Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği (AEDÖ)

Özet

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği (AEDÖ), ebeveynlerin çocuklarına yönelik davranış kalıplarını ve tutumlarını değerlendirmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış (Çekiç vd., 2018) psikometrik bir araçtır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe ebeveynlik rollerine ilişkin davranışları ölçmede geçerli ve güvenilir olduğunu göstermektedir. AEDÖ, toplam 35 maddeden ve beş ayrı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar hem olumlu (çocukla ilgilenme, olumlu ebeveynlik) hem de olumsuz (zayıf ebeveyn takibi, tutarsız disiplin, dayakla cezalandırma) ebeveynlik davranışlarını kapsamaktadır. Ölçek, özellikle çocuklarının psikolojik belirtileri nedeniyle danışma merkezlerine başvuran klinik grupları, normal popülasyondan ayırt etme yeteneği açısından değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği, AEDÖ, Ebeveyn Davranışları, Ebeveynlik, Disiplin, Ölçek Uyarlama, Çocuk Psikolojisi, Türkiye.

Yazarlar

Ali Çekiç (Sorumlu Yazar), Fatih Türk, Ali Buğa, Zehra Hamamcı.

Amaç

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarına karşı sergiledikleri davranış biçimlerini, özellikle de disiplin ve ilgi düzeylerini, kültürel olarak geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türk kültüründeki ebeveynlik tutumlarının bilimsel araştırmalarda ve klinik uygulamalarda sistematik olarak değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.

Ölçek, özellikle klinik bağlamda, çocuklarının psikolojik belirtileri nedeniyle danışma veya tedavi arayan ebeveynlerin, daha olumlu ebeveynlik tutumlarına sahip olduğu düşünülen normal popülasyondan ayrımını yapabilmek için tasarlanmıştır. Bu ayrım, ebeveynlik müdahalelerinin hedef gruplarını belirlemede kritik öneme sahiptir.

Yapı

AEDÖ, ebeveynlik davranışlarının beş temel boyutunu ölçmektedir. Bu boyutlar, ebeveyn-çocuk ilişkisinin farklı yönlerini temsil eden 35 maddeye dağılmıştır. Ölçek, hem yapıcı hem de sorunlu ebeveynlik stratejilerini bir arada değerlendirerek kapsamlı bir profil sunmayı hedefler.

Ölçeğin ölçtüğü beş alt boyut şunlardır:

• Çocuklarla İlgilenme: Ebeveynin çocuğun yaşamına ve duygusal ihtiyaçlarına gösterdiği pozitif ilgiyi ve katılımı ölçer.
• Olumlu Ebeveynlik: Çocuğun olumlu davranışlarını pekiştiren ve destekleyen stratejileri kapsar.
• Zayıf Ebeveyn Takibi: Ebeveynin çocuğun nerede olduğunu, kimlerle zaman geçirdiğini ne kadar takip ettiğini gösteren, gözetim eksikliğini temsil eden boyuttur.
• Tutarsız Disiplin: Ebeveynin disiplin kurallarını ve sonuçlarını tutarlı bir şekilde uygulamadaki başarısızlığını veya dalgalanmalarını ölçer.
• Dayakla Cezalandırma: Fiziksel ceza yöntemlerine başvurma sıklığını ve eğilimini değerlendirir.

Geçerlik

AEDÖ’nün Türk kültüründe geçerlik çalışması, klinik ve normal grupların ölçekten elde ettikleri puanların karşılaştırılması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Çocuklarının psikolojik sorunları nedeniyle danışma merkezlerine başvuran ebeveynler (klinik grup) ile başvurmayan ebeveynler (normal grup) arasındaki ortalama puan farklılıkları incelenmiştir.

Yapılan karşılaştırmalı analizler sonucunda elde edilen t değerlerine ilişkin etki büyüklükleri (Cohen’in d değeri), ölçeğin ayırt ediciliğini desteklemektedir. Çocukla İlgilenme ve Olumlu Ebeveynlik alt boyutlarında etki büyüklükleri mükemmel düzeyde bulunmuştur. Tutarsız Disiplin ve Dayakla Cezalandırma alt boyutlarında orta düzeyde etki büyüklükleri gözlenirken, Zayıf Ebeveyn Takibi alt boyutu için küçük düzeyde bir etki büyüklüğü tespit edilmiştir. Bu bulgular, AEDÖ’nün, olumlu ebeveyn tutum ve davranışlarına sahip ebeveynleri, sorunlu davranışlara sahip ebeveynlerden başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini kanıtlamaktadır. Bu sonuçlar, ölçeğin Türkçe versiyonunun yapı geçerliğinin önemli bir kanıtı olarak kabul edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları hesaplanarak yapılmıştır. AEDÖ alt boyutlarının iç tutarlılık katsayıları .46 ile .77 arasında değişmektedir. Ölçeğin toplam puanına ilişkin iç tutarlılık katsayısı (genel Cronbach alfa değeri) ise .70 olarak hesaplanmıştır.

Literatürde belirtildiği gibi (Can, 2014; Şeker & Gençdoğan, 2014), Cronbach alfa değerinin madde sayısına bağlı olması ve 10’dan az madde içeren alt boyutlarda düşme eğilimi göstermesi mümkündür. Buna rağmen, elde edilen genel güvenirlik değeri (.70), AEDÖ’nün Türk kültüründe anne babaların ebeveynlik davranış kalıplarının güvenilir bir şekilde belirlenmesinde kullanılabilecek yeterlilikte bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, orijinal ölçek yapısını koruyarak beş faktörlü bir yapı sergilemektedir. Bu yapı, 35 maddenin beş ayrı, teorik olarak anlamlı alt boyuta ayrıldığını doğrulamaktadır. Bu faktör yapısı, ebeveynlik davranışlarının karmaşık doğasını, pozitif ve negatif boyutlar üzerinden ayrıştırarak ölçme imkanı sunar.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 5 alt boyut ve 35 madde içeren kendini değerlendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Anne ve Babalar)

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Çocuklarının psikolojik belirtileri olan ebeveynler hedeflenmiştir).

Popülasyon Detayları: Klinik (danışma merkezlerine başvuran) ve normal (başvurmayan) örneklem grupları.

Test Metodolojisi: Kendini Bildirim Ölçeği (Likert tipi derecelendirme beklenmektedir, ancak derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018

Sorumlu Yazar İletişim Bilgisi: [email protected]

Kaynaklar

• Çekiç, A., Türk, F., Buğa, A. ve Hamamcı, Z. (2018). Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (66), 728-743. doi: 10.17755/esosder.355515
• Can, A. (2014). Nicel bilimsel araştırmaların temelini oluşturan istatistiksel geçerlilik ve güvenilirlik. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22 (1), 1-14.
• Şeker, H. & Gençdoğan, B. (2014). Psikolojide ve Eğitimde Ölçme Aracı Geliştirme. Ankara: Pegem Akademi.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: alabama-ebeveyn-davranislari-olcegi-aedo-toad.pdf

Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği (AEDÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Çocuklarla İlgilenme (10 madde)
• Olumlu Ebeveynlik (6 madde)
• Zayıf Ebeveyn Takibi (10 madde)
• Tutarsız Disiplin (6 madde)
• Dayakla Cezalandırma (3 madde)