Adölesanlar için Sağlıklı Yaşam Tarzı İnanç Ölçeği

Özet

Adölesanlar için Sağlıklı Yaşam Tarzı İnanç Ölçeği (ASLYİÖ), ergenlerin sağlıklı yaşam tarzı davranışlarına yönelik sahip oldukları bilişsel inançları ve tutumları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türkçe diline uyarlanması (Adaptasyon) sürecini takiben, adölesan popülasyonunda kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri, Kudubeş ve Bektaş (2020) tarafından yayımlanan kapsamlı bir çalışma ile incelenmiş ve geçerliği ile güvenilirliği kanıtlanmıştır.

ASLYİÖ, özellikle halk sağlığı hemşireliği ve okul sağlığı alanlarında, ergenlerin sağlık davranışlarını etkileyen temel motivasyon faktörlerini belirlemek için kritik bir öneme sahiptir. Ölçek, sağlık eğitimi programlarının planlanması ve bu programların etkinliğinin izlenmesi süreçlerinde değerli veriler sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sağlıklı Yaşam Tarzı, Adölesan, İnanç Ölçeği, Psikometrik Özellikler, Türkçe Adaptasyon, Hemşirelik, Sağlık Davranışları.

Yazarlar

Aslı Akdeniz Kudubeş, Mehmet Bektaş.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, adölesanların sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını benimseme eğilimlerini ve bu davranışlara dair kişisel inançlarını ölçmektir. Bu inançlar, bireyin sağlık durumunu koruma ve iyileştirme konusundaki algılanan fayda, engeller ve öz-yeterlilik gibi bilişsel bileşenleri yansıtır. Ölçek, adölesanların sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, stres yönetimi ve riskli davranışlardan kaçınma gibi alanlardaki inanç düzeylerini ayrıntılı olarak saptamayı hedefler.

Sağlık profesyonelleri için ASLYİÖ, ergenlerin sağlıklı davranışlara yönelik motivasyon eksikliklerini veya yanlış inançlarını tespit etme imkanı sunarak, hedefe yönelik ve kişiselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirmeye yardımcı olur.

Yapı

Adölesanlar için Sağlıklı Yaşam Tarzı İnanç Ölçeği, bireyin sağlık davranışlarına yönelik algılarını ve motivasyonunu kapsayan bilişsel bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, genellikle psikometri alanında yaygın olarak kullanılan Sağlık İnanç Modeli (Health Belief Model) veya benzeri sağlık psikolojisi teorileri çerçevesinde geliştirilmiştir. Bu yapının temelinde, bireyin bir sağlık davranışını uygulamayı ne kadar önemli, faydalı ve ulaşılabilir gördüğü yatar.

Ölçek, sağlıklı yaşam tarzı inançlarını genellikle birden fazla alt boyutta ele alır. Bu alt boyutlar, ergenlerin fiziksel sağlık (egzersiz ve uyku), beslenme alışkanlıkları ve ruh sağlığı (stresle başa çıkma) gibi spesifik alanlardaki inançlarını kapsar. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, ergenlerin sağlıklı yaşam inançlarının karmaşık doğasını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Kudubeş ve Bektaş (2020) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği titizlikle incelenmiştir. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının (muhtemel alt boyutlar ve madde dağılımı) Türk kültürüne ve adölesan popülasyonuna uygunluğunu doğrulamıştır.

Araştırmacılar, maddelerin ölçtüğü kuramsal yapıyı destekleyen istatistiksel kanıtlar sunmuşlardır. Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliği için benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyon analizleri yapılmış olabilir, bu da ASLYİÖ’nün sağlıklı yaşam inançlarını ölçmede kabul edilebilir düzeyde geçerli olduğunu göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Kudubeş ve Bektaş (2020) çalışmasında, ölçeğin bütünü ve alt boyutları için hesaplanan Cronbach alfa katsayılarının yüksek olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek değerler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı ve homojen bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ölçeğin güvenilirliği, onun klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini işaret eder. İç tutarlılığın yanı sıra, test-tekrar test güvenilirliği de ölçeğin kısa zaman aralıklarında yapılan ölçümlerde stabil sonuçlar verdiğini göstermiştir.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının, Türk adölesan örnekleminde de istatistiksel olarak anlamlı ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör yapısı, sağlıklı yaşam inançlarının birbirinden ayrılabilir ancak birbiriyle ilişkili alt alanlardan oluştuğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, araştırmacılara sadece genel bir sağlıklı yaşam inancı puanı değil, aynı zamanda spesifik alanlardaki inanç düzeylerini de analiz etme imkanı sunmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme adımları, orijinal çalışmadan teyit edilmelidir, ancak genellikle 4 veya 5 seçenekli bir ölçek kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Adölesanlar (Ergenler)

Age Group: Genellikle 12-18 yaş aralığı

Population Details: Lise ve ortaokul düzeyindeki öğrenciler. Ölçeğin psikometrik özellikleri, genellikle büyük örneklem grupları üzerinde test edilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği. Bireylerin kendi inançlarını ve tutumlarını rapor etmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Sağlık İnanç Modeli, Stres Yönetimi, Fiziksel Aktivite, Beslenme İnançları, Ergen Sağlığı, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Yayınlanan makalede belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Aslı Akdeniz Kudubeş)

Correspondence Address: Sorumlu yazarın akademik kurum adresi (Makaleden ulaşılabilir).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışmasının yayın yılı 2020’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin Sorumlu Yazar Aslı Akdeniz Kudubeş ile iletişime geçilerek alınması tavsiye edilir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret talep edilmeyebilir, ancak bu durum yazarın takdirine bağlıdır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: adolesanlar-icin-saglikli-yasam-tarzi-inanc-olcegi-toad.pdf.

Referanslar

Kudubeş, A. A., & Bektas, M. (2020). Psychometric properties of the Turkish version of The Healthy Lifestyle Belief Scale for Adolescents. Journal of Pediatric Nursing. DOI: 10.1016/j.pedn.2020.02.006.

Adölesanlar için Sağlıklı Yaşam Tarzı İnanç Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerine erişim için lütfen makalenin tamamına veya sorumlu yazara başvurunuz.