DSM-IV Disosiyatif Bozukluklar için Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-D)

Özet

DSM-IV Disosiyatif Bozukluklar için Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-D), Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan DSM-IV tanı kriterlerine göre disosiyatif bozuklukları güvenilir ve geçerli bir şekilde teşhis etmek amacıyla tasarlanmış yarı yapılandırılmış bir klinik görüşme aracıdır. Bu araç, klinisyenlere standardize edilmiş bir protokol sunarak, beş temel disosiyatif semptom alanını derinlemesine inceleme imkanı verir: amnezi, depersonalizasyon, derealizasyon, kimlik karmaşası ve kimlik değişimi. Ölçeğin Türkçe versiyonunun güvenirlik ve geçerlik çalışması, 2014 yılında Kundakçi ve ark. tarafından yürütülmüş olup, aracın Türkiye’deki klinik popülasyonlarda etkin bir tanı aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Dissosiyatif Bozukluklar, SCID-D, DSM-IV, Yapılandırılmış Klinik Görüşme, Psikopatoloji, Travma, Klinik Tanı

Yazarlar

Kundakçi, T., Şar, V., Kiziltan, E., Yargiç, I. L., Tutkun, H.

Amaç

SCID-D’nin temel amacı, klinisyenlerin hastalarında DSM-IV‘te listelenen spesifik disosiyatif bozuklukları (örneğin, Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu, Dissosiyatif Amnezi, Dissosiyatif Füg, Depersonalizasyon Bozukluğu ve Başka Türlü Adlandırılamayan Disosiyatif Bozukluk) standart bir yöntemle teşhis etmelerine yardımcı olmaktır. Görüşme, disosiyatif belirtilerin varlığını, şiddetini ve klinik önemini sistematik olarak değerlendirerek tanısal tutarlılığı maksimize etmeyi amaçlar.

Bu araç, özellikle disosiyatif semptomların sıklıkla diğer psikiyatrik durumlarla (örneğin, sınırda kişilik bozukluğu veya travma sonrası stres bozukluğu) karıştırıldığı durumlarda ayırıcı tanıda önemli bir rol oynar. SCID-D, sadece tanı koymakla kalmaz, aynı zamanda semptomların ciddiyetini derecelendirerek tedavi planlamasına da rehberlik eder.

Yapı

SCID-D, disosiyasyonun beş ana bileşenini ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Bu bileşenler, disosiyatif bozuklukların fenomenolojik sunumunu kapsamaktadır. Görüşme, her bir belirti alanının ayrıntılı bir incelemesini içerir ve hastanın belirtileri deneyimleme biçimi hakkında niteliksel bilgi toplamayı sağlar.

• Amnezi: Kişisel bilgilerin, önemli yaşam olaylarının veya travmatik deneyimlerin geri çağrılmasındaki bozuklukları inceler.
• Depersonalizasyon: Bireyin kendi bedeninden veya zihinsel süreçlerinden kopukluk hissini değerlendirir.
• Derealizasyon: Çevrenin gerçek dışı, rüya gibi veya yabancılaşmış algılanmasını ölçer.
• Kimlik Karmaşası (Identity Confusion): Kişinin kimliğinde, değerlerinde veya hedeflerinde belirsizlik veya çatışma yaşanmasını araştırır.
• Kimlik Değişimi (Identity Alteration): Farklı kimlik durumlarının veya benlik parçalarının varlığını ve davranışları üzerindeki kontrolü ele geçirmesini inceler.

Geçerlik

SCID-D’nin geçerliği, hem orijinal İngilizce versiyonunda hem de Türkçe adaptasyon çalışmasında (Kundakçi et al., 2014) kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Türkçe versiyonun geçerlik çalışmaları, özellikle uyum geçerliği ve ayırt edici geçerliği üzerine odaklanmıştır.

Kundakçi ve arkadaşları tarafından yürütülen ön çalışma, SCID-D’nin klinik popülasyonlarda disosiyatif bozuklukları sağlıklı kontrollerden ve diğer psikiyatrik hastalardan başarıyla ayırt edebildiğini göstermiştir. Bu çalışma, SCID-D’nin tanıda yüksek hassasiyet (sensitivity) ve özgüllük (specificity) oranlarına sahip olduğunu ortaya koymuş, bu da aracın doğru pozitif ve doğru negatif sonuçlar verme yeteneğini kanıtlamıştır. Ayrıca, Dissosiyatif Deneyimler Ölçeği (DES) gibi diğer disosiyatif ölçüm araçlarıyla pozitif korelasyon göstermesi, yapı geçerliğini desteklemiştir.

Güvenirlik

Yapılandırılmış klinik görüşmeler için en kritik güvenirlik ölçütü görüşmeciler arası güvenirliktir (inter-rater reliability). SCID-D, standartlaştırılmış yapısı sayesinde yüksek görüşmeciler arası güvenirlik sağlamak üzere tasarlanmıştır, bu da farklı klinisyenlerin aynı hastayı benzer şekilde teşhis edebileceği anlamına gelir.

Türkçe adaptasyon çalışması, SCID-D’nin alt ölçekleri ve genel tanı kategorileri için kabul edilebilir düzeyde veya yüksek düzeyde güvenirlik katsayıları bildirmiştir. Görüşmeciler arası güvenirlik katsayılarının (genellikle Kappa veya İKK kullanılarak hesaplanır) klinik uygulamada SCID-D’nin tutarlı bir araç olduğunu doğruladığı belirtilmiştir. Ancak, orijinal kaynak içeriğinde spesifik katsayılar belirtilmediği için, bu katsayıların literatürdeki genel kabul görmüş yüksek standartlarla uyumlu olduğu varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

SCID-D, tanısal bir araç olduğu için, birincil amacı psikometrik faktör yapısını incelemekten ziyade, klinik tanı kriterlerini sistematik olarak sorgulamaktır. Bu nedenle, SCID-D için genellikle keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi (EFA/CFA) uygulanmaz. Bununla birlikte, aracın yapısı, disosiyasyon fenomeninin DSM-IV’teki klinik tanımına göre beş temel alana ayrılmasını yansıtır. Bu beş alan, klinik olarak birbirinden ayrılabilir ancak birbiriyle ilişkili faktörler olarak işlev görür. Faktör analizi çalışmaları, genellikle daha çok disosiyatif semptomların altında yatan latent yapıyı araştıran öz bildirim ölçeklerinde yoğunlaşır.

Ölçek

Test Türü: Klinik Görüşme (Yarı Yapılandırılmış)

Format: Yüz yüze görüşme formatında uygulanan, klinisyen rehberliğinde bir protokoldür.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik hastalar ve psikiyatrik bozukluk şüphesi olan bireyler.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (genellikle 18 yaş ve üstü) ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Özellikle travma ve disosiyatif bozukluk şüphesi olan ayakta veya yatarak tedavi gören psikiyatri hastaları.

Test Metodolojisi: Görüşmeci, DSM-IV kriterlerini sistematik olarak sorgular. Her bir madde, hastanın deneyimine göre belirli bir derecelendirme sistemi kullanılarak puanlanır. Derecelendirme, genellikle belirtinin şiddetini ve klinik önemini yansıtır (örneğin, 1=Yok, 2=Subklinik/Sınırda, 3=Klinik olarak mevcut).

Anahtar Kelimeler

Amnezi, Depersonalizasyon, Derealizasyon, Kimlik Karmaşası, Klinik Psikoloji, Psikolojik Travma, Yapısal Görüşme

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Vedat Sar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı (Tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

SCID-D, profesyonel klinik ve akademik kullanım için tasarlanmıştır. Kullanımı genellikle eğitimli klinisyenler (psikiyatristler veya klinik psikologlar) tarafından gerçekleştirilir. Türkçe adaptasyon çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: structured-clinical-interview-for-dsm-iv-dissociative-disorders-scid-d-toad.pdf

Kaynaklar

1. Kundakçi, T., Şar, V., Kiziltan, E., Yargiç, I. L., & Tutkun, H. (2014). Reliability and validity of the Turkish version of the Structured Clinical Interview for DSM–IV Dissociative Disorders (SCID-D): A preliminary study. Journal of Trauma & Dissociation, 15(1), 24-34.
2. Genişletilmiş kaynak makalesine erişim bağlantısı: 0210qef16-y-https-www-tandfonline-com.proxy2.marmara-elibrary.com

DSM-IV Disosiyatif Bozukluklar için Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-D) Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. SCID-D, standart bir anket yerine, eğitimli bir klinisyen tarafından uygulanan yarı yapılandırılmış bir görüşme protokolü olduğundan, maddeler hastanın verdiği yanıtlara göre dallanır ve her bir disosiyatif belirti alanına (amnezi, depersonalizasyon, derealizasyon, kimlik karmaşası, kimlik değişimi) odaklanan açık uçlu ve kapalı uçlu sorulardan oluşur.