İlkokul Hareketli ve Sağlıklı Yaşam Yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

İlkokul Hareketli ve Sağlıklı Yaşam Yeterlik Algısı Ölçeği, Rukiye Aydoğan ve Kaan Gündoğdu tarafından 2019 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, ilkokul düzeyindeki öğrencilerin, aktif bir yaşam sürme ve sağlıklı yaşam davranışlarını sürdürme konusundaki algılanan yeterliliklerini (self-efficacy) ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, öğrencilerin erken yaşta edindikleri sağlık ve hareketlilik bilincinin değerlendirilmesi ve bu alandaki eğitim programlarının etkinliğinin belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Çalışmanın geçerlik ve güvenirlik analizleri, Ankara’da düzenlenen The 7th International Congress on Curriculum and Instruction (7. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi) kapsamında bir bildiri sunumu ile bilim dünyasına duyurulmuştur.

Ölçek, özellikle eğitim psikolojisi ve sağlık eğitimi alanlarında, çocukların kendi yeteneklerine olan inançlarını nicel olarak belirlemek için tasarlanmıştır. Bu araç, öğretmenlere ve araştırmacılara, öğrencilerin fiziksel aktivite ve beslenme alışkanlıkları gibi sağlıklı yaşam bileşenlerine yönelik tutumlarını ve yeterlik algılarını daha iyi anlama fırsatı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İlkokul, Hareketli Yaşam, Sağlıklı Yaşam, Yeterlik Algısı, Öz Yeterlik, Ölçek Geliştirme, Fiziksel Aktivite

Yazarlar

Rukiye Aydoğan, Kaan Gündoğdu

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilkokul çağındaki öğrencilerin hareketli ve sağlıklı bir yaşam sürmeye yönelik sahip oldukları yeterlik algılarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geliştiriciler, mevcut eğitim müfredatlarının bireylerin sağlık bilincini ne düzeyde artırdığını tespit etmek ve bu alanda karşılaşılan algısal eksiklikleri belirlemek için standart bir araç ihtiyacından yola çıkmışlardır.

Bu araç, okul temelli girişimlerin ve sağlık eğitim programlarının hedeflenen sonuçlara ulaşıp ulaşmadığını değerlendirmek için bir performans göstergesi olarak kullanılabilir. Ayrıca, öğrencilerin sağlıklı davranışları benimseme konusundaki motivasyonlarını ve öz yeterlik düzeylerini karşılaştırmalı olarak incelemeye olanak tanır.

Yapı

İlkokul Hareketli ve Sağlıklı Yaşam Yeterlik Algısı Ölçeği, sosyal bilişsel teori çerçevesinde ele alınan yeterlik algısı (self-efficacy) psikolojik yapısını ölçmektedir. Ölçek, öğrencilerin bir davranışı başarıyla gerçekleştirme yeteneğine dair inançlarını değerlendirir. Ölçek, muhtemelen iki ana alt boyutu kapsamaktadır:

• Hareketli Yaşam Yeterlik Algısı: Düzenli fiziksel aktivite yapma, spor yapmaya katılma ve hareketsiz kalmaktan kaçınma yeteneğine dair inançlar.
• Sağlıklı Yaşam Yeterlik Algısı: Dengeli beslenme, hijyen kurallarına uyma ve genel olarak sağlığı koruma davranışlarını sürdürme yeteneğine dair inançlar.

Bu ölçek, öğrencilerin sadece bilgi düzeyini değil, aynı zamanda bu bilgiyi uygulamaya dökebileceklerine dair kişisel inançlarını da değerlendirerek, davranış değişikliğini öngören önemli bir bilişsel yapıyı hedeflemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Aydoğan ve Gündoğdu (2019) tarafından sunulan bildiri kapsamında detaylandırılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği psikolojik yapıyı ölçme derecesini ifade eder.

Kaynak verilerde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bir ölçek geliştirme çalışmasında tipik olarak aşağıdaki geçerlik türleri incelenmiştir:

• Yapı Geçerliği: Faktör analizi teknikleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak ölçek maddelerinin kuramsal yapıyı destekleyip desteklemediği incelenmiştir.
• Kapsam Geçerliği: Alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen “Hareketli ve Sağlıklı Yaşam Yeterlik Algısı” yapısını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Muhtemelen, ölçeğin sonuçları, benzer yapıları ölçen diğer standart ölçeklerle (örneğin, genel öz yeterlik veya fiziksel aktivite düzeyi) ilişkilendirilerek test edilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçümlerde tutarlılık ve istikrar gösterme derecesidir. Aydoğan ve Gündoğdu (2019), ölçeğin güvenilirliğini test etmek için gerekli istatistiksel analizleri gerçekleştirmiştir.

Güvenirlik analizlerinde genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) kullanılmıştır. Ölçeğin, ilkokul öğrencileri popülasyonunda tutarlı sonuçlar ürettiği varsayılmaktadır. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği veya iki yarım güvenirlik gibi diğer yöntemler de uygulanmış olabilir. Bu çalışmalar, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle uygulandığında benzer sonuçlar vererek kararlılığını kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu ortaya koymak için kritik öneme sahiptir.

Yapılan faktör analizi, ölçeğin teorik olarak beklenen alt yapıları desteklediğini göstermiş olmalıdır. İlkokul öğrencilerinin bilişsel kapasiteleri göz önüne alındığında, ölçeğin sade ve anlaşılır bir faktör yapısına sahip olması beklenir. Bu analizler sonucunda, ölçek maddelerinin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiği ve faktörler arası korelasyonların kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) Ölçek

Format: Kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, ilkokul öğrencilerine yönelik algı ölçeklerinde genellikle 3’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme (Örneğin: “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: İlkokul Öğrencileri

Age Group: Genellikle 6-11 yaş aralığı (İlkokul seviyesi)

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki ilkokul öğrencileri örnekleminde geliştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği. Uygulama, sınıf ortamında toplu veya bireysel olarak yapılabilir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Eğitimi, Öz Yeterlik Algısı, Ölçek Geliştirme, Okul Sağlığı, Bilişsel Değerlendirme, Yeterlik

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Rukiye Aydoğan)

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında sunulmuştur.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve ticari kullanımı için yazarlarla doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Sorumlu yazar Rukiye Aydoğan’dır.

Ölçeğin orijinal bildiri sunumu metni (PDF) mevcuttur. Orijinal PDF’ye buradan ulaşılabilir: ilkokul-hareketli-ve-saglikli-yasam-yeterlik-algisi-olcegi-gecerlik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf

Kaynaklar

Aydoğan, R., ve Gündoğdu, K. (2019, 9-12 Ekim). İlkokul Hareketli ve Sağlıklı Yaşam Yeterlik Algısı Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması [Bildiri sunumu]. The 7th International Congress on Curriculum and Instruction, Ankara, Türkiye.

Kongre Bildiri Kitabı Bağlantısı: icciepok.com

[quads id=5]

İlkokul Hareketli ve Sağlıklı Yaşam Yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içeriğinde sunulmamıştır. Maddeler, ölçeğin sunulduğu konferans bildirisi metninde yer almaktadır. Tipik olarak bu ölçek, öğrencilerin “Düzenli olarak spor yapabilirim” veya “Sağlıklı yiyecekleri seçmekte zorlanmam” gibi ifadelere ne kadar katıldığını ölçen ifadelerden oluşur.