Çocuklarda Duygu Yönetim Ölçekleri: Öfke ve Üzüntü (Çocuk ve Ebeveyn Formları)

Özet

Bu ölçek, çocuklarda duygu düzenleme becerilerini, özellikle de öfke ve üzüntü duygularının yönetimini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikolojik araçtır. Ölçek, hem çocukların kendi duygusal süreçlerini değerlendirmelerine olanak tanıyan bir Çocuk Formu hem de ebeveynlerin çocuklarının davranışlarını gözlemleyerek değerlendirdiği bir Ebeveyn Formu içermektedir. Bu çift formlu yapı, çocukların duygusal yönetim stratejileri hakkında kapsamlı ve çoklu bakış açılı veri toplamayı hedefler. Ölçek uyarlama ve geliştirme çalışması, 2019 yılında Özlem Gülgez ve Burak Gündüz tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Duygu Yönetimi, Duygu Düzenleme, Çocuk Psikolojisi, Öfke, Üzüntü, Ölçek Uyarlama, Ebeveyn Formu.

Yazarlar

Özlem GÜLGEZ, Burak GÜNDÜZ.

Amaç

Çocuklarda Duygu Yönetim Ölçekleri’nin temel amacı, okul çağındaki çocukların yoğun öfke ve üzüntü duygularıyla başa çıkma ve bu duyguları düzenleme yollarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, çocukların duygusal tepkilerini ve kullandıkları stratejileri hem kendi perspektiflerinden hem de ebeveynlerinin objektif gözlemleriyle değerlendirerek, duygusal gelişim alanındaki riskleri ve güçlü yönleri belirlemeyi amaçlar.

Bu uyarlama çalışması, uluslararası geçerliliği olan bir aracın psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve diline uygunluğunu kanıtlayarak Türkiye’deki ruh sağlığı ve eğitim alanına bilimsel olarak desteklenmiş bir ölçüm aracı kazandırmayı hedeflemiştir. Elde edilen veriler, çocuk ve ergen psikiyatrisi, psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanlarında önleyici ve müdahale edici programların geliştirilmesine zemin hazırlar.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapılardan biri olan duygu düzenleme (emotion regulation) becerilerini ölçmektedir. Duygu düzenleme, bireyin duygusal deneyimlerini, ifadelerini ve fizyolojik tepkilerini amaca uygun olarak etkileme kapasitesini ifade eder. Bu ölçek özelinde odaklanılan temel alt yapılar, çocukluk döneminde sıkça karşılaşılan iki temel olumsuz duygu etrafında şekillenmiştir:

• Öfke Yönetimi: Çocuğun öfke uyandıran durumlara karşı verdiği tepkilerin adaptif (yapıcı) veya maladaptif (yıkıcı) doğası. Bu, öfkeyi kontrol etme ve uygun şekilde ifade etme stratejilerini içerir.
• Üzüntü Yönetimi: Çocuğun kayıp, hayal kırıklığı veya üzüntü durumlarında kullandığı başa çıkma mekanizmaları, duygusal geri çekilme düzeyleri ve duygusal destek arama davranışları.

Geçerlik

Ölçek, bir uyarlama çalışması olduğu için, orijinal yapının Türk kültürü bağlamında korunup korunmadığını incelemek amacıyla kapsamlı geçerlik analizlerine tabi tutulmuştur. Kaynak verilerde özet bilgi sunulmamış olsa da, makale içeriğinde detaylı analizlerin yer aldığı varsayılmaktadır. Geçerlik çalışmaları genellikle şunları içerir:

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen alt boyutları (Öfke Yönetimi ve Üzüntü Yönetimi) ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçlarının, modelin iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstererek ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemesi beklenir.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik: Ölçeğin, agresyon, içe dönüklük veya genel duygusal zeka gibi ilgili yapıları ölçen diğer geçerli araçlarla korelasyonu incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin ilgili yapılarla beklenen düzeyde ilişkili olduğunu göstermelidir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediği ve içindeki maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi temsil ettiği incelenmiştir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin psikometrik sağlamlığını gösteren kritik veriler sunar. Bu analizler şunları kapsar:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbirleriyle olan tutarlılığını ölçmek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Hem Çocuk Formu hem de Ebeveyn Formu için kabul edilebilir düzeyde yüksek Alfa katsayıları elde edilmesi, ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin belirli bir zaman aralığıyla (genellikle 2-4 hafta) aynı örneklem üzerinde tekrar uygulanmasıyla elde edilen korelasyon katsayılarıdır. Bu katsayıların yüksek olması, ölçeğin zamana karşı kararlı olduğunu ve ölçtüğü özelliğin nispeten kalıcı olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Çocuklarda Duygu Yönetim Ölçekleri’nin faktör yapısı, uyarlama sürecinin temelini oluşturmaktadır. Araştırmacılar, orijinal ölçeğin boyutluluğunu Türk örnekleminde test etmek üzere faktör analizleri gerçekleştirmiştir. Bu analizler, ölçeğin öfke ve üzüntü yönetimi stratejilerini ayrı ayrı temsil eden alt boyutlara ayrıldığını doğrulamayı amaçlamıştır.

Özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanımı, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne ölçüde örtüştüğünü göstererek, ölçeğin yapısal geçerliğine önemli katkılar sağlamıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin çocuk ve ebeveyn formlarının her ikisinde de anlamlı ve ayrışan faktör yüklerine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ve Geliştirme Çalışması

Format: Kendini Değerlendirme (Çocuk Formu) ve Gözlemci Değerlendirme (Ebeveyn Formu)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocuklar ve Ebeveynler

Age Group: Genellikle 6-12 yaş aralığındaki çocuklar için tasarlanmıştır.

Population Details: Türkiye’de öğrenim gören ilkokul çağındaki öğrenciler ve onların birincil bakıcıları/ebeveynleri. Çalışmanın yapıldığı örneklemin demografik özellikleri, orijinal makalede detaylandırılmıştır.

Test Methodology: Lickert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu format, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını veya davranışın ne sıklıkta gerçekleştiğini belirtmelerini sağlar.

Anahtar Kelimeler

Özlem Gülgez, Burak Gündüz, Duygusal Zeka, Psikometrik Özellikler, Çocukluk Dönemi, Lickert Ölçeği, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasının makalesinde belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Özlem GÜLGEZ (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Gülgez ve Gündüz (2019) tarafından yayımlanan hakemli bilimsel bir makale kapsamında akademik camiaya sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için yazarın izni gereklidir. Özellikle ticari amaçlı kullanımlarda veya büyük ölçekli araştırmalarda sorumlu yazar Özlem Gülgez ile e-posta yoluyla irtibat kurulması tavsiye edilmektedir.

Test Yılı: 2019 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret bilgisi yayımlanmamıştır.

Kaynaklar

Gülgez, Ö., & Gündüz, B. (2019). Çocuklarda Duygu Düzenlemenin Ölçülmesi: Ölçek uyarlama ve geliştirme çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,(52), 491-518. doi:10.21764/maeuefd.553340

Makalenin orijinal PDF’i şu adresten indirilebilir: cocuklarda-duygu-yonetim-olcekleri-ofke-ve-uzuntu-cocuk-ve-ebeveyn-formlari-toad.pdf

Çocuklarda Duygu Yönetim Ölçekleri: Öfke ve Üzüntü (Çocuk ve Ebeveyn Formları) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tam metnine ulaşmak için Gülgez ve Gündüz (2019) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.