Temel Benlik Değerlendirmesi ve Lüks Tüketim Anketi

Özet

Temel Benlik Değerlendirmesi ve Lüks Tüketim Anketi, Temel Benlik Değerlendirmesi (TBD) yapısının, bireylerin lüks tüketim eğilimlerindeki çeşitliliği ne ölçüde açıkladığını incelemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, Özrendeci-Bayat (2020) tarafından yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Bu araç, bireyin kendine yönelik temel inançlarının (özsaygı, genelleştirilmiş öz-yeterlik, içsel kontrol odağı ve düşük nevrotiklik) lüks ürünlere olan talebi ve tüketim biçimlerini nasıl etkilediğini psikometrik yöntemlerle araştırmayı hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirme süreci, psikolojik yapı ve tüketici davranışı arasındaki ilişkiyi Türk kültür bağlamında inceleyen önemli bir katkı sunmaktadır. Bu anket, özellikle pazarlama psikolojisi ve tüketici davranışları alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Temel Benlik Değerlendirmesi, Lüks Tüketim, Tüketici Davranışı, Özsaygı, Ölçek Geliştirme, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Psikometri

Yazarlar

Özlem Özrendeci Bayat

Amaç

Temel Benlik Değerlendirmesi ve Lüks Tüketim Anketinin temel amacı, bireylerin çekirdek kişilik özelliklerinin (TBD) lüks ürünleri satın alma, kullanma ve algılama biçimleriyle olan korelasyonunu ve nedensel ilişkilerini saptamaktır. Geliştirilen bu anket, lüks tüketim davranışı alanında daha derinlemesine araştırmalar yapılmasına olanak tanıyacak standartlaştırılmış bir ölçme aracı sağlamaktadır.

Özrendeci-Bayat (2020) tezi, özellikle lüks ürünlerin sadece statü sembolü olmaktan öte, bireyin içsel değerleri ve benlik algılarıyla nasıl bağlantılı olduğunu ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu bağlamda, ölçek, TBD’nin lüks tüketimdeki çeşitliliği açıklama gücünü test etmek üzere yapılandırılmıştır.

Yapı

Ölçek iki ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır:

• Temel Benlik Değerlendirmesi (TBD): Bireyin kendine yönelik temel, alt bilinçli değerlendirmelerini ifade eder. Bu yapı, iş yaşamında başarı, yaşam tatmini ve stres yönetimi gibi alanlarda güçlü bir yordayıcı olarak kabul edilmektedir.
• Lüks Tüketim Davranışı: Bireyin pahalı, kaliteli ve genellikle prestijli kabul edilen ürün ve hizmetlere yönelik eğilimini, motivasyonunu ve fiili tüketimini kapsar. Tüketim davranışı, bu bağlamda hem açık hem de gizli tüketim motivasyonlarını içerecek şekilde ele alınmıştır.

Anket, bu iki yapı arasındaki karmaşık ilişkiyi inceleyerek, TBD düzeyi yüksek olan bireylerin lüks ürünleri farklı amaçlarla (örneğin, benlik saygısını pekiştirmek veya başarıyı sergilemek) tüketip tüketmediğini araştırmayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirildiği yüksek lisans tezi (2020) kapsamında detaylı olarak incelenmiştir. Ancak özet kaynakta spesifik geçerlik katsayıları veya türleri (yapı geçerliği, ayırıcı geçerlik vb.) belirtilmemiştir. Bir geliştirme ölçeği olduğu için, tez çalışmasında büyük olasılıkla faktör analizleri ve diğer ilgili ölçeklerle korelasyon analizleri yapılarak geçerliği sağlanmıştır.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi (-) olarak belirtilmiştir. Ancak ölçek geliştirme standartlarına göre, iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği gibi analizlerin tez çalışması sırasında gerçekleştirildiği varsayılmaktadır. Bu tür çalışmalar, bir psikometrik aracın tutarlılığını ve kararlılığını göstermek için kritik öneme sahiptir. Detaylı güvenirlik sonuçları için Özrendeci-Bayat (2020) tezine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Anketin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla faktör analizinin (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) tez çalışması kapsamında uygulandığı düşünülmektedir. Bu analizler, anketin TBD ve Lüks Tüketim gibi teorik olarak öngörülen alt boyutları doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek için temel teşkil eder. Faktör yükleri, öz değerler ve toplam varyans açıklama oranları gibi detaylar, yalnızca orijinal tez metninde mevcuttur.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: Kendini Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire). Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, sosyal bilimlerde geliştirilen bu tür ölçekler genellikle Likert tipi bir ölçek kullanır (örneğin, 5’li veya 7’li Likert).

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Tüketim davranışlarına sahip yetişkinler veya üniversite öğrencileri (Tez örneklemine bağlı olarak değişebilir).

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Detaylı popülasyon bilgisi, ölçeğin geliştirildiği Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi’ndeki yüksek lisans tezi örnekleminde yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Psikometrik temellere dayalı olarak oluşturulan maddelerin, uzman görüşleri alındıktan sonra pilot çalışmalar ve ardından ana uygulama ile geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapıldığı bir metodoloji izlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kişilik Özellikleri, Tüketici Psikolojisi, Kendilik Algısı, Sosyal Bilimler, Likert Ölçeği, Özlem Özrendeci Bayat

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarın tez çalışmasını yürüttüğü dönemdeki kurumu veya mevcut akademik adresi (Kayseri Abdullah Gül Üniversitesi ile ilişkilendirilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Yüksek Lisans Tezi Tamamlanma Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve olası ücretler için doğrudan sorumlu yazar Özlem Özrendeci Bayat ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin alınması zorunludur.

Kaynaklar

1. Özrendeci-Bayat, Ö. (2020). Lüks ürün tüketimindeki ceşitliliği açıklamak: Temel benlik değerlendirmesi bakış açısı [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: temel-benlik-degerlendirmesi-ve-luks-tuketim-anketi-toad.pdf

Temel Benlik Değerlendirmesi ve Lüks Tüketim Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan listelenmemiştir. Maddelerin tamamı, yukarıda belirtilen yüksek lisans tezi (Özrendeci-Bayat, 2020) içerisinde veya sağlanan orijinal PDF dosyasında (temel-benlik-degerlendirmesi-ve-luks-tuketim-anketi-toad.pdf) yer almaktadır.

Bu bölüm, ölçek maddelerinin yalnızca orijinal tez çalışmasından elde edilebileceğini belirtmek için zorunlu olarak dahil edilmiştir.