Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği

Özet

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği (AEDÖ), ebeveynlerin çocuklarına yönelik sergilediği tutum ve davranışları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araç olup, Türkçe’ye uyarlama çalışması Çekiç, Türk, Buğa ve Hamamcı (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerliğini ve güvenilirliğini sınamayı hedeflemiştir.

Ölçek, toplam 35 maddeden oluşmakta ve ebeveynlerin kullandığı disiplin yöntemlerinden, çocuklarına gösterdikleri ilgi düzeyine kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan çok boyutlu yapıyı değerlendirmektedir. AEDÖ, psikolojik danışma merkezlerine başvuran ve başvurmayan ebeveyn gruplarını karşılaştırarak ayırt edicilik geçerliğini de test etmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Davranışları, Ölçek Uyarlaması, Geçerlik, Güvenirlik, Psikolojik Değerlendirme, Faktör Analizi.

Yazarlar

Ali Çekiç, Fatih Türk, Ahmet Buğa, Zafer Hamamcı.

Amaç

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarına yönelik sergilediği davranış örüntülerini ve tutumları sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, bu ölçüm aracının Türk kültürüne özgü dilsel ve kültürel bağlamda kullanılabilirliğini sağlamak ve uluslararası araştırmalara katkıda bulunmaktır.

Uyarlama çalışmasının özel amaçları arasında, ölçeğin yapı geçerliğini Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test etmek ve çocuklarında psikolojik belirtiler gözlemlenen ebeveynler ile norm grubundaki ebeveynler arasındaki davranış farklılıklarını tespit ederek ölçeğin ayırt edici geçerliğini ortaya koymak yer almaktadır.

Yapı

AEDÖ, ebeveyn davranışlarının çeşitli alt boyutlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Uyarlama çalışmasında belirtilen alt boyutlar, ebeveynlik stratejilerinin farklı yönlerini temsil etmektedir. Bu alt boyutlar genellikle Çocuk İhmali/İlgisi (Çİ), Olumlu Ebeveynlik (OE), Zorlayıcı Ebeveyn Tutumları (ZET), Tutarsız Disiplin (TD) ve Davranış Kontrolü (DC) gibi temel ebeveynlik stratejileri etrafında şekillenmektedir.

Ölçek, ebeveynlerin çocuklarına karşı kullandıkları disiplin yöntemlerinin tutarlılığını, duygusal sıcaklık düzeylerini ve zorlayıcı müdahalelerinin sıklığını değerlendirerek ebeveynlik kalitesini kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla, veri setinin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity Testi kullanılmıştır. KMO değeri 0.77 olarak belirlenmiş olup, bu değerin yeterli uyumu gösterdiği tespit edilmiştir. Bartlett testi sonucu (p < .05) ise varyansların homojen olduğunu ve dağılımın normal olduğunu işaret etmektedir.

Kriter geçerliği kapsamında, çocuklarının psikolojik belirtileri nedeniyle danışma merkezlerine başvuran anne babalar ile bu birimlerden herhangi birine başvurmayan anne babaların ölçme aracından elde ettikleri puanlar karşılaştırılmıştır. Verilerin parametrik testlerin temel varsayımlarını karşılayıp karşılamadığı incelenmiş; basıklık ve çarpıklık katsayıları hesaplanmıştır. Basıklık değerleri Çİ alt boyutu için 1.79, diğer alt boyutlar için .07 ile .61 arasında değişirken; çarpıklık değerleri -1.15 ile 1.24 arasında değişmiştir, bu da verilerin büyük ölçüde kabul edilebilir bir dağılım sergilediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak yapılmıştır. Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin iç tutarlılık katsayıları 0.46 ile 0.77 arasında değişmektedir. Bu aralık, bazı alt boyutların daha düşük tutarlılığa sahip olduğunu gösterse de, genel ölçek yapısının kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu işaret eder.

Ölçeğin toplam puanına ilişkin hesaplanan genel iç tutarlılık katsayısı ise 0.70 olarak bulunmuştur. Bu değer, AEDÖ’nün genel ebeveyn davranışları yapısını ölçmede yeterli bir iç tutarlılığa sahip olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal modelinin Türk örneklemine uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonucunda elde edilen uyum indeksleri, modelin veri setine iyi bir uyum sağladığını göstermektedir. Elde edilen uyum indeksleri şunlardır:

• RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation): 0.04
• NFI (Normed Fit Index): 0.79
• CFI (Comparative Fit Index): 0.90
• GFI (Goodness of Fit Index): 0.85

CFI değerinin 0.90 ve RMSEA değerinin 0.05’in altında olması (mükemmel uyuma işaret eder), ölçeğin yapısal geçerliğinin doğrulandığını ve orijinal modelin Türkçe uyarlamada da korunduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) / Psikometrik Ölçek

Format: 35 maddeden oluşmaktadır.

Language Available: Türkçe (Türk Uyarlaması)

Population Group: Ebeveynler (Anne ve Babalar)

Age Group: Ebeveyn yaş aralığı belirtilmemiştir; ancak çocuklarının psikolojik belirtileri olan veya olmayan ebeveynler hedeflenmiştir.

Population Details: Türkiye’de yaşayan, çocuklu bireyler. Geçerlik çalışması, danışma merkezlerine başvuran ve başvurmayan iki farklı ebeveyn grubunu kapsamıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği.

Anahtar Kelimeler

AEDÖ, Ebeveynlik Ölçeği, Çocuk Gelişimi, Davranış Değerlendirmesi, KMO, DFA, Uyarlama Çalışması.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmadı.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ali Çekiç (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır.

Sorumlu Yazar ile iletişim adresi: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: alabama-ebeveyn-davranislari-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Çekiç, A., Türk, F., Buğa, A. ve Hamamcı, Z. (2018). Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(66), 729-744. DOI: 10.17755/esosder.355515

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek, toplam 35 maddeden oluşmaktadır.