Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği

Özet

Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği (ESDÖ), Yunus Bucuka tarafından 2020 yılında geliştirilmiş olup, engelli bireylerin toplumsal yaşamda deneyimlediği sosyal dışlanma düzeylerini ve yapısal boyutlarını ölçmek amacıyla tasarlanmış öz bildirimli bir araçtır. Bu ölçek, engelli popülasyonun karşılaştığı ayrımcılık, katılım kısıtlılıkları ve toplumsal reddedilme algısını bilimsel yöntemlerle tespit etmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk kültürüne özgü sosyal dışlanma dinamiklerini dikkate alarak, alana güvenilir ve geçerli bir psikometrik araç kazandırmıştır.

ESDÖ, sosyal hizmetler, rehabilitasyon psikolojisi ve sosyoloji gibi disiplinlerde, engelli bireylere yönelik hazırlanan müdahale programlarının planlanması ve etkinliğinin değerlendirilmesi için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği, ESDÖ, Engellilik, Sosyal Dışlanma, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Ayrımcılık.

Yazarlar

Yunus Bucuka

Amaç

Ölçeğin temel amacı, engelli bireylerin günlük yaşamda maruz kaldıkları dışlayıcı pratikleri, kurumsal engelleri ve kişilerarası ilişkilerdeki damgalanma deneyimlerini nicel olarak belirlemektir. Bu, sosyal dışlanmanın sadece ekonomik bir olgu olmadığını, aynı zamanda psikolojik, sosyal ve kültürel boyutları içerdiğini vurgular.

ESDÖ, araştırmacılara, engelli bireylerin yaşadığı sosyal dışlanma derecesi ile ruh sağlığı, yaşam doyumu ve toplumsal entegrasyon düzeyleri arasındaki ilişkileri inceleme imkanı sunar. Elde edilen veriler, politika yapıcıların engelli haklarını ve toplumsal katılımı destekleyen daha hedefli stratejiler geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

ESDÖ, bireyin kendini toplumdan izole edilmiş veya reddedilmiş hissetme derecesini ölçen çok boyutlu bir yapı olan sosyal dışlanmayı temel alır. Bu psikolojik yapı, genellikle aşağıdaki gibi alt boyutlar aracılığıyla tezahür eder:

• Sosyal İzolasyon: Toplumsal aktivitelere ve sosyal ağlara katılımın kısıtlanması.
• Ekonomik Kısıtlılık: İstihdam ve gelir eşitsizliklerinden kaynaklanan dezavantajlar.
• Ayrımcılık Algısı: Engelli olmaktan dolayı haksız muameleye maruz kalma inancı.

Ölçek, bu boyutları kapsayarak engelli bireyin yaşadığı dışlanmanın kapsamlı bir profilini çıkarmayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, kapsamlı geçerlik analizleri uygulanmıştır. Yapı geçerliğini saptamak amacıyla öncelikle açımlayıcı, ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ESDÖ puanlarının sosyal dışlanma ile teorik olarak ilişkili olması beklenen depresyon, anksiyete ve yaşam doyumu gibi yapılarla anlamlı korelasyonlar sergilediği tespit edilmiştir. İçerik geçerliği ise, uzman görüşleri alınarak sağlanmış ve maddelerin ölçülmek istenen sosyal dışlanma kavramını yeterli düzeyde temsil ettiği onaylanmıştır.

Güvenirlik

ESDÖ’nün güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarıyla incelenmiştir. İç tutarlılık analizleri sonucunda, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek güvenirlik değerleri (genellikle 0.80’in üzerinde) elde edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı olduğunu ve engelli bireylerin sosyal dışlanma deneyimlerini güvenilir bir şekilde yansıttığını göstermektedir.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirlik çalışması yapılarak, ölçek puanlarının kısa bir zaman aralığında istikrarlı kaldığı kanıtlanmış, böylece ölçümün zamana karşı dayanıklılığı teyit edilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, engelli bireylerin dışlanma deneyimlerinin karmaşıklığını ortaya koymak üzere analiz edilmiştir. Başlangıçta yapılan açımlayıcı faktör analizi, ölçeğin belirgin ve anlamlı alt boyutlardan oluştuğunu göstermiştir. Bu alt boyutlar, engelliliğe özgü sosyal ve yapısal dışlanma biçimlerini ayrıştırmaktadır.

Bu keşifsel çalışmayı takiben, elde edilen modelin uygunluğunu test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve ölçeğin çok boyutlu teorik yapısının güçlü bir şekilde desteklendiğini kanıtlamıştır.

Ölçek Yapısı

Ölçek Çeşidi: Geliştirme

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert). Yanıtlayıcılar, maddelere ne kadar katıldıklarını belirtirler.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Engelli Bireyler

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Çalışma, farklı engel türlerine (fiziksel, zihinsel, duyusal) sahip bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Ayrımcılık, Toplumsal Katılım, Yapısal Dışlanma, Psikometrik Özellikler, Yaşam Kalitesi, Sosyal Adalet.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yunus Bucuka, Bingöl Üniversitesi

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Yunus Bucuka) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım şartları ve olası ücretler, yazarın takdirine bağlıdır.

Kaynaklar

Bucuka, Y. (2020). Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği’nin (ESDÖ) geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies – Social, 15(5), 2427-2443. DOI: https://dx.doi.org/10.47356/TurkishStudies.43181

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: engellilerde-sosyal-dislanma-olcegi-toad.pdf

Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme detayları için, yukarıda belirtilen orijinal bilimsel makaleye başvurulması gerekmektedir.