Çocuk Aşıları Konusundaki Ebeveyn Tutumları Ölçeği

Özet

Çocuk Aşıları Konusundaki Ebeveyn Tutumları Ölçeği, ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına yönelik sahip oldukları tutumları ve olası aşı tereddüdü düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi, 2020 yılında Mehtap Ataseven-Bulun ve Deniz Acuner tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle Türkiye bağlamında çocuk sağlığı ve halk sağlığı alanında ebeveynlerin aşı konusundaki algılarını, inançlarını ve davranışsal eğilimlerini değerlendirmek için kritik bir öneme sahiptir.

Ölçeğin temel amacı, sağlık profesyonellerine ve politika yapıcılara, aşı karşıtlığı veya tereddüdü gösteren grupları belirleme ve bu gruplara yönelik hedeflenmiş eğitim ve bilgilendirme stratejileri geliştirme imkanı sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk aşıları, ebeveyn tutumu, aşı tereddüdü, uyarlama, psikometri, halk sağlığı, güvenirlik, geçerlik

Yazarlar

Mehtap Ataseven Bulun, Deniz Acuner

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocukluk çağı aşıları hakkındaki olumlu veya olumsuz tutumlarını, inançlarını ve endişelerini standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Ölçek, orijinal İngilizce versiyonunun Türkiye nüfusu için kültürel ve dilsel olarak geçerli ve güvenilir bir araca dönüştürülmesini sağlamıştır.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılarak, ebeveynlerin aşı kararlarını etkileyen faktörleri derinlemesine anlamaya yardımcı olur. Bu sayede, aşılama oranlarını artırmaya yönelik etkili müdahaleler tasarlanabilir.

Yapı

Çocuk Aşıları Konusundaki Ebeveyn Tutumları Ölçeği, ebeveynlerin aşı konusundaki genel algılarını ve potansiyel tereddütlerini temsil eden bir dizi alt boyutu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçülen temel psikolojik yapı, aşı tutumu olarak tanımlanır ve genellikle ebeveynlerin aşıların güvenliği, etkinliği ve gerekliliği hakkındaki bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini kapsar.

Ölçek, ebeveynlerin aşılamaya karşı gösterdikleri direnç seviyesini veya tereddütlerini nicel olarak belirleyerek, bu tutumların altında yatan inanç sistemlerini ortaya çıkarmayı hedefler. Bu yapı, halk sağlığı bağlamında davranışsal sağlık alanının önemli bir bileşenidir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında (Ataseven-Bulun & Acuner, 2020), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar tipik olarak dilsel eşdeğerlik, içerik geçerliği ve yapı geçerliği analizlerini içerir.

• İçerik Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin kültürel ve dilsel uygunluğu değerlendirilmiş, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme derecesi incelenmiştir.
• Yapı Geçerliği: Yapı geçerliğini test etmek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını araştırmaktadır. Detaylı yapı geçerliği bulguları, kaynakçada belirtilen makalede mevcuttur.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizleri yapılmıştır. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla benzer sonuçlar üretme yeteneğini gösterir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için test-tekrar test uygulaması yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin ebeveyn tutumlarını stabil bir şekilde ölçtüğünü doğrular. Detaylı güvenirlik katsayıları, adaptasyon çalışmasının referans makalesinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Çocuk Aşıları Konusundaki Ebeveyn Tutumları Ölçeği’nin yapısal geçerliğini Türkiye bağlamında test etmek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin boyut yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu veya kültürel farklılıklara bağlı olarak yeniden yapılandığını göstermiştir.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yükleri ve faktör yapısı belirlenir, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen modelin veriyle uyumu test edilir. Bu süreç, ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak doğrulandığını gösteren önemli bir adımdır.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Büyük olasılıkla Likert tipi derecelendirme (Ölçek derecelendirmesi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tutum ölçekleri genellikle 4’lü veya 5’li Likert formatındadır).

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (English – Original PACVS)

Population Group: Ebeveynler (Parents)

Age Group: Çocuk sahibi olan yetişkinler (Adults with children)

Population Details: Çocukluk çağı aşıları hakkında tutumları ölçülmek istenen ebeveyn grubu.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri (Self-report inventory), Anket.

Anahtar Kelimeler

Aşılama, ebeveyn tutumu, aşı tereddüdü, psikometri, adaptasyon, faktör analizi, halk sağlığı, çocukluk çağı aşıları

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mehtap Ataseven Bulun

Author ORCID Identifier: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (İletişim için belirtilen yazar adresi)

Correspondence Address: İlgili yazarların çalıştığı kurum adresleri için makaleye bakılmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve olası ücretler hakkında bilgi almak amacıyla sorumlu yazarlar (Mehtap Ataseven Bulun veya Deniz Acuner) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal İngilizce versiyonu, telif hakkı ve kullanım koşulları açısından farklı düzenlemelere tabi olabilir. Türkçe formunun bilimsel araştırmalarda kullanımı için Ataseven-Bulun ve Acuner’in yazılı izninin alınması önerilir.

Kaynaklar

Ataseven-Bulun, M., & Acuner, D. (2020). Turkish adaptation and reliability and validity study of Parent Attitudes about Childhood Vaccines Survey.The Journal of Pediatric Research, 7(4), 323-330. https://doi.org/10.4274/jpr.galenos.2020.92260

Makalenin doğrudan bağlantısı: cms.galenos.com.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: cocuk-asilari-konusundaki-ebeveyn-tutumlari-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Çocuk Aşıları Konusundaki Ebeveyn Tutumları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanıcıların ölçeğe erişimi için yukarıdaki kaynaklara başvurması gerekmektedir.

[Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, bu bölümde içerik sağlanamamaktadır.]