Ebeveyn-Birey Kariyer Hedefleri Çelişkileri Ölçeği

Özet

Ebeveyn-Birey Kariyer Hedefleri Çelişkileri Ölçeği (EBKHÇÖ), bireylerin kendi kariyer hedefleri ile ebeveynlerinin beklentileri arasında algıladıkları çatışma düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle genç yetişkinlik döneminde yaşanan mesleki karar verme süreçlerinde ailevi baskıların ve beklentilerin yarattığı psikolojik gerilimi değerlendirmeye odaklanır. Özlem Bülbül ve arkadaşları tarafından 2021 yılında Türkçeye uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını ortaya koymayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn-birey çatışması, kariyer hedefleri, mesleki karar verme, aile beklentileri, psikometrik uyarlama, genç yetişkinlik, çelişki.

Yazarlar

Özlem Bülbül, Tuba Türk Kurtça, Fatih Ekşi, Hakan Ekşi.

Amaç

EBKHÇÖ’nün temel amacı, bireylerin mesleki gelecekleri hakkında kendi istekleri ile ebeveynlerinin istekleri arasındaki algılanan uyuşmazlığın şiddetini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler arasında kariyer seçimlerinin psikolojik sonuçlarını ve aile dinamiği içindeki rolünü araştırmacılar ve uygulayıcılar için somut verilerle sunmayı amaçlamaktadır. Ölçek, bireyin yaşadığı bireyselleşme sürecindeki zorlukları ve bu zorlukların kariyer kararlarına etkisini anlamada kritik bir rol oynar.

Yapı

Ölçek, psikolojideki “ebeveyn-birey çatışması” ve “kariyer beklentileri uyumsuzluğu” yapılarını temel alır. Bu yapı, bireyin özerklik ihtiyacı ile ailesel bağlılık ve beklentilere uyma zorunluluğu arasındaki gerilimi ifade eder. Ölçülen temel boyut, bireyin kariyer hedeflerini gerçekleştirmesini engelleyen veya zorlaştıran, ebeveyn kaynaklı algılanan baskı ve çelişkilerdir. Bu çelişkiler genellikle bireyin mesleki tatmini ve psikolojik iyi oluşu üzerinde olumsuz etkilere sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması sürecinde geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin Türk kültürü bağlamında ölçmek istenilen yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemek üzere yürütülmüştür. Uyarlama çalışması kapsamında yapı geçerliği, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenmiştir. Ayrıca, ölçeğin teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer yapılarla olan ilişkisini incelemek amacıyla uyum geçerliği (criterion validity) ve ayırt edici geçerlik çalışmaları da raporlanmıştır. Spesifik geçerlik katsayıları bu kaynakta sunulmamış olsa da, uyarlama çalışmasının genel olarak ölçeğin geçerli bir yapıya sahip olduğunu teyit ettiği varsayılmaktadır.

Güvenirlik

EBKHÇÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermek amacıyla yapılmıştır. Güvenirlik çalışmalarında genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenirlik analizleri ile ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler yapıp yapmadığı da değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını veya kültürel farklılıklar nedeniyle yeniden yapılandırılması gerekip gerekmediğini belirlemek için kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının, Türk kültürüne özgü kariyer algıları ve aile dinamikleri göz önüne alınarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edildiği varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin ölçmek istedikleri alt boyutlar altında gruplandığını ve yeterli faktör yüklerine sahip olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi bulunmamakla birlikte, psikometrik uyarlama çalışmalarında genellikle 5’li veya 7’li Likert Tipi Derecelendirme formatı kullanılır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Genç yetişkinler, üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Üniversite çağı (yaklaşık 18-25 yaş).

Popülasyon Detayları: Ölçek, kariyer seçimleri ve mesleki hedefler konusunda aktif olarak karar verme sürecinde olan bireyler üzerinde kullanıma uygundur.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Anahtar Kelimeler

Çatışma, ebeveyn beklentisi, kariyer danışmanlığı, psikolojik iyi oluş, üniversite öğrencileri, kültürel uyarlama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Özlem Bülbül için iletişim adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanım izinleri için sorumlu yazar Özlem Bülbül ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari kullanım için ücret bilgisi belirtilmemiştir. Akademik araştırmalarda genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: Türkçeye uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Bülbül, Ö., Türk Kurtça, T., Ekşi, F. & Ekşi, H. (2021). Ebeveyn-birey kariyer hedefleri çelişkileri ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(3), 1085-1100. http://dx.doi.org/10.30703/cije.813116

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• ebeveyn-birey-kariyer-hedefleri-celiskileri-olcegi-toad.pdf

Ebeveyn-Birey Kariyer Hedefleri Çelişkileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde yer almamaktadır.