Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği

Özet

Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği, Nihal Dulkadir Yaman tarafından 2019 yılında sunulan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş öz bildirimli bir ölçektir. Ölçek, çocukların kendi bakış açılarından internet kullanımlarına yönelik ebeveynleri tarafından uygulanan arabuluculuk stratejilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. 23 maddeden ve dört alt boyuttan oluşan bu araç, ebeveyn arabuluculuğu kavramının farklı boyutlarını (izlemeli, güvenli, aktif ve teknik arabuluculuk) psikometrik olarak sağlam bir temelde ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılığa (.928) sahiptir ve faktör yapısı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Arabuluculuğu, İnternet Kullanımı, Çocuk Perspektifi, Psikometrik Geliştirme, Faktör Analizi, Güvenilirlik.

Yazarlar

Nihal Dulkadir Yaman

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çocukların gözünden, ebeveynlerinin internet ve dijital medya kullanımlarına yönelik uyguladıkları arabuluculuk stratejilerinin kapsamını ve türünü belirlemektir. Bu araç, ebeveynlerin dijital ortamdaki rehberlik rollerini dört spesifik boyut üzerinden (izlemeli, güvenli, aktif ve teknik) nicel olarak ölçmeye olanak tanır.

Çalışma, mevcut literatürdeki boşluğu doldurarak, özellikle çocukların bakış açısına odaklanmıştır. Bu sayede, ebeveynlerin dijital okuryazarlık ve güvenlik konularında çocuklarına nasıl destek olduklarını veya kısıtlamalar getirdiklerini ortaya koymayı hedeflemiştir. Ölçek, hem akademik araştırmacılara hem de eğitimcilere ebeveyn arabuluculuğu stratejilerinin etkinliğini değerlendirmede pratik bir araç sunmaktadır.

Yapı

Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarının çevrimiçi deneyimlerini yönetme biçimlerini yansıtan, 23 maddeden oluşan ve dört temel boyutu içeren çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu boyutlar, literatürde kabul gören arabuluculuk türlerini kapsamaktadır:

• İzlemeli Arabuluculuk: Ebeveynin çocuğun çevrimiçi faaliyetlerini takip etmesi, sosyal medya ortamında kimlerle yazıştığını bilmesi ve içerik tüketimini denetlemesi ile ilgilidir.
• Güvenli Arabuluculuk: İnternetteki potansiyel tehlikeler (siber zorbalık, yabancılarla iletişim vb.) hakkında bilgi verme, uyarma ve güvenlik önlemleri alma eylemlerini içerir.
• Aktif Arabuluculuk: Ebeveynin çocukla internet kullanımı hakkında yapıcı bir şekilde konuşması, çevrimiçi paylaşımları tartışması ve dijital aktivitelerde birlikte yer alması gibi teşvik edici etkileşimleri ifade eder.
• Teknik Arabuluculuk: İnternet erişimini kısıtlamak, belirli uygulamaları veya siteleri engellemek için yazılım veya donanım araçları kullanmak gibi teknolojik kontrol yöntemlerini içerir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, geliştirme aşamasında hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. AFA sonuçlarına göre, 23 maddeden oluşan aday ölçek dört faktörlü bir yapı sergilemiş ve toplam varyansın %50.037‘sini açıklamıştır. Bu oran, ölçeğin yapısal yeterliliğini göstermesi açısından önemli bir bulgudur.

AFA’yı takiben uygulanan DFA, ölçeğin dört boyutlu yapısını (izlemeli, güvenli, aktif ve teknik arabuluculuk) teyit etmiştir. DFA sonuçları, modelin veri setine uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu ve teorik olarak belirlenen faktörlerin ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği’nin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve yüksek düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, madde homojenliğini ölçmek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı .928 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçeğin genel olarak mükemmel düzeyde tutarlı ve güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Alt faktörlere ilişkin iç tutarlılık katsayıları incelendiğinde ise değerlerin .826 ile .915 arasında değiştiği belirlenmiştir. Faktör bazında elde edilen bu katsayılar, her bir alt boyutun da kendi içinde yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu ve ilgili arabuluculuk stratejisini güvenilir bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, Dulkadir-Yaman’ın 2019 tarihli doktora tezinde, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak geliştirilmiştir. AFA, 23 maddenin dört ayrı faktör altında gruplandığını ve bu faktörlerin toplam varyansın %50.037’sini açıkladığını göstermiştir. Bu faktörler, teorik beklentilere uygun olarak ebeveyn arabuluculuğunun dört temel stratejisini temsil etmektedir.

DFA, elde edilen bu dört faktörlü yapının (İzlemeli, Güvenli, Aktif ve Teknik Arabuluculuk) farklı bir örneklem üzerinde test edilerek doğrulanmasını sağlamıştır. DFA sonuçları, modelin iyi uyum indekslerine sahip olduğunu ve faktörlerin teorik olarak tanımlanan yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur. Bu çift analiz yaklaşımı, ölçeğin hem keşfedici hem de doğrulayıcı aşamalarda güçlü bir psikometrik yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Çocuğun Perspektifinden)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (İlkokul ve ortaokul öğrencileri)

Yaş Grubu: Geliştirme çalışması tez kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Popülasyon Detayları: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan doktora tezi kapsamında Türkiye’deki öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme seçenekleri şu şekildedir: 1=hiçbir zaman, 2=nadiren, 3=ara sıra, 4=çoğu zaman ve 5=her zaman.

Anahtar Kelimeler

Dijital Medya, Ebeveyn Kontrolü, Siber Güvenlik, Çocuk Psikolojisi, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Ölçek, doktora tezi kapsamında geliştirilmiş olup, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Nihal Dulkadir Yaman ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ücret: Ölçek kullanımına dair ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Test Yılı: 2019

Kaynaklar

Dulkadir-Yaman, N. (2019). Çocukların bakış açısıyla internet kullanımlarına ilişkin ebeveyn arabuluculuğunun incelenmesi (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: ebeveyn-arabuluculugu-olcegi-toad.pdf

Ebeveyn Arabuluculuğu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek 23 madde dört faktörlü yapıdadır.

• İzlemeli Arabuluculuk (1m): Sosyal medya ortamında kimlerle yazıştığımı bilir.
• Güvenli Arabuluculuk (8m): İnternette karşılaşabileceğim tehlikeler hakkında beni uyarır.
• Aktif Arabuluculuk (15m): İnternette paylaştığım yazılar hakkında benimle konuşur.
• Teknik Arabuluculuk (20m): Bazı uygulamaları kurmamı engelleyen programları kullanır.