Görsel Okuma Stratejileri Ölçeği

Özet

Görsel Okuma Stratejileri Ölçeği, Cevdet Epçaçan, C. Epçaçan ve A. H. Ulaş tarafından 2010 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin görsel materyalleri okuma, anlama ve yorumlama süreçlerinde kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel stratejileri sistematik olarak belirlemektir. Ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve okuma öğretimi alanında, öğrencilerin görsel anlama becerileri üzerindeki stratejik yaklaşımlarını değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır.

Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin anlama öğretimi bağlamında incelenmesine odaklanmıştır. Bu psikometrik çalışmalar, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve eğitim uygulamalarında güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Ölçek, görsel bilginin hızla arttığı modern çağda, bireylerin karmaşık görsel içerikleri ne kadar etkili işleyebildiğini ortaya koymak için önemli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Görsel okuma, okuma stratejileri, anlama, psikometrik, ölçek geliştirme, eğitim psikolojisi, görsel iletişim, bilişsel stratejiler.

Yazarlar

Cevdet Epçaçan, C. Epçaçan, A. H. Ulaş.

[quads id=5]

Amaç

Görsel Okuma Stratejileri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin grafikler, tablolar, şemalar, fotoğraflar ve diğer görsel materyaller gibi görsel olarak sunulan bilgileri analiz ederken ve bunlardan anlam çıkarırken kullandıkları özgün stratejileri ölçmektir. Bu stratejiler, öğrencinin görsel bilgiyi pasif bir şekilde almaktan ziyade, aktif bir şekilde tarama, organize etme ve önceki bilgileriyle ilişkilendirme süreçlerini kapsar.

Ölçek, eğitimciler ve araştırmacılar için çift yönlü bir fayda sağlamayı amaçlar. Birincisi, öğrencilerin görsel okuma yetkinliklerinin mevcut durumunu tespit etmek; ikincisi ise, tespit edilen stratejik eksikliklere yönelik hedeflenmiş müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlamaktır. Böylece, anlama becerilerinin geliştirilmesi sürecine doğrudan katkı sağlanması hedeflenmektedir.

Yapı

Ölçek, görsel okuma stratejileri adı verilen karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, görsel bilginin işlenmesi ve yorumlanması sırasında kullanılan, genellikle farkında olunan veya otomatikleşmiş olan zihinsel eylemler bütünüdür. Görsel okuma, metinsel okuma becerilerinden farklı olarak, sembolik ve ikonik temsilleri çözme yeteneğine odaklanır.

Görsel okuma stratejileri yapısı, genellikle görsel materyali ön inceleme, ana fikri çıkarma, görsel detayları ilişkilendirme, görsel bilgiyi metinle entegre etme ve görsel bilgiyi eleştirel olarak değerlendirme gibi alt boyutları içerebilir. Ölçeğin geliştiricileri, bu alt boyutları psikometrik olarak ayrıştırmayı ve her bir strateji türünün kullanım sıklığını ve etkinliğini ölçmeyi amaçlamışlardır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştiriciler tarafından 2010 tarihli makalede detaylandırılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten de görsel okuma stratejilerini amaçlandığı gibi ölçüp ölçmediğini gösteren temel bir psikometrik özelliktir. Bu çalışmalar kapsamında genellikle yapı geçerliği incelenir.

Yapı geçerliği için, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak öngörülen boyutları ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Ek olarak, kapsam geçerliği (maddelerin görsel okuma stratejilerinin tüm yönlerini temsil etme derecesi) ve ölçüt bağıntılı geçerlik (ölçeğin sonuçlarının ilgili dış ölçütlerle tutarlılığı) incelemelerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Detaylı istatistiksel sonuçlar için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü yapıyı ne kadar tutarlı ve kararlı bir şekilde ölçebildiğinin göstergesidir. Görsel Okuma Stratejileri Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, yine 2010 yılındaki geliştirme çalışmasında sunulmuştur. Bu analizler genellikle iki ana başlık altında toplanır: İç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık.

İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini belirler ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile ifade edilir. Yüksek Alfa değerleri, maddeler arasındaki homojenliği işaret eder. Zamana bağlı kararlılık ise, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verme derecesini gösteren test-tekrar test yöntemleriyle incelenir. Ölçeğin güvenilirliğine dair sayısal veriler orijinal bilimsel yayında mevcuttur.

Faktör Analizi

Görsel Okuma Stratejileri Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, yapı geçerliğini desteklemek amacıyla açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı faktör analizi (FA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin ampirik olarak kaç temel boyuttan oluştuğunu ortaya koyar.

Faktör analizi sonuçları, geliştiricilerin teorik olarak belirledikleri görsel okuma stratejileri boyutlarının, veri seti üzerinde istatistiksel olarak ne kadar doğrulandığını gösterir. Analizler sonucunda elde edilen faktör yükleri ve faktörlerin açıkladığı toplam varyans yüzdesi, ölçeğin yapısal bütünlüğünün ve psikometrik gücünün önemli göstergeleridir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Derecelendirme formatı (Likert tipi) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim alanında görsel materyallerle etkileşimde bulunan öğrenciler.

Yaş Grubu: Çalışmanın içeriği (anlama öğretimi) göz önüne alındığında, genellikle ilköğretim veya ortaöğretim seviyesindeki öğrenciler hedeflenmiştir.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmanın örneklemi, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapıldığı öğrenci grubunu temsil etmektedir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, görsel okuma eylemleri sırasında belirli stratejileri ne sıklıkta kullandıklarını veya bu stratejilere ne ölçüde katıldıklarını işaretledikleri bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel yük, okuryazarlık, eğitim psikolojisi, görsel medya, psikometri, ölçek.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmadı.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Cevdet Epçaçan)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (E-posta adresi üzerinden tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin akademik veya ticari olmayan amaçlarla kullanımı için yazarlarla iletişim kurulması önerilir. Sorumlu yazar Cevdet Epçaçan ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri teyit edilmelidir. Ölçeğin geliştirilme ve yayınlanma yılı 2010‘dur.

Kaynaklar

Epçaçan, C., Epçaçan, C., & Ulaş, A. H. (2010). The study of visual reading strategies scale of validity and reliability in comprehension teaching. Procedia Social and Behavioral Sciences, 9, 1666–1673.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: gorsel-okuma-stratejileri-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Görsel Okuma Stratejileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynakta ölçek maddeleri doğrudan listelenmemiştir. Maddelere erişim, yalnızca yukarıda referansı ve bağlantısı verilen bilimsel makale veya PDF dokümanı aracılığıyla sağlanabilmektedir. Maddeler, görsel materyallerin (haritalar, çizelgeler, resimler vb.) yorumlanması sürecinde kullanılan, görsel bilgiyi kodlama, ilişkilendirme ve değerlendirme ile ilgili stratejileri içermektedir.