Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formu

Özet

Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formu, özgün bir psikolojik ölçme aracının Türkçe uyarlaması amacıyla geliştirilmiş bir çalışmanın ürünüdür. Bu ölçek, özellikle okul öncesi dönemdeki çocukların günlük yaşamlarında sergiledikleri duyusal işlemleme örüntülerini ebeveyn raporları aracılığıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin temel hedefi, çocukların duyusal girdilere verdikleri tepkileri (aşırı duyarlılık, az duyarlılık, duyusal arayış vb.) sistematik bir şekilde belirleyerek, gelişimsel veya davranışsal zorlukların altında yatan duyusal işlemleme sorunlarını tespit etmektir.

Pınar Akgöl tarafından 2017 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, aracın Türk kültürü ve diline uygunluğunu, psikometrik özellikler açısından ise geçerlik ve güvenirlik düzeylerini ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu çalışma, klinisyenlere ve araştırmacılara duyusal işlemleme alanında güvenilir bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duyusal İşlemleme, Okul Öncesi, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Çocuk Gelişimi, Ebeveyn Raporu, Duyusal Bütünleme.

Yazarlar

Pınar AKGÖL

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul öncesi dönemdeki (genellikle 3 ila 5 yaş aralığındaki) çocukların ev ortamındaki doğal davranışları bağlamında duyusal işlemleme yeteneklerini ve zorluklarını değerlendirmektir. Bu ölçek, ebeveynlerin gözlemlerine dayanarak çocuğun işitsel, görsel, dokunsal, vestibüler ve proprioseptif duyusal girdilere verdiği tipik tepkileri belirler.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu ölçeğin (Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formu’nun orijinal versiyonu) Türkçe konuşan popülasyon için dilsel, kültürel ve psikometrik açıdan uygunluğunu sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki uzmanlar duyusal işlemleme bozukluklarının erken teşhis ve müdahalesinde standart bir araç kullanabilecektir.

Yapı

Duyusal İşlemleme Ölçeği, duyusal işlemleme (sensory processing) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin çevreden gelen duyusal bilgileri alma, organize etme ve bu bilgilere uygun şekilde tepki verme sürecini ifade eder. Ölçek genellikle, A. Jean Ayres’in Duyusal Bütünleme Teorisi veya Winnie Dunn’ın Duyusal İşlemleme Modeli gibi kabul görmüş teorik çerçevelere dayanır.

Ölçülen temel duyusal örüntüler şunları içerir:

• Duyusal Hassasiyet/Aşırı Tepki Verme (Sensory Sensitivity/Avoiding)
• Duyusal Arayış (Sensory Seeking)
• Duyusal Kayıt Eksikliği (Low Registration)
• Duyusal Ayrım Zorlukları (Sensory Discrimination Difficulties)

Bu ölçek, bu dört temel örüntünün okul öncesi çocuklarda ne ölçüde belirgin olduğunu nicel olarak saptayarak, çocuğun öğrenme, davranış ve sosyal katılım üzerindeki etkilerini anlamaya yardımcı olur.

Geçerlik

Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formunun Türkçe uyarlamasına ait geçerlik çalışmaları Pınar Akgöl’ün yüksek lisans tezi kapsamında detaylıca incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında genellikle aşağıdaki geçerlik türleri araştırılır:

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen duyusal işlemleme yapısını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri ile değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Orijinal ölçeğin teorik faktör yapısının (alt boyutlarının) Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Ölçeğin skorlarının, aynı yapıyı ölçtüğü bilinen diğer standart araçlarla veya klinik tanılarla (örn. Otizm Spektrum Bozukluğu) olan ilişkisi incelenmiştir.

Bu uyarlama çalışmasının bulguları, ölçeğin Türkçe formunun geçerli bir ölçme aracı olduğunu destekler niteliktedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (tutarlılık) çalışmaları da adaptasyon sürecinin kritik bir parçasıdır. Akgöl (2017) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin farklı durumlarda ve zamanlarda tutarlı sonuçlar üretme yeteneği test edilmiştir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçekteki maddelerin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek katsayılar, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı çocukların, kısa bir zaman aralığıyla (genellikle 2-4 hafta) aynı ölçeği tekrar dolduran ebeveynlerinin verdiği cevapların tutarlılığı incelenmiştir. Yüksek korelasyon katsayıları, ölçeğin zamana karşı istikrarlı olduğunu gösterir.
• Puanlayıcılar Arası Güvenirlik: Ev Formu ebeveynler tarafından doldurulduğu için bu tür bir güvenirlik genellikle incelenmez; ancak ölçeğin klinik versiyonlarında bu önemlidir. Ev formunda, ebeveynlerin gözlemlerinin tutarlılığı önemlidir.

Bu çalışmalar, Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formu’nun Türkçe versiyonunun kabul edilebilir düzeyde bir güvenirlik sergilediğini doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formu’nun uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını (farklı duyusal işlemleme örüntülerini temsil eden alt boyutları) istatistiksel olarak doğrulamayı amaçlar.

Akgöl’ün tezinde, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin temel duyusal sistemlere ve işlemleme örüntülerine karşılık gelen faktör yapısının uygunluğu incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin alt boyutlarının (örneğin, İşitsel Hassasiyet, Dokunma Arayışı, vb.) Türk kültüründe de geçerli olduğunu ve teorik modele uyum sağladığını göstermelidir. Bu, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarının temelini oluşturur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Tipi Ölçek

Format: Derecelendirme Ölçeği (Ebeveyn Raporu)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik ve Normal Gelişim Gösteren Çocuklar

Age Group: Okul Öncesi Dönem Çocukları (Tipik olarak 3 yıl 0 ay – 5 yıl 11 ay)

Population Details: Ebeveynler veya birincil bakıcılar tarafından doldurulur.

Test Methodology: Ebeveynler, çocuğun belirli duyusal durumlar karşısında gösterdiği davranışları, genellikle Likert tipi bir derecelendirme skalası (örn., “Hemen hemen her zaman”dan “Hiçbir zaman”a kadar) kullanarak değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Derecelendirme, Duyusal Profil, Duyusal Bütünleme, Okul Öncesi Gelişim, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve klinik uygulaması için gerekli izinler, orijinal ölçeğin telif hakkı sahibi yayıncıdan ve adaptasyonu gerçekleştiren yazar Pınar Akgöl’den alınmalıdır. Akademik araştırmalarda kullanım şartları, tezin yayınlandığı üniversite (Hacettepe Üniversitesi) ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi kurallarına tabidir.

Bu çalışmanın referans tezi YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır. Tez erişim linki: tez.yok.gov.tr.

Kaynaklar

Bu ölçek çalışmasına ait temel referans ve uyarlama kaynağı aşağıdadır:

1. Akgöl, P. (2017). Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formunun Türkçe uyarlamasının geçerlik ve güvenirliği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki linkten indirilebilir: duyusal-islemleme-olcegi-okul-oncesi-ev-formu-toad.pdf

Duyusal İşlemleme Ölçeği Okul Öncesi Ev Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu ölçeğin maddeleri, telif hakları ve akademik etik kurallar gereği bu platformda yayınlanmamaktadır. Ölçek maddelerine erişim, sorumlu yazarın izniyle veya ilgili yüksek lisans tezinin tam metni incelenerek sağlanabilir. Lütfen yukarıda belirtilen YÖK Ulusal Tez Merkezi linkini veya PDF indirme linkini kullanınız. Bu form, genellikle çocuğun dokunma, hareket, görme, işitme, tat/koku ve genel davranışsal duyusal tepkilerini değerlendiren çok sayıda maddeden oluşmaktadır.