Ebeveyn Ateş Yönetimi Ölçeği

Özet

Ebeveyn Ateş Yönetimi Ölçeği (EAYÖ), çocukluk dönemi ateş yönetiminde ebeveynlerin bilgi düzeylerini, tutumlarını ve uygulamalarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, ebeveynlerin ateşi algılama biçimlerini ve bu durumu yönetmek için başvurdukları yöntemleri sistematik bir şekilde ölçmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe uyarlaması (PFMS-TR), kültürel farklılıkların ebeveyn davranışları üzerindeki etkilerini inceleyerek, acil servis ve birinci basamak sağlık hizmetlerinde eğitim programlarının geliştirilmesine zemin hazırlar.

Ölçek, orijinal formunun Türk kültürüne adaptasyonu sonucunda ortaya çıkmıştır ve psikometrik özelliklerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. 2014 yılında yayımlanan bu uyarlama çalışması, ebeveynlerin çocuklarının ateşini kontrol altına alma çabalarında sıklıkla yanlış uygulamalara başvurduğunu ortaya koyarak, sağlık profesyonelleri için önemli çıkarımlar sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Ateş Yönetimi, Çocukluk Ateşi, PFMS-TR, Sağlık Eğitimi, Likert Ölçeği, Uyarlama Çalışması, Pediatri, Hemşirelik.

Yazarlar

Nursan D. Çınar, Işıl Altun, Sibel Altınkaynak, Anne Walsh.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarında görülen ateş durumuna ilişkin yönetim stratejilerini, bilgi eksikliklerini ve kaygı düzeylerini belirlemektir. Ölçek, ebeveynlerin ateşi ne zaman tehlikeli olarak algıladıklarını, hangi ilaçları (örneğin, antipiretikler) ve fiziksel yöntemleri kullandıklarını, ayrıca ne zaman profesyonel tıbbi yardım aradıklarını ölçer. Bu veriler, sağlık kuruluşlarının ebeveynlere yönelik daha hedefe odaklanmış eğitim materyalleri geliştirmesine yardımcı olur.

Ölçek, özellikle acil servislerde ve çocuk sağlığı kliniklerinde ebeveynlerin ateş fobisi (fever phobia) olarak bilinen aşırı kaygı durumunu ve bunun yanlış yönetim uygulamalarına yol açıp açmadığını saptamak için kritik bir araçtır. Elde edilen sonuçlar, ebeveynlerin ateş yönetimi konusundaki mevcut bilgi ve becerilerini iyileştirmeye yönelik girişimleri planlamada kullanılır.

Yapı (Construct)

Ebeveyn Ateş Yönetimi Ölçeği, genellikle ebeveyn davranışlarını etkileyen üç ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır:

• Bilişsel Alan: Ateşin nedenleri, normal vücut sıcaklığı aralığı ve ne zaman tıbbi müdahalenin gerekli olduğu hakkındaki bilgi düzeyi.
• Duygusal Alan: Ateşin yol açtığı kaygı, korku (ateş fobisi) ve stres düzeyi.
• Davranışsal Alan: Ateşi düşürmek için kullanılan pratik yöntemler (ilaç kullanımı, giysi çıkarma, banyo yapma vb.) ve bu yöntemlerin sıklığı.

Ölçek, ebeveynlerin öznel algılarını ve pratik uygulamalarını kapsayarak, teorik bilgi ile gerçek hayattaki davranışlar arasındaki tutarsızlıkları ortaya çıkarma potansiyeline sahiptir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Cinar et al., 2014), ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek için çeşitli analizler yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte doğrudan bilgi eksik olsa da, uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı (ateş yönetimi davranışlarını) gerçekten ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Yapısal geçerlik çalışmaları, genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilir. Bu analizler, maddelerin ilgili alt boyutlara uygun şekilde yüklendiğini ve ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde anlam kaybetmediğini doğrular. Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak ve dilsel eşdeğerlik testleri yapılarak sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılığın değerlendirilmesine odaklanmıştır. Cinar ve arkadaşları (2014) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) yüksek bulunmuştur. Bu yüksek alfa değeri (genellikle 0.70’in üzerinde), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, test-tekrar test güvenirliği de incelenebilir. Bu, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösterir. Yüksek güvenirlik, ölçeğin ölçme hatasının düşük olduğu ve sonuçların tekrarlanabilir olduğu anlamına gelir, bu da klinik ve araştırma ortamlarında kullanım için önemlidir.

Faktör Analizi

Ebeveyn Ateş Yönetimi Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun faktör yapısı, orijinal İngilizce versiyonun yapısını desteklemek üzere incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin çok boyutlu yapısı test edilmiştir.

Çalışmalar, ölçeğin genellikle iki veya üç ana faktörden oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu faktörler, ebeveynlerin ateşle ilgili bilgi eksikliklerini, yanlış uygulamalarını ve kaygı düzeylerini ayrı ayrı temsil eder. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, her maddenin ilgili faktöre güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün sağlandığını teyit eder.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Mevcut: Türkçe (PFMS-TR) ve Orijinal İngilizce (PFMS)

Popülasyon Grubu: Çocuk sahibi ebeveynler (genellikle 0-6 yaş arası çocuğu olanlar).

Yaş Grubu: Ebeveynler için yetişkin; hedeflenen çocuk yaşı: Erken çocukluk dönemi.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki farklı sosyo-ekonomik ve kültürel gruplardan ebeveynler üzerinde uygulanmıştır. Özellikle hastane acil servislerine başvuran veya birinci basamak sağlık hizmeti alan ebeveynler örneklem grubunu oluşturmuştur.

Test Metodolojisi: Kesitsel anket çalışması yöntemi kullanılarak uygulanmıştır.

Derecelendirme: Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanmaktadır:

1. Hiçbir zaman
2. Nadiren
3. Bazen
4. Sık sık
5. Her zaman

Bu derecelendirme, ebeveynlerin belirli ateş yönetimi davranışlarını ne sıklıkla sergilediklerini ölçmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tutumları, Çocuk Sağlığı, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Antipiretik İlaçlar, Ateş Fobisi, Ölçek Geliştirme.

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim Bilgileri

Sorumlu Yazar: Nursan D. Çınar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Çalışmada belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected] (Nursan D. Çınar)

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü (Çalışmanın yayınlandığı dönemdeki kurum bilgisi baz alınmıştır).

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar veya yayıncı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Yayın, Elsevier tarafından yayımlanan hakemli bir dergide yer almaktadır.

Ücretler: Ölçeğin kendisinin kullanımı için spesifik bir ücret belirtilmemiştir, ancak yayın makalesine erişim için dergiye abonelik veya makale başına ödeme gerekebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2014 (Yayınlanma yılı).

Orijinal makaleye erişim bağlantısı: linkinghub.elsevier.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: parents-fever-management-scale-toad.pdf

Referanslar

Cinar, N. D., Altun, I., Altınkaynak, S., & Walsh, A. (2014). Turkish parents’ management of childhood fever: a cross-sectional survey using the PFMS-TR. Australasian Emergency Nursing Journal, 17(1), 3-10. DOI: 10.1016/j.aenj.2013.10.002

[quads id=5]

Ebeveyn Ateş Yönetimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ilgili araştırmacılarla iletişime geçilerek veya referans makaleye başvurularak elde edilmelidir.

Ancak, ölçek maddelerinin yapısı, ebeveynlerin ateşin ciddiyetini değerlendirme yöntemlerini, ilaç uygulama dozlarını, ateş düşürmek için kullanılan fiziksel yöntemleri ve doktora başvurma eşiklerini sorgulayan ifadelerden oluşmaktadır.