Enürezisi Olan Okul Yaş Dönemindeki Çocuklarda Endişe Kaynakları Ölçeği

Özet

Enürezisi Olan Okul Yaş Dönemindeki Çocuklarda Endişe Kaynakları Ölçeği, okul çağındaki çocukların yaşadığı enürezis (istem dışı idrar kaçırma) durumuna bağlı olarak ortaya çıkan spesifik kaygı ve endişe kaynaklarını belirlemek ve ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, Pınar Göv tarafından 2009 yılında yüksek lisans tezi kapsamında bir geliştirme çalışması olarak hazırlanmıştır. Toplam 34 madde ve 4 alt boyuttan oluşan bu ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach’s Alpha: 0.96) ve güçlü bir faktör yapısı sergilemektedir. Bu ölçek, özellikle enürezis tedavisinde psikososyal destek gereksinimlerini belirlemede klinisyenlere ve araştırmacılara önemli bilgiler sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Enürezis, Okul Çağı Çocukları, Endişe Kaynakları, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Kaygı, Pediatri.

Yazarlar

Pınar Göv

Amaç

Ölçeğin temel amacı, enürezis tanısı almış okul çağındaki çocukların (yaklaşık 6-12 yaş) bu hastalıkları nedeniyle yaşadıkları endişe ve kaygı kaynaklarını sistematik olarak saptamak ve bu kaynakların şiddetini ölçmektir. Bu ölçüm, çocukların psikososyal ihtiyaçlarının belirlenmesi ve hastalığın yarattığı duygusal yükün anlaşılması açısından kritik öneme sahiptir.

Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerinin ve ailelerin, çocuğun endişe düzeyini azaltmaya yönelik daha hedefli ve etkili müdahale stratejileri geliştirmesine yardımcı olmayı hedeflemektedir. Ölçek, çocuğun hastalığı, sosyal yaşamı, okul ve aile ilişkileri gibi farklı bağlamlardaki endişelerini ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır.

Yapı

Ölçek, enürezis durumunun çocuk üzerindeki çok boyutlu psikolojik etkisini ölçen bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, yalnızca hastalığın kendisinden kaynaklanan somatik kaygıları değil, aynı zamanda hastalığın sosyal ve psikolojik sonuçlarından doğan endişeleri de kapsamaktadır.

Ölçek, 4 ana alt boyut altında toplanmış 34 maddeden oluşur. Bu alt boyutlar, endişe kaynaklarının farklı yaşam alanlarına nasıl yayıldığını göstermektedir. Ölçeğin yüksek düzeyde açıkladığı varyans (%69.17), ölçülen kaygı yapısının iyi tanımlanmış ve güçlü olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme aşamasında kapsam, dil ve anlam geçerliği, uzman görüşlerine sunularak sağlanmıştır. Uzmanlardan alınan geri bildirimler doğrultusunda ölçek taslağı revize edilmiştir.

Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Varimax dik dönüştürme yöntemi kullanılarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. Analiz sonucunda faktör yük değerleri %25’in altında olan maddeler taslak ölçekten çıkarılmıştır. Yapılan dik dönüştürme sonrasında, kalan maddelerin tamamının yeterli faktör yük değerine sahip olduğu ve ölçeğin birbirinden bağımsız 4 alt faktörü başarılı bir şekilde belirlediği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach’s Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Hesaplanan katsayının 0.96 olması, ölçeğin ileri derecede güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçekte yer alan 4 faktörün açıkladığı toplam varyans %69.17 olarak hesaplanmıştır. Psikometrik çalışmalarda açıklanan varyansın %30 ve üzeri olması yeterli kabul edilirken, bu yüksek oran, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı (enürezise bağlı endişe) kapsamlı ve etkili bir şekilde temsil ettiğinin güçlü bir göstergesidir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Faktörlerin birbirinden bağımsız yapısını korumak amacıyla Varimax dik dönüştürme yöntemi tercih edilmiştir.

Analiz sonucunda ölçek, toplam varyansın büyük bir kısmını (%69.17) açıklayan 4 ana alt boyutta gruplanmıştır. Bu 4 faktör, çocukların enürezis kaynaklı endişelerini farklı bağlamlarda (hastalık, sosyal çevre, fiziksel/ruhsal gereksinimler) ayrıştırmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 34 madde, 4 alt boyutlu, 4’lü Likert tipi derecelendirme.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Okul Çağı Dönemindeki Çocuklar (Genellikle 6-12 yaş)

Popülasyon Detayları: Enürezis tanısı almış okul çağındaki çocuklar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Çocuğun kendi kaygı düzeyini belirtmesi esasına dayanır). Derecelendirme formatı: 0= hiç kaygılanmam – 3= çok kaygılanırım.

Anahtar Kelimeler

Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Cronbach’s Alfa, Varimax, Güvenilirlik, Geçerlilik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

İletişim Adresi: Gaziantep Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Pınar Göv’ün 2009 yılında Gaziantep Üniversitesi’nde tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için doğrudan sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki bağlantısı aşağıdadır: tez.yok.gov.tr

Referanslar

Göv, P. (2009). Enürezisi olan okul yaş dönemindeki çocuklarda endişe kaynakları ölçeğinin geliştirilmesi. (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: enurezisi-olan-okul-yas-donemindeki-cocuklarda-endise-kaynaklari-olcegi-toad.pdf

Enürezisi Olan Okul Yaş Dönemindeki Çocuklarda Endişe Kaynakları Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 34 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Çocuğun Hastalığıyla İlgili Endişe Kaynakları (8 madde)
• Çocuğun Okul, Aile ve Çevresiyle İlgili Endişe Kaynakları (9 madde)
• Çocuğun Sosyal Aktiviteleriyle İlgili Endişe Kaynakları (12 madde)
• Hastalığın Etkileyebileceği Fiziksel ve Ruhsal Gereksinimlere Yönelik Endişe Kaynakları (5 madde)