California Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği

Özet

California Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği (CCTDI), bireylerin eleştirel düşünme becerilerini kullanmaya yönelik içsel motivasyonlarını ve tutumlarını ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikolojik ölçek uyarlamasıdır. Ölçeğin orijinali Peter A. Facione ve Noreen C. Facione tarafından geliştirilmiştir. Türkiye uyarlaması ise 2003 yılında Didem Kökdemir tarafından Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü‘nde sunulan bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama, Türk kültürüne özgü dilsel ve kavramsal farklılıkları dikkate alarak eleştirel düşünme eğiliminin boyutlarını değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Ölçek, bireyin öğrenme, problem çözme ve karar verme süreçlerinde gösterdiği hakikat arayışı, açık fikirlilik ve analitiklik gibi temel eğilimleri çok boyutlu bir yapıda incelemektedir. Uyarlama çalışması, özellikle üniversite öğrencileri popülasyonunda eleştirel düşünme eğilimini ölçmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Eleştirel Düşünme Eğilimi, CCTDI, Psikometrik Uyarlama, Kökdemir, Hakikat Arayışı, Analitiklik, Açık Fikirlilik.

Yazarlar

Peter A. Facione (Orijinal), Noreen C. Facione (Orijinal), Didem Kökdemir (Uyarlayan).

Amaç

California Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği (CCTDI), bireyin sahip olduğu eleştirel düşünme becerilerini kullanma konusundaki eğilimini ve karakteristiğini belirlemeyi amaçlar. Bu eğilim, kişinin zorlu durumlar karşısında mantıklı ve rasyonel bir yaklaşım sergileme istekliliğini gösterir. Ölçek, sadece bilişsel becerileri değil, aynı zamanda bu becerileri harekete geçiren duyuşsal ve motivasyonel faktörleri de ölçmeye odaklanmıştır.

Uyarlamanın temel amacı, uluslararası alanda kabul görmüş CCTDI yapısını Türkiye’deki akademik ve genel popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanabilmektir. Bu sayede, eğitim programlarının eleştirel düşünmeyi geliştirme üzerindeki etkileri değerlendirilebilir veya farklı grupların düşünme eğilimleri karşılaştırılabilir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Eleştirel Düşünme Eğilimi‘dir. Bu yapı, tek bir özellikten ziyade, eleştirel düşünme sürecine dahil olan yedi temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin düşünme alışkanlıklarını ve tutumlarını kapsamaktadır.

CCTDI’nın ölçtüğü yedi temel eğilim boyutu şunlardır:

• Hakikat Arayıcılığı (Truth-seeking): En iyi bilgi ve yargıya ulaşma isteği; kanıtları dürüstçe değerlendirme eğilimi.
• Açık Fikirlilik (Open-mindedness): Alternatif görüşleri, farklı bakış açılarını ve kendi ön yargılarına karşı olan argümanları dinleme toleransı.
• Analitiklik (Analyticity): Zorlu sorunları ve potansiyel sonuçları tahmin etme becerisi.
• Sistematiklik (Systematicity): Düzenli, organize ve metodik bir şekilde problem çözme eğilimi.
• Eleştirel Düşünmeye Güven (CT Self-Confidence): Kendi akıl yürütme süreçlerine ve kararlarına güven duyma.
• Meraklılık (Inquisitiveness): Öğrenme arzusunun yüksek olması, bilgi edinme ve zihinsel zorluklarla uğraşmaktan zevk alma.
• Yargılama Olgunluğu (Maturity of Judgment): Karmaşık sorunların birden fazla çözüm içerebileceğini ve bazı sorunların kesin çözümü olmadığını anlama.

Geçerlik

Orijinal kaynakta ölçeğin geçerlik bilgileri detaylı olarak belirtilmemiştir (“-“). Ancak, uyarlama çalışması olan Kökdemir (2003) doktora tezi içerisinde, ölçeğin yapısal geçerliğini ve ilgili diğer geçerlik türlerini kanıtlamak amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında yapı geçerliği için faktör analizi, ölçüt bağıntılı geçerlik için ise akademik başarı gibi dışsal kriterlerle ilişkiler incelenir.

Ölçeğin Türk kültüründeki geçerlik çalışmalarının detayları, Kökdemir’in tezi aracılığıyla erişilebilir durumdadır. Bu çalışmalar, ölçeğin eleştirel düşünme eğilimi yapısını Türk örnekleminde ne derece doğru ölçtüğünü ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta ölçeğin güvenirlik bilgileri detaylı olarak belirtilmemiştir (“-“). Ancak, ölçeğin psikometrik özelliklerinin belirlendiği Kökdemir (2003) çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik yöntemleri kullanılmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

CCTDI’nın orijinal formunda yüksek iç tutarlılık değerleri rapor edilmiştir; bu nedenle Türk uyarlamasının da benzer şekilde kabul edilebilir düzeyde güvenirlik katsayılarına sahip olması beklenmektedir. Detaylı Alpha değerleri ve alt boyut güvenirlikleri tezin ilgili bölümlerinde mevcuttur.

Faktör Analizi

CCTDI, çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğü için uyarlama sürecinde faktör analizi kritik bir rol oynamıştır. Kökdemir (2003) tarafından yapılan analizler, ölçeğin orijinal yedi faktörlü yapısının Türk popülasyonunda korunup korunmadığını veya farklı bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemek için kullanılmıştır.

Genellikle faktör analizi sonucunda, orijinal yedi alt boyutun Türk kültürüne uyarlanmış ve kısmen değişmiş bir yapıda (örneğin altı veya yedi faktörlü ancak farklı madde dağılımıyla) doğrulandığı görülür. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlaması açısından temel teşkil eder.

Ölçme Aracı Detayları

Test Type: Uyarlama (Adaptation of the California Critical Thinking Disposition Inventory – CCTDI)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Genellikle 6’lı veya 7’li Likert formatı kullanılır: Kesinlikle Katılmıyorum’dan Kesinlikle Katılıyorum’a.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Kökdemir’in çalışması ağırlıklı olarak Türkiye’deki üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Bireylerin eleştirel düşünme eğilimlerini ölçen öz-bildirim yöntemi. Ölçek, yedi farklı alt boyutu temsil eden maddelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Dispozisyon, Analitiklik, Sistematiklik, Öz-Güven, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Akademik Başarı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Uyarlama çalışması için geçerlidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Orijinal CCTDI, Insight Assessment tarafından ticari olarak dağıtılmaktadır ve kullanım için telif ücreti gerektirebilir. Türkiye uyarlaması (Kökdemir, 2003) akademik bir doktora tezi kapsamında yapılmıştır. Akademik kullanım için izinler, genellikle orijinal ölçek sahiplerinden (Facione ve Insight Assessment) ve uyarlamayı yapan Didem Kökdemir’den alınmalıdır.

Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl 2003’tür.

Kaynaklar

Kökdemir, D. (2003). Belirsizlik durumlarında karar verme ve problem çözme (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Orijinal CCTDI Geliştiricileri: Facione, P. A., & Facione, N. C. (1992). The California Critical Thinking Disposition Inventory (CCTDI). California Academic Press.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: california-elestirel-dusunme-egilimi-olcegi-cctdi-toad.pdf

Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

California Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere Kökdemir (2003) başlıklı doktora tezinden ulaşılabilir.