Ortaokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği (OÖEDÖ), ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek amacıyla 2021 yılında Yıldırım-Döner ve Demir tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin sorgulayıcı, analitik ve mantıksal düşünme süreçlerine olan yatkınlıklarını ve tutumlarını belirlemeyi hedefler. Bu geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve yüksek psikometrik özelliklerini ortaya koymak için kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir.

Geliştirme süreci, özellikle Türkiye bağlamında ortaokul seviyesindeki öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal özelliklerine uygun bir ölçüm aracı ihtiyacına yanıt vermek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin elde edilen sonuçları, eğitim araştırmalarında ve pedagojik değerlendirmelerde öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimlerini saptamak için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Eleştirel Düşünme Eğilimi, Ortaokul Öğrencileri, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Yıldırım-Döner, S., Demir, S.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki ortaokul öğrencilerinin (genellikle 5. sınıftan 8. sınıfa kadar) eleştirel düşünme eğilimlerini standart ve bilimsel yöntemlerle ölçebilecek, kültüre özgü, geçerli ve güvenilir bir enstrüman sunmaktır. Ölçek, öğrencilerin bilgiyi sorgulama, kanıtları değerlendirme ve akıl yürütme süreçlerine karşı ne kadar istekli olduklarını belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, eğitim araştırmalarında öğrencilerin bilişsel gelişim düzeylerini saptamak, eleştirel düşünme becerilerini artırmaya yönelik eğitim programlarının etkililiğini değerlendirmek ve bu alandaki bireysel farklılıkları incelemek için bir tanı aracı olarak kullanılabilmektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, mevcut uluslararası araçların yerel kültüre adaptasyonundan doğan zorlukları aşmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojide ve eğitim bilimlerinde merkezi bir rol oynayan Eleştirel Düşünme Eğilimi (Critical Thinking Disposition) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin sadece düşünme yeteneğini değil, aynı zamanda düşüncelerini mantıksal, yansıtıcı ve şüpheci bir biçimde analiz etme, değerlendirme ve sonuç çıkarma eylemine karşı gösterdiği motivasyon, tutum ve istekliliği ifade eder.

Eleştirel düşünme eğilimi genellikle açıklık, sistematiklik, merak, hakikat arayışı, analitiklik ve özgüven gibi alt boyutları içerir. Ölçeğin geliştirme çalışmasında bu genel yapıya uygun olarak, ortaokul öğrencilerinin gelişim düzeyine özgü alt boyutlar tanımlanmış ve faktör analizleri ile ampirik olarak doğrulanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması kapsamında kapsamlı bir geçerlik analizi yapılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren yapı geçerliği (Construct Validity) ve kapsam geçerliği (Content Validity) üzerine odaklanmıştır. Kapsam geçerliği için, alanında uzman akademisyenlerin görüşleri alınarak ölçek maddelerinin ilgili yapıyı yeterince temsil edip etmediği belirlenmiştir.

Yapı geçerliği ise hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu faktör analizleri, ölçeğin teorik olarak varsayılan çok boyutlu yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır. Orijinal makale, model uyum indekslerinin (örneğin, RMSEA, CFI) ölçeğin kabul edilebilir yapısal geçerliğe sahip olduğunu gösterdiğini belirtmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirlik analizinde, ölçek maddelerinin homojenliğini gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir biçimde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı puanlarının kararlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışmaları da yapılmıştır. Bu analizler, kısa bir zaman aralığında aynı öğrencilerden alınan puanların yüksek korelasyon gösterdiğini ve dolayısıyla ölçüm aracının kararlı olduğunu doğrulamaktadır. Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ortaokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla iki aşamalı faktör analizi yürütülmüştür. İlk aşamada, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin kuramsal çerçevesine uygun ve yorumlanabilir faktör yapılarının ortaya çıktığını göstermiştir.

İkinci aşamada ise, AFA ile elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklemde doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının iyi uyum indekslerine sahip olduğunu ve bu yapının teorik beklentilerle örtüştüğünü desteklemektedir. Bu analizler, ölçeğin güçlü bir yapısal temele sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Likert-Type Rating Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Ortaokul Öğrencileri (Middle School Students)

Age Group: Genellikle 10-14 yaş arası

Population Details: Türkiye’deki çeşitli ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Bilişsel Gelişim, Eleştirel Düşünme Becerileri, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa, Faktör Analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Seyhan Yıldırım Döner (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Yıldırım-Döner ve Demir tarafından 2021 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı, telif hakları ve izin süreçleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Seyhan Yıldırım Döner ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal geliştirme makalesine ve PDF belgesine erişim mümkündür. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ortaokul-ogrencileri-icin-elestirel-dusunme-egilimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldırım-Döner, S. ve Demir, S. (2021). Ortaokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1-31. doi:10.9779.pauefd.823427

Ortaokul Öğrencileri İçin Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğe ait maddeler, kaynak makalede yer almaktadır ve bu içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.