Ebeveynleştirilmiş Çocuk Ölçeği- Yetişkin Formu

Özet

Ebeveynleştirilmiş Çocuk Ölçeği- Yetişkin Formu (EÇÖ-YF), bireylerin çocukluk dönemlerinde deneyimledikleri ebeveynleştirilme yaşantılarını retrospektif olarak değerlendirmeleri amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Ölçek, yetişkinlerin aile sistemleri içinde üstlenmek zorunda kaldıkları, yaşlarına uygun olmayan rollerin ve sorumlulukların derecesini belirlemeyi hedefler. Toplam 32 maddeden oluşan bu araç, ebeveynleştirilme olgusunu iki temel boyutta ele almaktadır: Genel ebeveynleştirilme ve kardeş odaklı ebeveynleştirilme.

Ölçeğin geliştirme çalışması 2019 yılında yapılmış olup, geçerlik ve güvenirlik analizleri Türk örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Kullanılan derecelendirme sistemi 5’li Likert Ölçeği formatındadır, bu da katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynleştirilme, Çocukluk Deneyimleri, Yetişkin Formu, Psikolojik Ölçek Geliştirme, Aile Dinamikleri, Kardeş Sorumluluğu.

Yazarlar

Tolga Zencir, Özlem Haskan-Avcı

[quads id=5]

Amaç

Ebeveynleştirilmiş Çocuk Ölçeği- Yetişkin Formu’nun temel amacı, bireylerin çocukluklarında üstlenmek zorunda kaldıkları duygusal veya araçsal ebeveyn rollerini ve sorumluluklarını, yetişkinlik perspektifinden güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, ebeveynleştirilmenin psikopatoloji ve ilişki dinamikleri üzerindeki uzun vadeli etkilerini inceleyen araştırmalar için tasarlanmıştır.

Ölçek, genel ebeveynleştirilme ile kardeşlere yönelik sorumluluk alma durumlarını ayırt ederek, aile içi rol karmaşasının spesifik boyutlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu ayrım, ebeveynleştirilmenin farklı türlerinin psikolojik sonuçlarını daha derinlemesine anlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir çocuğun ebeveynlerinin normalde üstlenmesi gereken sorumlulukları (duygusal destek, pratik bakım veya aracılık) üstlenmek zorunda kaldığı ebeveynleştirilme olgusudur. Bu durum, rol sınırlarının belirsizleştiği veya tersine döndüğü bir aile dinamiğini işaret eder.

EÇÖ-YF iki ana alt boyuttan oluşmaktadır:

• Genel Ebeveynleştirilme: Çocuğun ebeveynlerinin duygusal veya araçsal ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik sorumlulukları (toplam 22 madde).
• Kardeş Odaklı Ebeveynleştirilme: Çocuğun kardeşlerinin bakımı, eğitimi veya duygusal ihtiyaçları için ebeveyn rolü üstlenmesi (toplam 10 madde).

Bu iki boyut, ebeveynleştirilme deneyiminin karmaşık doğasını yakalamayı ve araştırmacılara daha spesifik analizler yapma imkanı sunmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Zencir & Haskan-Avcı, 2019), EÇÖ-YF’nin psikometrik uygunluğunu sağlamak amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliğini (faktör analizi) ve ölçüt geçerliğini (ilgili diğer ölçeklerle korelasyonlar) içerir.

Makalede belirtilen faktör yapısının, teorik olarak belirlenen iki boyutu desteklediği gösterilmiştir. Detaylı yapı geçerliği sonuçları ve faktör yükleri, ölçeğin kaynak makalesinde (doi: 10.14812/cufej.443707) mevcuttur.

Güvenirlik

EÇÖ-YF’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. İç tutarlılık, genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır.

Geliştirme makalesi, ölçeğin genel puanı ve alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık katsayıları rapor etmiştir. Spesifik güvenirlik katsayıları ve test-tekrar test güvenirlik bilgileri için orijinal akademik kaynağa başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçeğin 32 maddelik yapısı, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olarak iki faktörlü bir yapı sergilediği belirlenmiştir.

Faktör yapısı, 22 maddenin genel ebeveynleştirilme boyutuna, 10 maddenin ise kardeş odaklı ebeveynleştirilme boyutuna yüklendiğini göstermiştir. Bu iki faktörlü model, yetişkinlerin çocukluktaki sorumluluk deneyimlerini anlamada geçerli bir ayrım sağlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz Bildirim Ölçeği)

Format: 32 maddeden oluşan, 5’li Likert Ölçeği formatında bir envanter.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkinlik dönemi

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir madde için “1=Kesinlikle Katılmıyorum” ile “5=Kesinlikle Katılıyorum” arasında değişen bir değerlendirme yaparlar.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Ebeveynleştirilme, Aile Terapisi, Çocuk Gelişimi, Yetişkinlik Sorumlulukları.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tolga ZENCİR

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Kurumsal Bağlantı: Hacettepe Üniversitesi (2019 itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında yayınlanan akademik bir çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, sorumlu yazar Tolga Zencir ve Cukurova University Faculty of Education Journal ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir. Ölçek, genellikle akademik araştırma amaçlı kullanıma açıktır.

Testin geliştirildiği yıl: 2019.

Orijinal makale Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ebeveynlestirilmis-cocuk-olcegi-yetiskin-formu-toad.pdf

Kaynaklar

Zencir, T. & Haskan-Avcı, Ö. (2019). Development of the Parentified Child Scale- Adult Version: A reliability and validity study. Cukurova University Faculty of Education Journal, 48(1), 531-553. doi: 10.14812/cufej.443707

[quads id=5]

Ebeveynleştirilmiş Çocuk Ölçeği- Yetişkin Formu Maddeleri

Önemli Not: Ölçek toplam 32 maddeden oluşmaktadır. 22 madde genel ebeveynleştirilme, 10 madde ise kardeş odaklı ebeveynleştirilme boyutlarını ölçmektedir. Aşağıda ölçekten örnek maddeler sunulmuştur:

• “Annemin/babamın sorumluluğunda olan işlerde bile kendimi sorumlu hissederim”
• “Kardeşlerimin başına bir iş gelse benden bilinirdi.”

Derecelendirme: 5’li Likert (1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5=Kesinlikle Katılıyorum)