Endişe Kaynakları Ölçeği

Özet

Endişe Kaynakları Ölçeği, 2008 yılında Suna Hayta tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle ameliyat nedeniyle hastaneye yatan adolesanların yaşadığı durumsal endişe kaynaklarını ve yoğunluğunu belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, cerrahi süreç ve hastane ortamının genç bireyler üzerindeki psikolojik etkilerini sistematik bir şekilde değerlendirmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Endişe, Anksiyete, Adolesan, Hastaneye Yatış, Ameliyat, Ölçek Geliştirme, Cerrahi Stres.

Yazarlar

Suna Hayta.

Amaç

Endişe Kaynakları Ölçeği’nin temel amacı, cerrahi prosedürler nedeniyle hastanede bulunan adolesanların spesifik endişe tetikleyicilerini tanımlamak ve bu kaynakların şiddetini ölçmektir. Bu araç, klinisyenlere ve hemşirelere, genç hastaların ameliyat öncesi ve sonrası dönemde karşılaştıkları psikolojik zorlukları anlamada ve buna uygun destek stratejileri geliştirmede yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, hastaneye yatışın kendisinden kaynaklanan (ayrılık, yabancı ortam) ve ameliyat prosedüründen kaynaklanan (ağrı, uyanamama, sonuçlar) endişe boyutlarını ayırt etmeyi amaçlamaktadır. Bu ayrım, girişimsel psikolojik desteklerin hedeflenmesinde kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, hastaneye yatış ve cerrahi operasyon bağlamında ortaya çıkan durumsal anksiyete (state anxiety) yapısını ölçmektedir. Anksiyete, bu bağlamda, bilinmezlik, kontrol kaybı, fiziksel zarar görme beklentisi ve sosyal izolasyon gibi faktörlerle ilişkilendirilen spesifik duygusal ve fizyolojik tepkiler bütünüdür.

Yapının çok boyutlu olduğu varsayılmakta olup, tipik olarak fiziksel endişeler (ağrı, komplikasyonlar), sosyal endişeler (aileden ayrılma, arkadaşlardan uzak kalma) ve prosedürel endişeler (ameliyatın kendisi, anestezi) gibi alt boyutları içermesi beklenir. Ölçek, bu farklı endişe kaynaklarının göreceli katkılarını saptayarak genel endişe düzeyini değil, endişenin kaynağını haritalandırmaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak çeşitli geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Ne yazık ki, bu akademik girişte spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, içerik geçerliği, yapı geçerliği veya kriter geçerliği) belirtilmemiştir. Ancak, bir yüksek lisans tezi çalışması olarak, ölçeğin muhtemelen uzman görüşü ile içerik geçerliği ve faktör analizi yoluyla yapı geçerliği testlerinden geçtiği varsayılmaktadır.

Yapı geçerliği testleri, ölçek maddelerinin, ölçülmesi amaçlanan teorik yapıyı (hastaneye yatış ve ameliyat kaynaklı endişe) ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. İlgili çalışmanın tam metnine Türkiye Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir, bu sayede spesifik geçerlik değerleri incelenebilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm tutarlılığını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiş olmasına rağmen, ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenirliği yöntemlerinin kullanıldığı düşünülmektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğunu gösterir. Bu tür bir ölçeğin, özellikle cerrahi stres gibi durumsal ve zamanla değişebilen bir yapıyı ölçmesi nedeniyle, iç tutarlılık değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olması beklenir.

Faktör Analizi

Endişe Kaynakları Ölçeği’nin geliştirilme aşamasında, ölçeğin altında yatan boyutları keşfetmek amacıyla Faktör Analizi (muhtemelen Keşfedici Faktör Analizi – KFA) kullanılmıştır. Bu analiz, hastaneye yatış ve ameliyat deneyimindeki çeşitli endişe kaynaklarının gruplandırılmasına ve ölçeğin alt yapılarının belirlenmesine olanak tanır.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu (örneğin, fiziksel korkular, sosyal kaygılar, tıbbi prosedür korkuları) ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini ortaya koymaktadır. Bu boyutlar, klinisyenlerin genç hastaların hangi spesifik alanda en çok desteğe ihtiyaç duyduğunu anlamalarına yardımcı olur.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme ölçeği (Özel duruma yönelik tasarlanmıştır).

Format: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikolojik ölçek geliştirme standartlarına göre muhtemelen Likert Tipi Derecelendirme formatındadır.

Derecelendirme: Spesifik derecelendirme (örneğin, 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert) orijinal kaynakta eksiktir.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Adolesanlar (Ergenler).

Yaş Grubu: Hastaneye yatan, ameliyat olacak ergen popülasyonu (Genellikle 12-18 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Ameliyat nedeniyle hastaneye yatan genç bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Cerrahi Endişe, Hastane Kaygısı, Adolesan Psikolojisi, Sağlık Anksiyetesi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Veri mevcut değil.

Yazışma Adresi: Gaziantep Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Tez savunma yılı itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Suna Hayta tarafından 2008 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik tezler genellikle kamuya açık kaynaklardır ve tezde belirtilen kurallar çerçevesinde akademik araştırmalarda ücretsiz olarak kullanılabilir. Kullanım izni ve ticari ücretler için yazar veya Gaziantep Üniversitesi ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: endise-kaynaklari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Hayta, S. (2008). Ameliyat nedeniyle hastaneye yatan adolesanların ameliyat olma ve hastaneye yatma durumunda Endişe Kaynakları Ölçeğinin geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

2. Tez özeti ve erişim linki: tez.yok.gov.tr

Endişe Kaynakları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tamamına erişim için yazarın yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.