Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2

Özet

Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2 (EGİE-2), ebeveynlerin çocuklarının gelişiminde yarattığı güdüsel ortamı ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikolojik ölçektir. Orijinal bir ölçeğin Türkçe adaptasyonu olan bu envanter, spor psikolojisi ve gelişim psikolojisi alanlarında kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Envanter, hem anne hem de baba formları için ayrı ayrı uygulanabilmekte olup, bireylerin algıladığı ebeveyn güdüsel iklimini üç temel alt boyut üzerinden değerlendirmektedir. Ölçek, toplam 18 maddeden oluşmakta ve güçlü bir geçerlik ve güvenirlik yapısını desteklemektedir.

EGİE-2’nin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2016 yılında Altıntaş, Aşçı ve Dolu-Çağlar tarafından tamamlanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürü bağlamında sporcuların veya öğrencilerin algıladığı ebeveyn güdüsel iklim türlerini (örneğin, öğrenme odaklı, performans odaklı veya kaygı odaklı iklim) güvenilir bir şekilde ölçebildiğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2, Güdüsel İklim, Ebeveynlik, Spor Psikolojisi, Adaptasyon, Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Altıntaş, A., Aşçı, F. H., Dolu-Çağlar, E.

Amaç

Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2’nin temel amacı, bireylerin (genellikle sporcu veya öğrenci popülasyonları) annelerinin ve babalarının onlara yönelik oluşturduğu güdüsel ortamı ve bu ortamın algılanma biçimini sistematik olarak ölçmektir. Bu iklim, bireyin başarıya yönelik motivasyonunu, kaygı seviyesini ve spordan/görevden aldığı hazzı doğrudan etkileyen önemli bir çevresel faktördür.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk örneklemi üzerinde güdüsel iklim araştırmalarının yapılabilmesi için sağlam bir araç sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, ebeveynlerin kullandığı geri bildirim, ödüllendirme ve başarı tanımlama stratejilerinin çocuğun motivasyonel sonuçları üzerindeki etkileri incelenebilmektedir.

Yapı

Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2, algılanan ebeveyn güdüsel iklimini temsil eden üç ana alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçek toplam 18 maddeden meydana gelmektedir ve hem anne hem de baba formları mevcuttur.

Ölçekte yer alan alt boyutlar, bireyin ebeveynlerini başarıyı tanımlama biçimlerine göre algılamasını yansıtır. Güvenirlik analizlerinde adı geçen alt boyutlar şunlardır: Öğrenme/Haz İklimi (Mastery/Enjoyment Climate), Endişe İklimi (Worry Climate) ve Çabasız Başarı İklimi (Effortless Success Climate). Bu yapı, ebeveynlerin çocuklarına çabayı mı, sonuçları mı yoksa yeteneği mi vurguladığını anlamaya yardımcı olur.

Geçerlik

Envanterin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Varimax döndürmesi ile uygulanan faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen üç faktörlü yapısını güçlü bir şekilde desteklemektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı gerçekten ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör yükleri incelendiğinde, anne formunun tüm alt boyutları için yüklerin 0.52 ile 0.90 arasında değiştiği görülmüştür. Baba formunun tüm alt boyutları için ise faktör yüklerinin 0.49 ile 0.89 arasında değiştiği rapor edilmiştir. Bu yüksek faktör yükleri, maddelerin ilgili oldukları alt boyutları temsil etme yeterliliğinin yüksek olduğunu ve ölçeğin yapısal geçerlik düzeyinin tatmin edici olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2’nin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, ölçeğin alt boyutlarının tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa değerleri) anne ve baba formları için ayrı ayrı hesaplanmıştır.

Anne güdüsel iklimi alt boyutlarının iç tutarlık katsayıları 0.68 (Endişe İklimi) ile 0.95 (Öğrenme/Haz İklimi) arasında değişmektedir. Baba güdüsel iklimi için ise bu katsayılar 0.62 (Çabasız Başarı İklimi) ile 0.94 (Öğrenme/Haz İklimi) arasında rapor edilmiştir. Öğrenme/Haz İklimi alt boyutunun her iki formda da mükemmel düzeyde yüksek tutarlılığa sahip olması dikkat çekicidir. Endişe ve Çabasız Başarı İklimi alt boyutlarının alt limitleri kabul edilebilir düzeyde olmakla birlikte, genel olarak ölçeğin güvenilirliği yüksektir.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik yapısını doğrulamak amacıyla kullanılan temel istatistiksel yöntem, Açımlayıcı Faktör Analizi olmuştur. Analiz, maddelerin altında yatan motivasyonel iklim yapılarını ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Uygulanan Varimax döndürme tekniği, faktörlerin yorumlanabilirliğini artırmış ve analiz sonucunda ölçeğin üç faktörlü yapısının orijinal modele uygun olarak korunduğu tespit edilmiştir. Faktör yüklerinin anne ve baba formlarında genel olarak 0.50 eşiğinin üzerinde olması (minimum 0.49), maddelerin faktörlere güçlü bir şekilde yüklendiğini teyit etmektedir.

Enstrüman

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 18 maddelik, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Genellikle sporcular veya akademik başarı bağlamında ebeveyn etkisini değerlendiren bireyler.

Yaş Grubu: Ergenlik ve genç yetişkinlik dönemindeki bireylerin ebeveyn algılarını ölçmek için uygundur.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri veya sporcular üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireyin, annesi ve babası için ayrı ayrı doldurduğu öz bildirim envanteridir. Derecelendirme formatı: (1:Kesinlikle katılmıyorum – 5:Kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Etkisi, Motivasyon, İç Tutarlılık, Psikometri, Faktör Analizi, Sporcu Performansı, Geçerlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Atahan Altıntaş

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, Altıntaş, Aşçı ve Dolu-Çağlar tarafından 2016 yılında yayımlanan geçerlik ve güvenirlik çalışması ile Türkçe literatürüne kazandırılmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretleri için sorumlu yazar Atahan Altıntaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ebeveyn-gudusel-iklim-envanteri-2-toad.pdf

Kaynaklar

Altıntaş, A., Aşçı, F. H. ve Dolu-Çağlar, E. (2016). Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2’nin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Spor Bil Fakültesi Spormetre Dergisi, 14 (2), 163-174.

Makalenin akademik bağlantısı burada mevcuttur: dergiler.ankara.edu.tr

Ebeveyn Güdüsel İklim Envanteri-2 Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak ölçeğin yapısı hakkında aşağıdaki bilgiler mevcuttur:

• Ölçek, üç alt boyuttan ve 18 maddeden oluşmaktadır.
• Derecelendirme 5’li Likert tipindedir: (1:Kesinlikle katılmıyorum – 5:Kesinlikle katılıyorum).
• Alt boyutlar: Öğrenme/Haz İklimi, Endişe İklimi ve Çabasız Başarı İklimi.