Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği (EDDÖ), ebeveynlerin çocuklarına yönelik gösterdikleri davranışsal paternleri ve tutumları ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış 12 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle üç temel alt boyutta ebeveyn davranışlarını değerlendirmeye odaklanmaktadır: Duyarlı-Yanıtlayıcı Olma, Duygusal İfade Edici Olma ve Başarı Odaklı-Yönlendirici Olma. Özlem Diken tarafından 2009 yılında gerçekleştirilen doktora tezi kapsamında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. EDDÖ, 5’li Likert Ölçeği formatında puanlanmakta olup, psikolojik araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde ebeveyn-çocuk ilişkisinin kalitesini ve dinamiklerini analiz etmek için güçlü bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği, Ebeveyn Davranışı, Duyarlılık, Çocuk Gelişimi, Psikometrik Araç, Uyarlama Ölçeği, Faktör Analizi

Yazarlar

Özlem Diken

Amaç

Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarına yönelik sergilediği davranışların ve tutumların sistematik bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır. Bu ölçek, özellikle Türkiye popülasyonunda ebeveynlik stillerinin ve bunların altında yatan duyarlılık, duygusal ifade ve başarı yönelimi gibi kritik boyutların bilimsel araştırmalar yoluyla incelenmesine olanak tanır. Ölçeğin uyarlanması, uluslararası alanda kullanılan geçerli bir yapının kültürel bağlamda doğru ve güvenilir sonuçlar vermesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

EDDÖ, toplam 12 maddeden oluşmakta ve üç ana psikolojik yapıyı ölçen üç alt faktöre ayrılmaktadır. Bu faktörler, ebeveyn-çocuk etkileşiminin kritik bileşenlerini temsil eder:

• Duyarlı-Yanıtlayıcı Olma (4 madde): Ebeveynin çocuğun ihtiyaçlarına ne kadar hassas ve zamanında tepki verdiğini ölçer. Bu boyut, sıcaklık, kabul ve destekleyici etkileşimi kapsar.
• Duygusal İfade Edici Olma (5 madde): Ebeveynin duygularını ne kadar açık ve sağlıklı bir şekilde ifade ettiğini değerlendirir. Bu, ebeveynin duygusal açıklığını ve çocuğa model olma yeteneğini içerir.
• Başarı Odaklı-Yönlendirici Olma (3 madde): Ebeveynin çocuğu başarıya teşvik etme ve yönlendirme düzeyini ölçer. Bu boyut, beklentilerin yüksekliğini ve yapılandırılmış rehberliği yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerlik çalışmaları, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak detaylıca incelenmiştir. Yapılan Varimax Rotasyonu ile Dönüştürülmüş Faktör Matrisi (Rotated Component Matrix) sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapısını desteklemektedir.

Faktör yükleri incelendiğinde, EDDÖ’nün birinci faktöründe (Duyarlı-Yanıtlayıcı Olma) yer alan 1-4. maddelerin yük değerlerinin .61 ile .89 arasında değiştiği görülmüştür. İkinci faktörde (Duygusal İfade Edici Olma) yer alan 5-9. maddelerin yük değerleri .67 ile .85 arasında, üçüncü faktörde (Başarı Odaklı-Yönlendirici Olma) yer alan 10-12. maddelerin yük değerleri ise .61 ile .83 arasında değişmektedir. Tüm on iki maddenin faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili oldukları alt boyutları yüksek düzeyde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

EDDÖ’nün iç tutarlılığı, her bir faktördeki maddelerin ölçmenin bütünüyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alpha katsayısı ile hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin genel olarak yüksek bir güvenirlik seviyesine sahip olduğunu kanıtlamaktadır:

• Birinci faktör (Duyarlı-Yanıtlayıcı Olma) iç tutarlılık katsayısı: .86
• İkinci faktör (Duygusal İfade Edici Olma) iç tutarlılık katsayısı: .87
• Üçüncü faktör (Başarı Odaklı-Yönlendirici Olma) iç tutarlılık katsayısı: .61

Üçüncü faktörün katsayısı diğerlerine göre nispeten düşük (.61) olsa da, kabul edilebilir sınırların içinde yer almaktadır. Ayrıca, ölçeğin güvenirliğini desteklemek amacıyla madde analizi yapılmıştır. İlişkisiz t-testi kullanılarak yapılan analizlerde, tüm alt faktörlerdeki maddeler için madde-toplam korelasyonlarının .37 ile .86 arasında değiştiği ve t-değerlerinin istatistiksel olarak anlamlı (p<.001) olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, EDDÖ’nün iç tutarlığının yüksek olduğunu ve ölçümde istikrarlı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla kullanılan temel yöntem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) olmuştur. Bu analizde, faktörlerin döndürülmesi için Varimax Rotasyonu tekniği uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan, birbirinden bağımsız üç faktörden oluştuğunu göstermiştir.

Faktör yapısının incelenmesi, 12 maddenin beklendiği gibi üç farklı boyuta net bir şekilde dağıldığını ortaya koymuştur. Birinci faktörün (Duyarlı-Yanıtlayıcı Olma) 4 maddeyi, ikinci faktörün (Duygusal İfade Edici Olma) 5 maddeyi ve üçüncü faktörün (Başarı Odaklı-Yönlendirici Olma) 3 maddeyi içerdiği kesinleşmiştir. Tüm faktör yüklerinin .60’ın üzerinde olması, maddelerin faktörlere olan bağlılıklarının yüksek olduğunu ve ölçek yapısının güçlü bir şekilde doğrulandığını ifade etmektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Ebeveynlerin kendi davranışlarını değerlendirmesine yönelik)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveynler)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, Türkiye’deki ebeveynler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Detaylı popülasyon bilgisi için kaynak teze başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Puanlama aralığı 1’den 5’e kadardır (1= yüksek düzeyde duyarsızlık – 5= çok yüksek düzeyde duyarlı olma).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Ebeveynlik Stilleri, Faktör Yükü, İç Tutarlılık, Alfa Katsayısı, Ebeveyn Davranışı, Geçerlik

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir (Tez çalışması sırasında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Özlem Diken tarafından 2009 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin ve ücretlendirme bilgilerinin (varsa) sorumlu yazar Özlem Diken ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek öğrenilmesi gerekmektedir.

Tezin orijinal bağlantısı YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir durumdadır: tez.yok.gov.tr.

Referanslar

Diken, Ö. (2009). Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği ve Çocuk Davranışını Değerlendirme Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ebeveyn-davranisini-degerlendirme-olcegi-maternal-behavior-rating-scale-toad.pdf

Ebeveyn Davranışını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

EDDÖ 12 madde ve 3 alt faktörden oluşmaktadır:

• Duyarlı-Yanıtlayıcı Olma (4 madde)
• Duygusal İfade Edici Olma (5 madde)
• Başarı Odaklı-Yönlendirici Olma (3 madde)