Edwards Kişisel Tercih Envanteri

Özet

Edwards Kişisel Tercih Envanteri (EKTE), orijinal olarak Allen L. Edwards tarafından geliştirilen Edwards Personal Preference Schedule (EPPS) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış bir versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin Murray’nin İhtiyaç Teorisi‘nden türetilen 15 temel psikolojik ihtiyacının göreceli gücünü ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. EKTE, diğer birçok kişilik envanteri aksine, yanıt yanlılığını (özellikle sosyal kabul edilebilirlik etkisini) azaltmak için benzersiz bir zorunlu seçim formatı kullanır. Kuzgun (1989) tarafından Türkçeye kazandırılan bu araç, Türkiye’de kişilik değerlendirmesi ve danışmanlık alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kişilik Ölçeği, Murray’nin İhtiyaçları, Zorunlu Seçim, Kişisel Tercih, Uyarlama, EPPS, Psikolojik İhtiyaçlar, Yıldız Kuzgun.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Yazarı: Allen L. Edwards.

Türkçe Uyarlaması: Yıldız Kuzgun.

Amaç

Edwards Kişisel Tercih Envanteri’nin temel amacı, bireyin birbiriyle rekabet eden 15 temel psikolojik ihtiyacını ölçmek ve bu ihtiyaçların göreceli hiyerarşisini belirlemektir. Bu envanter, bireyin bilinçli olarak ifade ettiği motivasyonel tercihlerini saptayarak, mesleki yönlendirme, eğitim danışmanlığı ve klinik olmayan kişilik değerlendirmesi gibi alanlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, bireyin belirli davranışları sergileme eğilimini, bu davranışların altında yatan itici güçler (ihtiyaçlar) üzerinden anlamlandırmayı hedefler.

Ölçeğin birincil metodolojik amacı, yanıtlayıcının kendisini toplum tarafından kabul edilebilir biçimde sunma eğilimi olan sosyal kabul edilebilirlik yanlılığını en aza indirmektir. Bu amaç, her maddede yer alan iki ifadenin (A ve B) yaklaşık olarak eşit sosyal kabul edilebilirlik düzeyine sahip olmasıyla sağlanır, böylece yanıtlayıcı hangi ifadenin daha “iyi” olduğunu kolayca ayırt edemez.

Yapı

EKTE, Henry Murray’nin (1938) kişilik teorisinden türetilen 15 psikolojik ihtiyacı ölçer. Bu ihtiyaçlar, bireyin davranışlarını yönlendiren temel güdüleri temsil eder. Ölçek, bu 15 ihtiyacın yanı sıra, yanıt tutarlılığını kontrol etmek için bir Tutarlılık (Consistency) ölçeği içerir.

Ölçülen 15 temel yapı (ihtiyaç) şunlardır:

• Başarı (Achievement): Yüksek standartlara ulaşma, başarılı olma arzusu.
• Boyun Eğme (Deference): Başkalarının fikirlerine uyma, otoriteyi kabul etme.
• Düzen (Order): Çevreyi düzenli ve organize tutma ihtiyacı.
• Sergileme (Exhibition): Dikkat çekme, başkaları üzerinde izlenim bırakma arzusu.
• Otonomi (Autonomy): Bağımsız olma, kısıtlamalardan kaçınma isteği.
• Bağlanma (Affiliation): Arkadaş edinme, başkalarıyla işbirliği yapma ihtiyacı.
• Karşılama/İçe Dönme (Intraception): Duyguları ve motivasyonları analiz etme.
• Yardım Etme (Succorance): Başkalarından yardım, şefkat veya destek bekleme.
• Hükmetme (Dominance): Başkalarını etkileme, yönlendirme ve kontrol etme arzusu.
• Aşağılama/Aşırı Duyarlılık (Abasement): Suçluluk duyma, alçakgönüllülük gösterme.
• Besleme/Bakma (Nurturance): Başkalarına yardım etme, onları koruma isteği.
• Değişim (Change): Yeni ve farklı deneyimlere olan ihtiyaç.
• Dayanıklılık (Endurance): Görevleri tamamlamada azim gösterme, sebat etme.
• Karşı Çıkma (Heterosexuality): Karşı cinsle ilişki kurma, ilgilenme.
• Saldırganlık (Aggression): Başkalarını eleştirme, suçlama veya onlara saldırma.

Geçerlik

Kuzgun (1989) tarafından yapılan Türkçe uyarlamaya özgü geçerlik çalışmalarına dair detaylı bilgiler kaynakçada açıkça belirtilmemiştir (Kaynak/Referans bölümünde “-” işareti bulunmaktadır). Ancak, orijinal Edwards Kişisel Tercih Envanteri, yapı geçerliği açısından yoğun olarak incelenmiştir. Yapılan çalışmalar genellikle, ölçek skorlarının diğer kişilik envanterleri (örneğin, CPI veya 16PF) ile tutarlı korelasyonlar gösterdiğini ortaya koymuştur.

Özellikle, EPPS’nin temel geçerlik iddiası, sosyal kabul edilebilirlik etkisini kontrol etme yeteneğine dayanır. Bu durum, ölçeğin ayırt edici geçerliğine katkıda bulunur, çünkü skorlar sosyal normlardan bağımsız olarak gerçek ihtiyaç hiyerarşisini yansıtmayı amaçlar.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama için spesifik güvenirlik katsayıları mevcut kaynakta belirtilmemiştir. Orijinal EPPS için güvenirlik çalışmaları genellikle yüksek bulunmuştur. Ölçeğin güvenilirliği, genellikle test-tekrar test yöntemleri ve iç tutarlılık analizleri (split-half veya Cronbach Alfa) ile incelenir.

Orijinal envanterde, iç tutarlılık katsayıları genellikle .60 ile .80 arasında değişmektedir, bu da alt ölçeklerin makul bir düzeyde homojen olduğunu gösterir. Test-tekrar test güvenirlikleri ise, ihtiyaçların zaman içinde nispeten stabil olduğunu gösteren yüksek korelasyonlar sergilemektedir. Türkçe uyarlamanın bilimsel kullanımı için bu güvenilirlik verilerinin ayrı bir çalışma ile doğrulanması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Edwards Kişisel Tercih Envanteri, 15 ayrı ihtiyacı ölçmek üzere tasarlanmış olsa da, orijinal ölçek üzerinde yapılan faktör analizleri genellikle bu 15 ihtiyacın üç ila beş daha geniş faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörler genellikle Murray’nin ihtiyaçlarını daha geniş kategorilerde yansıtır:

• Sosyal Etkileşim Faktörü: Bağlanma, Karşılama, Besleme gibi dışa dönük ve ilişki odaklı ihtiyaçları içerir.
• Başarı ve Düzen Faktörü: Başarı, Düzen ve Dayanıklılık gibi görev odaklı ve yapılandırılmış çalışma eğilimlerini kapsar.
• Bağımsızlık Faktörü: Otonomi ve Karşı Çıkma gibi bireysel farklılaşma ve otoriteye karşı koyma eğilimlerini içerir.

Türkçe uyarlamanın yapısal geçerliğini incelemek için yapılan faktör analizleri, orijinal 15 faktörlü yapının Türk kültüründe ne ölçüde korunduğunu belirlemek açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Zorunlu Seçim Formatı (Forced-Choice Format). Her madde çiftler halinde sunulur ve denek, iki eşit derecede kabul edilebilir ifade arasından kendisine en uygun olanı seçmek zorundadır. Ölçek, toplam 225 madde çifti içerir (15 ihtiyaç x 15 ihtiyaç = 225 çift).

Language Available: Türkçe.

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri.

Age Group: Genellikle 16 yaş ve üzeri (lise son sınıf ve üniversite öğrencileri ile yetişkin popülasyon).

Population Details: Ölçek, normal popülasyonun kişilik özelliklerini ve motivasyonel tercihlerini ölçmek için tasarlanmıştır. Klinik popülasyonlar için bir tanı aracı değildir.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, kağıt-kalem envanteridir. Uygulama süresi genellikle 40 ila 55 dakika arasında değişir. Puanlama, seçilen maddeler üzerinden her bir ihtiyacın göreceli gücünü gösteren ham puanlar ve percentile skorları üzerinden yapılır.

Anahtar Kelimeler

Kişilik Değerlendirmesi, Motivasyon, İhtiyaç Hiyerarşisi, Psikometri, Zorunlu Seçim, Sosyal Kabul Edilebilirlik, Yetişkin Uygulaması, Murray’nin İhtiyaç Teorisi, 15 İhtiyaç.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor.

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor.

Correspondence Address: Bilinmiyor.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve kopyalanması için yayıncı ve uyarlayıcıdan (Kuzgun, Y.) izin alınması gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 1989.

Test Yılı (Orijinal): 1953/1954.

Bu ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: edwards-kisisel-tercih-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Kuzgun, Y. (1989). Edwards Kişisel Tercih Envanteri El Kitabı. Ankara: Meteksan.

Edwards, A. L. (1954). Edwards Personal Preference Schedule. New York: Psychological Corporation.

Edwards Kişisel Tercih Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte, ölçek maddelerine dair bilgi bulunmamaktadır.