Duygusal ve Sosyal Başa Çıkma Olarak Harcama Ölçeği

Özet

Duygusal ve Sosyal Başa Çıkma Olarak Harcama Ölçeği (DSBHOÖ), bireylerin hem olumsuz duygusal durumlarla başa çıkmak hem de sosyal çevrelerine uyum sağlamak amacıyla gerçekleştirdikleri satın alma davranışlarını ölçmek üzere geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, Arman ve Ekşi (2022) tarafından Türkçeye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçek, orijinal yapısıyla uyumlu olarak üç faktörlü bir yapıya sahiptir ve 19 maddeden oluşmaktadır. Yapılan analizler, ölçeğin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Bu adaptasyon çalışması, tüketici psikolojisi ve duygusal başa çıkma stratejileri arasındaki ilişkiyi Türkçe konuşan popülasyonlarda incelemek için önemli bir zemin sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Harcama, Duygusal Başa Çıkma, Sosyal Uyum, Satın Alma Davranışı, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Tüketici Psikolojisi.

Yazarlar

Elanur Arman, Hakan Ekşi

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin alışverişi bir başa çıkma mekanizması olarak ne ölçüde kullandıklarını belirlemektir. Bu başa çıkma davranışları iki ana eksende incelenir: Birincisi, kişinin kendini kötü hissettiğinde duygusal regülasyon sağlamak amacıyla harcama yapması (Duygusal Başa Çıkma); ikincisi ise sosyal kabul görmek, çevreye uyum sağlamak veya statü göstermek amacıyla harcama yapmasıdır (Sosyal Başa Çıkma).

Bu uyarlama çalışması, orijinal olarak İngilizce konuşulan popülasyonlar için geliştirilen yapının, Türk kültüründe ve dili konuşan bireylerde geçerlik ve güvenilirliğini sınayarak, ilgili psikolojik yapıların kültürel bağlamda araştırılmasına olanak sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Duygusal ve Sosyal Başa Çıkma Olarak Harcama Ölçeği, bireylerin satın alma davranışlarını psikolojik ihtiyaçları karşılamaya yönelik bir strateji olarak ele alan bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, harcama davranışının altında yatan motivasyonları, yani duygusal durumları yönetme ihtiyacını ve sosyal çevre ile etkileşim kurma/uyum sağlama ihtiyacını temel almaktadır. DSBHOÖ, toplamda 19 maddeden ve üç temel boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, harcama davranışının çok yönlü bir başa çıkma stratejisi olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçek maddelerinin öz değeri 1’den büyük olan üç faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin orijinal geliştiricileri olan Rice ve arkadaşlarının (2019) oluşturduğu kuramsal yapı ile uyumlu olarak saptanmıştır.

DFA sonuçları ise üç faktörlü yapının veri ile uyumunun yeterli düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen uyum indeksleri şunlardır: Ki-kare serbestlik derecesi oranı (x2/sd) 1.81, İyilik Uyum İndeksi (GFI) 0.89, Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) 0.94, Artımlı Uyum İndeksi (IFI) 0.94, Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) 0.08 ve Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası (RMSEA) 0.05 olarak bulunmuştur. Bu değerler, ölçülen yapının kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyuma sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda, ölçeğin bütünü için iç-tutarlık katsayısı 0.88 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu ve maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, Arman ve Ekşi (2022) tarafından yürütülen psikometrik incelemeler sonucunda üç boyutlu bir yapı sergilemiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi, ölçeğin temel yapısının duygusal ve sosyal başa çıkma stratejilerini temsil eden üç farklı alt boyutu içerdiğini doğrulamıştır. Bu üç faktörlü yapı, teorik beklentilerle örtüşmekte ve harcamanın sadece tek bir motivasyona dayanmadığını, hem içsel (duygusal) hem de dışsal (sosyal) amaçlara hizmet ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 3 Boyut, 19 Madde

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Yetişkinler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle üniversite öğrencileri veya yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki popülasyonda geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

Adaptasyon, Likert Ölçeği, Faktör Analizi, Güvenilirlik, İç Tutarlılık, Duygusal Harcama, Sosyal Harcama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım izinleri için sorumlu yazar Elanur Arman ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2022

Referanslar

• Arman, E. ve Ekşi, H. (2022). Duygusal ve Sosyal Başa Çıkma Olarak Harcama Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması ve psikometrik yönden incelenmesi. M. Talas (Ed.), VII. Uluslararası Battalgazi Bilimsel Çalışmalar Kongresi Bildirileri Kitabı içinde (722-735. ss.). Iksad Global Publications.

• Rice ve arkadaşları (2019). (Orijinal ölçeğin geliştirildiği çalışma, adaptasyon çalışmasında referans gösterilmiştir).

Bu çalışmanın tam metnine erişim sağlayan bağlantı aşağıdadır. Orijinal PDF’ye benzeyen kongre bildirisi bağlantısı şurada bulunabilir: iksadkonferans.com

Duygusal ve Sosyal Başa Çıkma Olarak Harcama Ölçeği Maddeleri

Ölçek Derecelendirme: 5’li Likert (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum)

• Ölçek 3 boyut ve 19 maddeden oluşmaktadır. Örnek maddeler aşağıdadır:

• 2) Kendimi kötü hissettiğimde bir şeyler satın almaya daha çok meyilli olurum.

• 9) Çevreme uyum sağlamama yardımcı olacak eşyalara sık sık para harcarım.

• 18) Alışverişe çıktığımda sadece planladığım şeyleri alırım.