Ebeveynlerin Çocuk İhmal ve İstismarı Ölçeği (EFİÇÖ)

Özet

Ebeveynlerin Çocuk İhmal ve İstismarı Ölçeği (EFİÇÖ), ebeveynlerin çocuk ihmali ve istismarı konularındaki farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2017 yılında Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışması olarak ortaya çıkmıştır. Toplam 45 maddeden oluşan EFİÇÖ, alanyazına uygun geçerlik ve güvenirlik kanıtlarına sahiptir ve 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir. Bu araç, aile danışmanlığı, sosyal hizmetler ve eğitim bilimleri alanlarında, ebeveynlerin bilgi düzeylerini belirleyerek önleyici müdahale programlarının planlanmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk ihmali, çocuk istismarı, ebeveyn farkındalığı, psikometrik özellikler, çocuk ihmal ve istismarı, geliştirme, Hacettepe Üniversitesi.

Yazarlar

Araş. Gör. Hazal Begüm Ünal

Amaç

EFİÇÖ’nün temel amacı, ebeveynlerin çocuk ihmali ve istismarının farklı türleri, nedenleri ve sonuçları hakkındaki bilgi ve farkındalık seviyelerini nesnel bir şekilde ölçmektir. Ölçek, ebeveynlerin sadece fiziksel ihtiyaçlar dışındaki (duygusal, eğitsel vb.) ihmal biçimlerine yönelik algılarını değerlendirerek, risk altındaki çocukların korunmasına yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarına temel oluşturacak veriler sağlamayı hedeflemektedir.

Bu araç, uzmanların ve araştırmacıların, ebeveynlerin bu kritik konudaki mevcut bilgi düzeylerini ve yanlış inanışlarını tespit etmelerine olanak tanır. Elde edilen bulgular, ailelere yönelik koruyucu ve önleyici hizmetlerin etkinliğini artırmak için kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, ebeveynlerin çocuk ihmal ve istismarı konusundaki algılarını ve tutumlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, istismarın türlerine (fiziksel, duygusal, cinsel ve ekonomik) ve ihmalin boyutlarına (fiziksel, duygusal ve eğitsel) ilişkin farkındalığı kapsamaktadır. Ölçek maddeleri, yaygın mitleri, risk faktörlerini (örneğin madde bağımlılığı) ve ebeveyn sorumluluklarını sorgulamaktadır.

Ölçeğin maddeleri, ebeveyn rolünün sadece temel fiziksel gereksinimleri karşılamaktan öte, çocuğun duygusal ve gelişimsel ihtiyaçlarını da kapsadığı yönündeki modern yaklaşımla uyumlu olacak şekilde tasarlanmıştır. Bu yapı, ebeveynlerin ihmal ve istismara yol açabilecek davranışları ne ölçüde doğru tanımladığını belirlemeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, kapsamlı bir madde analizi süreci ile desteklenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, her bir maddenin ölçeğin bütününe olan katkısı (madde toplam korelasyon sayısı) ve madde faktör yükleri detaylı olarak incelenmiştir. Elde edilen değerlerin, psikometrik alanyazında kabul gören ve öngörülen standartlara uygun olduğu tespit edilmiştir.

Bu bulgular ışığında, geliştirilen Ebeveynlerin Çocuk İhmal ve İstismarı Farkındalık Ölçeği’nin, amaçladığı yapıyı güvenilir bir şekilde ölçebilen, geçerli bir ölçme aracı olduğu sonucuna varılmıştır. Geçerlik kanıtları, ölçeğin teorik temellerini ve uygulama potansiyelini güçlendirmektedir.

Güvenirlik

EFİÇÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir. Toplam 45 maddeden oluşan ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha değeri 0.814 olarak bulunmuştur.

Genel kabul görmüş psikometrik standartlara göre, 0.70 ve üzeri Cronbach Alpha katsayısı yeterli iç tutarlılığa işaret ederken, 0.814 değeri ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu ve maddeler arasındaki tutarlılığın güçlü olduğunu göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde istikrarlı sonuçlar vereceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla yürütülen çalışmalar kapsamında, madde faktör yükleri incelenmiştir. Madde faktör yüklerinin alanyazında beklenen değerlere ulaşması, ölçeğin altında yatan teorik yapının empirik olarak desteklendiğini göstermektedir. Bu durum, EFİÇÖ’nün çok boyutlu yapısının geçerli bir şekilde ölçüldüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör analizi sonuçları, EFİÇÖ’nün ebeveyn farkındalığının farklı alt boyutlarını (örneğin, fiziksel istismar farkındalığına karşılık duygusal ihmal farkındalığı) ayrıştırarak ölçme yeteneğine sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu analitik süreç, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Farkındalık Ölçeği)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (45 madde)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler ve yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin (Ebeveynlik rolünü üstlenmiş bireyler)

Popülasyon Detayları: Yüksek lisans tezinin örneklem grubunu oluşturan ebeveynler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar derecelendirme).

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik tutumları, çocuk koruma, Hacettepe Üniversitesi, Cronbach Alpha, madde toplam korelasyonu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal tezin tam metnine erişim linki: openaccess.hacettepe.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ebeveynlerin-cocuk-ihmal-ve-istismari-olcegi-efico-toad.pdf

Kaynaklar

• Ünal, H. B. (2017). Ebeveyn çocuk ihmal ve istismarı farkındalık ölçeği’nin geliştirilmesi ve uygulanması (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Ebeveynlerin Çocuk İhmal ve İstismarı Ölçeği (EFİÇÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 45 maddeden oluşmaktadır.
• 6.Çocuğu istismar eden bireyler, alkol ve/ya madde bağımlılığı olan kişilerdir.
• 34.Ebeveynlerin çocuklarının sadece fiziksel ihtiyaçlarını (barınma, beslenme, giyinme, sağlık hizmetleri) karşılaması yeterlidir.
• 2.Bir yetişkinin eğitim seviyesi ile çocukları istismar etme ihtimali arasında bir ilişki yoktur.