Eleştirel Görsel Okuma Ölçeği

Özet

Eleştirel Görsel Okuma Ölçeği, Yusuf Söylemez tarafından 2015 yılında bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle ortaokul öğrencilerinin görsel materyalleri (grafikler, resimler, diyagramlar vb.) sadece anlamlandırmakla kalmayıp, aynı zamanda bu görsellerin altında yatan mesajları, amaçları ve potansiyel önyargıları eleştirel bir süzgeçten geçirme becerilerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, öğrencilerin görsel metinlere yönelik sorgulayıcı ve analitik yaklaşımlarını belirlemeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Görsel Okuma, Eleştirel Okuryazarlık, Görsel Metin Analizi, Görsel Okuryazarlık, Dil Becerileri, Ölçek Geliştirme, Ortaokul Öğrencileri.

Yazarlar

Yusuf Söylemez.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul öğrencilerinin görsel olarak sunulan bilgileri ne kadar derinlemesine ve eleştirel bir şekilde okuyabildiklerini ölçmektir. Görsel iletişim araçlarının giderek arttığı günümüz dünyasında, öğrencilerin karşılaştıkları görsellerin arkasındaki niyetleri, bağlamları ve etkileme stratejilerini anlayıp değerlendirebilmeleri kritik öneme sahiptir.

Ölçek, öğrencilerin görselin amacını tam olarak ifade etme, görseldeki karşılaştırmaları analiz etme ve görsel metinlerle ilgili temel sorular belirleme gibi eleştirel düşünme süreçlerini ölçerek, eğitimcilerin bu alandaki eksiklikleri tespit etmesine ve müfredatlarını bu doğrultuda şekillendirmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, ölçek geliştirme çalışması kapsamında Eleştirel Temel Dil Becerileri yapısı altında geliştirilmiştir. Ölçülen psikolojik yapı, bireyin görsel mesajları pasif bir alıcı olmaktan çıkarak aktif, sorgulayıcı ve yorumlayıcı bir okuyucu olarak değerlendirme yeteneği olan Eleştirel Görsel Okuma becerisidir.

Bu yapı, görselin mesajını net bir şekilde çözme, sunulan verilerdeki (fark ve benzerlikler) yeterliliği değerlendirme ve görsel metinle ilgili farklı bakış açılarını araştırma gibi alt boyutları kapsamaktadır. Ölçek maddeleri, öğrencilerin görsel metinlere yönelik öznel yaklaşımlarını ve bilişsel stratejilerini yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirildiği doktora tezi (Söylemez, 2015) kapsamında detaylı olarak rapor edilmiştir. Geliştirme sürecinde, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve görünüş geçerliği gibi standart psikometri yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği genellikle Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (AFA ve DFA) ile desteklenmiş olup, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu göstermiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel sonuçlar için orijinal teze başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri de tezin metodolojik bölümünde yer almaktadır. Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik analizleri uygulanmıştır.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini ve aynı denek grubuna farklı zamanlarda uygulandığında benzer puanlar elde edilebileceğini gösterir. Güvenirlik değerlerinin tam detayları ve ilgili istatistiksel raporlar tezin bütününde mevcuttur.

Faktör Analizi

Eleştirel Görsel Okuma Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçeğin geliştirme aşamasında gerçekleştirilen faktör analizleri ile belirlenmiştir. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa Eleştirel Temel Dil Becerileri yapısı altında çok boyutlu bir yapıya mı sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör analizleri sonucunda belirlenen boyutlar, görselin mesajını kritik etme ve görsel bilginin bağlamını sorgulama gibi eleştirel okuma bileşenlerini temsil etmektedir. Bu analizler, ölçeğin teorik temellerini sağlamlaştırmış ve her maddenin hangi faktöre yüklendiğini netleştirmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal teze göre detaylar netleştirilmelidir, genellikle 3, 4 veya 5 seçenekli Likert kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Nüfus Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaokul öğrencileri (Genellikle 10-14 yaş aralığı)

Nüfus Detayları: Türkiye’deki ortaokul kademesinde eğitim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Uygulama, öğrencilerin görsel okuma becerilerine yönelik tutum ve yaklaşımlarını değerlendiren maddeler üzerinden gerçekleştirilen bireysel veya grup uygulamasıdır.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Görsel İletişim, Dil Eğitimi, Ölçekleme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Atatürk Üniversitesi, Erzurum (Tezin yapıldığı kurum)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında Yusuf Söylemez’in doktora çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, sorumlu yazar Yusuf Söylemez’e aittir. Ölçeği akademik veya ticari amaçlarla kullanmak isteyen araştırmacıların yazar ile iletişime geçmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: elestirel-gorsel-okuma-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Söylemez, Y. (2015). Ortaokul öğrencilerine yönelik Eleştirel Temel Dil Becerileri Ölçeklerinin geliştirilmesi (Doktora tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.

Eleştirel Görsel Okuma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Görselin vermeyi amaçladığı mesajı tam olarak ifade etmesini önemli bulurum.
2. Görselde karşılaştırma yapılırken önemli fark ve benzerlikleri yeteri kadar açıklama durumunu değerlendiririm.
3. Okuyacağım görsel metnin benzerlerini okuyarak konuyla ilgili farklı bakış açılarını görmeye çalışırım.
4. Görselleri desteklemek için kullanılan cümlelerin görselin mesajının önüne geçmesi beni rahatsız etmez.
5. Okuyacağım görsel metinle ilgili cevap arayacağım temel bir soru cümlesi belirlerim.