Ebeveyn Yemek Zamanı Davranışları Ölçeği

Özet

Ebeveyn Yemek Zamanı Davranışları Ölçeği (EYZDÖ), ebeveynlerin çocuklarının beslenmesi sırasında sergiledikleri spesifik davranışları ve tutumları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, 2012 yılında Nevin Araslan tarafından uyarlama çalışmasıyla Türkçe’ye kazandırılmıştır. Uyarlama çalışmasının temel amacı, ebeveyn yemek zamanı davranışları ile çocukluk çağı obezitesi arasındaki ilişkinin Türkiye popülasyonunda incelenmesidir. Ölçek, ebeveynlerin çocuklarına yönelik yemek yeme baskısı, kısıtlama ve teşvik gibi kritik beslenme stratejilerini ölçmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Yemek Zamanı Davranışları Ölçeği, ebeveynlik, beslenme, çocukluk çağı obezitesi, yeme bozuklukları, uyarlama, psikometri.

Yazarlar

Nevin Araslan (Uyarlayan).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarıyla yemek yeme bağlamında kurdukları etkileşimleri sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu davranışlar, çocuğun yeme alışkanlıklarının ve vücut ağırlığı durumunun gelişiminde merkezi bir rol oynamaktadır. Araslan (2012) tarafından yürütülen adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, özellikle obezite riskini taşıyan çocukların ebeveyn davranışlarını analiz etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Ebeveyn Yemek Zamanı Davranışları Ölçeği, ebeveynlerin yemek zamanında kullandığı çeşitli stratejileri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı genellikle aşağıdaki temel boyutları içerir (orijinal ölçeğe bağlı olarak):

• Yemeye Zorlama/Baskı: Çocuğu, doymuş olsa bile tabağındaki yemeği bitirmeye veya belirli yiyecekleri yemeye zorlama derecesi.
• Kısıtlama: Çocuğun belirli (genellikle sağlıksız) yiyecekleri tüketmesini engelleme veya porsiyonlarını kontrol etme derecesi.
• Duygusal Besleme: Yiyecekleri çocuğu sakinleştirmek veya ödüllendirmek için kullanma eğilimi.
• İzleme/Gözetim: Çocuğun tükettiği yiyecek türlerini ve miktarını ne kadar yakından takip etme.

Bu boyutlar, ebeveynlerin kontrolcü beslenme stillerinin çocukların öz düzenleme yetenekleri üzerindeki etkisini anlamak için kritiktir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır, ancak kaynak metinde bu bilgilere dair detay sunulmamıştır. Tipik bir Yüksek lisans tezi kapsamında, dil geçerliği (çeviri ve geri çeviri), yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağımlı geçerlik (örneğin, çocuğun Vücut Kitle İndeksi ile korelasyon) yöntemlerinin kullanıldığı öngörülmektedir. Kaynakta detaylı geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgileri de kaynak metinde eksiktir. Uyarlama çalışmasında genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları ve/veya test-tekrar test güvenirlik analizleri uygulanır. Bu analizler, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini ve alt boyutlarının kendi içinde ne kadar homojen olduğunu gösterir. Detaylı güvenirlik katsayıları için Araslan’ın (2012) yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizinin (genellikle doğrulayıcı faktör analizi veya açımlayıcı faktör analizi) yapıldığı düşünülmektedir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak belirlenen alt boyutlarının (Baskı, Kısıtlama vb.) Türk popülasyonunda da istatistiksel olarak ayrıştığını kanıtlar. Ancak, kaynakta faktör yükleri veya model uyum indeksleri hakkında spesifik bir bilgi bulunmamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak genellikle Likert tipi derecelendirme formatındadır, ancak derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (Çocukları olan yetişkinler)

Age Group: Ölçek ebeveynlere uygulanmakla birlikte, odaklandığı çocuk yaş grubu genellikle okul öncesi ve okul çağıdır (çocukluk çağı obezitesi bağlamında).

Population Details: Uyarlama çalışması, Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütülmüştür ve İstanbul’daki bir örneklem üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Ebeveynler, kendi yemek zamanı davranışlarını değerlendiren maddeleri yanıtlar.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn tutumları, beslenme stratejileri, obezite riski, Marmara Üniversitesi, psikometrik özellikler, adaptasyon.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2012 yılında tamamlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için uyarlama çalışmasını yürüten yazar (Nevin Araslan) veya Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Araslan, N. (2012). Ebeveyn yemek Zamanı Davranışları Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması ve çocukluk çağı obezitesi ile ebeveyn yemek zamanı davranışları arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Yüksek lisans tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: ebeveyn-yemek-zamani-davranislari-olcegi-toad.pdf

Ebeveyn Yemek Zamanı Davranışları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Nevin Araslan’ın (2012) yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.