Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği

Özet

Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği (EBBS), bireylerin fiziksel aktiviteye katılımını etkileyen algılanan faydaları ve potansiyel engelleri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, orijinal olarak Sechrist ve arkadaşları tarafından İngilizce olarak tasarlanmıştır. Sunulan çalışma, ölçeğin Türkçe popülasyon üzerindeki geçerlik ve güvenilirliğini inceleyen bir uyarlama çalışmasıdır. Türk kültürüne özgü bu uyarlama, özellikle askeri hemşirelik öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiş olup, egzersiz davranışını etkileyen bilişsel faktörlerin ölçülmesinde önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçek, sağlık davranışlarını destekleyen veya kısıtlayan kişisel inançları ortaya koyarak sağlık eğitimcilerine ve araştırmacılara değerli bilgiler sunar.

Anahtar Kelimeler

Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği, Egzersiz, Fiziksel Aktivite, Sağlık Davranışı, Uyarlama, Hemşirelik Öğrencileri, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Tülay Ortabağ, Selçuk Ceylan, Ayten Akyüz, Hümeyra Bebiş

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin düzenli fiziksel aktiviteye katılmalarını teşvik eden algılanan yararları (faydalar) ve bu katılımı zorlaştıran algılanan engelleri sistematik olarak ölçmektir. Bu ikili yapı, sağlık inanç modelleri çerçevesinde, bireyin egzersiz yapma niyetini ve davranışını öngörmede kritik rol oynar.

Özel olarak, Ortabağ ve arkadaşları (2010) tarafından yapılan uyarlama çalışmasının amacı, Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak Türk askeri hemşirelik öğrencileri popülasyonunda kullanılıp kullanılamayacağını test etmektir. Bu sayede, hemşirelik eğitimi alan bireylerin sağlıklı yaşam tarzı seçimlerine yönelik tutumları değerlendirilebilmektedir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği, temelde Sağlık Geliştirme Modeli (Health Promotion Model) kapsamında yer alan iki ana psikolojik yapıyı ölçer: Egzersiz Yararları ve Egzersiz Engelleri. Algılanan yararlar, bireyin egzersiz yapmanın sonuçlarının olumlu olduğuna dair inancını temsil eder (örneğin, daha iyi görünme, daha enerjik hissetme). Algılanan engeller ise, egzersizin maliyetli, zaman alıcı veya zahmetli olduğuna dair inançları kapsar.

Bu iki yapı, bireyin motivasyon düzeyini ve hareket etme olasılığını doğrudan etkiler. Ölçek, genellikle Yararlar ve Engeller alt ölçeklerinden oluşur ve bu alt ölçekler de kendi içlerinde daha spesifik faktörlere ayrılabilir (örneğin, Yararlar alt ölçeğinde Yaşam Kalitesi, Fiziksel Zindelik; Engeller alt ölçeğinde Zaman Kısıtlaması, Fiziksel Rahatsızlık gibi). Ölçek, bireyin egzersizle ilgili bilişsel değerlendirmesini derinlemesine anlamayı sağlar.

Geçerlik

Ortabağ ve arkadaşlarının (2010) askeri hemşirelik öğrencileri üzerinde yürüttüğü uyarlama çalışmasında ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır.

Çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun kavramsal yapıyı başarılı bir şekilde yansıttığını göstermiştir. Yapılan faktör analizleri sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına benzer veya kültürel farklılıklar nedeniyle revize edilmiş bir faktör yapısının ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı (egzersiz yararları ve engelleri) doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa), ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermek amacıyla hesaplanmıştır. Uyarlama çalışmasında, Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği’nin hem genel toplam puanı hem de alt ölçek puanları için yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri elde edilmiştir.

Genellikle, bu ölçeğin toplam puanı için Cronbach Alfa katsayısı .80’in üzerinde, alt boyutlar için ise kabul edilebilir düzeylerde (genellikle .70 ve üzeri) bulunmuştur. Bu yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı denek gruplarında tutarlı sonuçlar ürettiğini, dolayısıyla araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde, Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği’nin faktör yapısını incelemek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Orijinal ölçek, Yararlar ve Engeller olmak üzere iki ana boyutta toplanan yaklaşık 43 maddeden oluşmaktadır.

Ortabağ ve arkadaşlarının çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda da güçlü bir çok boyutlu yapıyı koruduğunu doğrulamıştır. Faktör analizleri, algılanan yararlar ve engeller boyutlarının ayrışmasını sağlamış ve bu boyutların altında yatan spesifik faktörlerin (örneğin, engeller için “zaman eksikliği” veya yararlar için “gelişmiş sağlık”) tanımlanmasına olanak tanımıştır. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen temel kanıtlardır.

Ölçme Aracı Detayları

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Ölçeği (Genellikle 4’lü veya 5’li derecelendirme kullanılır. Uyarlama çalışmasında kullanılan kesin derecelendirme, ilgili makalede detaylı olarak belirtilmiştir, ancak tipik olarak “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a uzanan 4 puanlı bir yapı varsayılmaktadır.)

Kullanılabilen Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Ergenler, Sağlık Çalışanları/Öğrencileri

Yaş Grubu: Üniversite Öğrencileri (Uyarlama çalışması için)

Popülasyon Detayları: Türk askeri hemşirelik öğrencileri örneklemi.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporu. Katılımcılardan kendilerine sunulan her bir ifadeye ne derece katılıp katılmadıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Yararlar, Algılanan Engeller, Sağlık İnanç Modeli, Fiziksel Egzersiz, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tülay Ortabağ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma detayları makale üzerinden kontrol edilmelidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricisi Sechrist ve arkadaşlarıdır. Türkçeye uyarlama çalışması 2010 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar Tülay Ortabağ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama çalışmasının yayımlanma yılı: 2010.

Kaynaklar

1. Ortabağ, T., Ceylan, S., Akyüz, A., & Bebiş, H. (2010). The validity and reliability of the Exercise Benefits/Barriers Scale for Turkish military nursing students. South African Journal for Research in Sport, Physical Education and Recreation, 32(2), 55-70.

Bu ölçeğin orijinal uyarlama çalışmasının PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: exercise-benefits-barriers-scale-toad.pdf

Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin içeriği ve tam sayısı için ilgili akademik referansa (Ortabağ et al., 2010) başvurulması gerekmektedir.