Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Etik Kullanımı Ölçeği

Özet

Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Etik Kullanımı Ölçeği (EBT-EKÖ), Emre Baysan ve Şenol Çetin (2019) tarafından eğitim ortamlarında görev yapan profesyonellerin bilişim teknolojilerini kullanırken sergiledikleri etik davranışları ve tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, dijital çağda eğitimcilerin karşılaştığı gizlilik, telif hakları ve yetkisiz erişim gibi etik ikilemlere yönelik eğilimlerini sistematik olarak değerlendirmeyi hedefler.

Ölçek geliştirme süreci, kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Elde edilen veriler, eğitim kurumlarında etik farkındalığı artırma ve mesleki standartları koruma çabalarına bilimsel bir temel sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim, Bilişim Teknolojileri, Etik Kullanım, Öğretmen Tutumları, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Dijital Etik, Bilgisayar Etiği.

Yazarlar

Emre Baysan, Şenol Çetin

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenler, yöneticiler ve diğer eğitim profesyonellerinin okul ortamında bilişim teknolojilerini kullanırken etik kurallara ne ölçüde uyduklarını veya etik dışı davranışlara ne kadar eğilimli olduklarını tespit etmektir. Bu tespit, özellikle dijitalleşmenin hızla arttığı modern eğitim sistemlerinde etik standartların belirlenmesi ve korunması açısından büyük önem taşımaktadır.

Geliştirme çalışması, eğitimcilerin dijital araçları kullanırken karşılaştıkları karmaşık etik sorunları objektif ve yapılandırılmış bir şekilde ölçme ihtiyacına yanıt vermektedir. Ölçek, eğitimde etik farkındalık düzeyini belirleyerek, bu alandaki eksikliklerin giderilmesine yönelik hedeflenmiş eğitim programlarının tasarlanmasına zemin hazırlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Etik Kullanımı Ölçeği, eğitim bağlamında bireylerin dijital etik anlayışlarını ve uygulamalarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı, bilişim teknolojilerinin kullanımında dürüstlük, sorumluluk, gizliliğe saygı ve dijital mülkiyet haklarına uyumu içerir.

Ölçek, özellikle eğitimcilerin yetkisiz erişim, kişisel verilerin uygunsuz kullanımı, meslektaşlar hakkında bilgi toplama veya ders saatlerini uygunsuz dijital içeriklerle harcama gibi mesleki etik sınırları zorlayan davranışlara yönelik tutumlarını değerlendirmektedir. Bu kapsamda, ölçülen yapı, eğitimcilerin dijital vatandaşlık ve mesleki etik normlara bağlılık düzeyini yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin bilimsel uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla üç farklı geçerlik analizi uygulanmıştır. Bu analizler, hem içerik hem de yapısal uygunluğu desteklemektedir.

• Kapsam Geçerliliği (Uzman Görüşü): Ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yeterli düzeyde temsil edip etmediği, alanında uzman akademisyen ve profesyonellerin görüşleri alınarak değerlendirilmiştir. Bu süreç, maddelerin teorik çerçeveye ve alanyazına uygunluğunu sağlamıştır.
• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin altında yatan temel boyutları keşfetmek amacıyla kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin yapısal modelini ve faktör yüklerini belirlemede ilk adımı oluşturmuştur.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile belirlenen faktör yapısının, yeni bir örneklem grubu üzerinde toplanan verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin kabul edilebilir seviyelerde olduğunu göstererek ölçeğin yapı geçerliğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için çok çeşitli güvenirlik yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemler, ölçeğin farklı koşullar altında benzer sonuçlar verme yeteneğini göstermektedir.

• Cronbach Alfa İç Tutarlık Katsayısı: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren yaygın bir iç tutarlılık ölçütüdür. Yüksek Cronbach Alfa değeri, ölçeğin homojen olduğunu işaret eder.
• %27’lik Alt ve Üst Grupların Ortalamaları Arasındaki t-testi: Bu analiz, ölçeğin yüksek ve düşük puan alan grupları istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde ayırt etme yeteneğini incelemek için kullanılmıştır. Sonuçlar, ölçeğin güçlü bir ayırt ediciliğe sahip olduğunu göstermiştir.
• Split-Half Metodu ve Spearman-Brown Katsayısı: Ölçeğin iki yarısının birbirleriyle olan korelasyonunu hesaplayarak iç tutarlılığı değerlendiren Split-Half metodu kullanılmış, bu yöntemin düzeltilmiş hali olan Spearman-Brown iç tutarlık katsayısı ile de güvenirlik desteklenmiştir.

Faktör Analizi

EBT-EKÖ’nün yapısal geçerliği, hem keşfedici (AFA) hem de doğrulayıcı (DFA) yaklaşımlar kullanılarak güçlü bir şekilde desteklenmiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi, eğitimcilerin bilişim teknolojilerine yönelik etik dışı eğilimlerini temsil eden temel boyutları ortaya çıkarmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak beklenen alt faktörlere ayrıldığını göstermiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi ise elde edilen bu faktör yapısının (modelin) eğitimci örneklemi verileriyle ne kadar iyi uyum sağladığını incelemiştir. DFA sonuçları, ölçeğin yapısal modelinin sağlam olduğunu ve kullanılan istatistiksel ölçütlerin (RMSEA, CFI, TLI vb.) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu kanıtlayarak, ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapının geçerli olduğunu teyit etmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracının geliştirilmesi çalışmasıdır.)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Profesyonelleri (Öğretmenler ve Eğitim Yöneticileri)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde farklı kademelerde (ilkokul, ortaokul, lise) görev yapan eğitim personeli.

Test Metodolojisi: Katılımcılardan, maddelerde belirtilen ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenmektedir. Derecelendirme, 1=Tamamen katılıyorum ile 5=Hiç katılmıyorum arasında değişmektedir. Ölçek maddelerinin içeriği dikkate alındığında, yüksek puanlar genellikle etik davranışlara daha fazla eğilimi veya etik dışı eylemlere daha az toleransı ifade edebilir (maddeler ters puanlanmışsa).

Anahtar Kelimeler

Bilişim Etiği, Öğretmen Etiği, Dijital Okuryazarlık, Geçerlik, Güvenirlik, Eğitim Teknolojileri, Psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emre Baysan

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında Emre Baysan ve Şenol Çetin tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Emre Baysan ile doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Makalenin orijinal yayınına Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• egitimde-bilisim-teknolojilerinin-etik-kullanimi-olcegi-toad.pdf
• egitimde-bilisim-teknolojilerinin-etik-kullanimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Baysan, E. ve Çetin, Ş. (2019). Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Etik Kullanımı Ölçeğinin geliştirilmesi çalışması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 17(2), 394-417.

[quads id=5]

Eğitimde Bilişim Teknolojilerinin Etik Kullanımı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Okul ortamında kendime ait olmayan elektronik dosyalara erişmekte sakınca görmem
• Öğrencinin öğretmenine cep telefonundan ders dışı konularda mesaj atmasında sakınca görmem
• Çeşitli yazılımları ve interneti kullanarak meslektaşlarım ve idareciler hakkında bilgi toplarım
• Gerekli gördüğümde izni olmadan başkasına ait bir bilgisayarı ve internet bağlantısını kullanırım
• Derse ait olan zamanda akıllı tahtayı öğrencilere film, video vb. izletmek için kullanırım