yapısı genellikle üç ana alt bölümden oluşur:

• Psikososyal Uyum: Amputasyonun duygusal ve sosyal etkileri ile başa çıkma stratejilerini ve genel yaşam memnuniyetini değerlendirir.
• Aktivite Kısıtlaması: Protez kullanımı olsun veya olmasın, günlük yaşam aktivitelerinde (ADL) karşılaşılan fiziksel ve işlevsel sınırlamaları ölçer.
• Protez ve Memnuniyet: Protezin konforu, görünümü, işlevselliği ve genel olarak kullanıcı tarafından algılanan faydası hakkındaki memnuniyet düzeyini belirler.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin birinci kısmı skorlama özelliklerine sahip olup bu üç temel yapıyı ölçerken, ikinci kısım daha çok bilgi toplamaya yönelik olup ayrı ayrı değerlendirilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, özellikle test-tekrar test yöntemine odaklanmıştır. Kaynak materyalde belirtilen bilgilere göre, anketin skorlama özelliği olmayan ikinci kısmındaki maddeler ayrı ayrı incelenmiştir. Bu kısımda yer alan 4d ve 4e maddeleri dışındaki tüm sorular için test ve tekrar test sonuçları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p<0.05). Bu durum, ölçeğin zamana bağlı ölçüm stabilitesinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Birinci kısım için yapı geçerliği veya eş zamanlı geçerlik sonuçları özet bilgide detaylandırılmamış olsa da, yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı bir yapıyı ölçtüğüne dair dolaylı kanıtlar sunmaktadır.

Güvenirlik

TAPES’in Türkçe versiyonunun güvenirlik analizi, özellikle Anketin skorlamaya tabi olan birinci kısmı için Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen ICC değerleri, ölçeğin alt bölümlerinin mükemmel düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir:

• Psikososyal Uyum: ICC = 0.86
• Aktivite Kısıtlaması: ICC = 0.89
• Protez ve Memnuniyet: ICC = 0.90

Bu yüksek ICC değerleri (0.80 üzeri kabul edilebilir), ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı değerlendiriciler tarafından uygulandığında tutarlı sonuçlar vereceğini kanıtlamaktadır. Bu, klinik ve araştırma ortamlarında ölçeğin kullanımının sağlam temellere dayandığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde, Türkçe uyarlama çalışmasına ait detaylı Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçlarına dair spesifik bir özet bulunmamaktadır. Ancak, bir uyarlama ölçeği olarak, orijinal TAPES’in çok boyutlu yapısının (psikososyal, aktivite, protez memnuniyeti) Türk kültürüne uygunluğunu test etmek amacıyla faktör analizinin gerçekleştirildiği varsayılmaktadır.

Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığı incelenir. Elde edilen yüksek alt ölçek güvenirlik katsayıları, ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu düşündürmektedir. Detaylı faktör yükleri ve model uyum indeksleri için tam doktora tezine başvurulması gerekmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Çok Boyutlu Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Alt ekstremite amputasyonu geçirmiş bireyler.

Test Metodolojisi: Test-tekrar test güvenilirliği, Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanımı.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Rehabilitasyon, Ampute, Alt Ekstremite, Yaşam Kalitesi, Uyum, Protez Kullanımı

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (2009 Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerden izin alınması gerekmektedir. Türkçe uyarlamasının kullanımı için sorumlu yazar Semra Topuz ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari kullanım ücreti hakkında bilgi mevcut değildir. Akademik kullanım genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama Çalışması: 2009.

Kaynaklar

• Topuz, S. (2009). Alt ekstremite amputelerinde Trinity Amputasyon ve Protez Deneyim Ölçeğinin (TAPES) güvenirlik ve geçerliği (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Bu tezin orijinal bağlantısı YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde mevcuttur: tez.yok.gov.tr

Trinity Amputasyon ve Protez Deneyim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal doktora tezine başvurulması gerekmektedir. Kaynakta sadece ölçeğin psikometrik özellikleri özetlenmiştir.