Duyusal İşlemleme Ölçeği – Ev Formu

Özet

Duyusal İşlemleme Ölçeği – Ev Formu (DİÖ-EF), çocukların ev ortamındaki günlük yaşam aktiviteleri sırasında gösterdikleri duyusal işlemleme örüntülerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmış uluslararası bir aracın Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, Merve Özbakır tarafından 2010 yılında Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında Türkiye koşullarına standardize edilmiştir. Ölçek, ebeveyn veya birincil bakıcı tarafından doldurulmak üzere tasarlanmıştır ve çocuğun farklı duyusal girdilere verdiği tepkileri sistematik olarak kaydetmeyi amaçlar.

Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, klinisyenler ve araştırmacılar için güvenilir bir değerlendirme aracı sağlamayı hedeflemiştir. Çalışmanın temel amacı, duyusal işlemleme zorlukları yaşayan çocukların erken teşhis ve müdahale süreçlerine katkıda bulunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Duyusal İşlemleme, Duyusal Bütünleme, Duyusal İşlemleme Ölçeği, Uyarlama, Çocuk Gelişimi, Merve Özbakır, Ebeveyn Raporu, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Merve Özbakır

Amaç

Duyusal İşlemleme Ölçeği – Ev Formu’nun temel amacı, 4 ila 12 yaş arasındaki çocukların ev ortamında sergilediği duyusal işleme tepkilerini ve davranışlarını ölçmektir. Ölçek, çocuğun dokunsal, işitsel, görsel, vestibüler (denge) ve proprioseptif (vücut farkındalığı) sistemlere ait duyusal girdilere nasıl tepki verdiğini, bu tepkilerin sıklığını ve yoğunluğunu ebeveyn raporu yoluyla belirlemeyi amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu aracın Türkiye’deki çocuk popülasyonuna uygulanabilirliğini sağlamak, dilsel ve kültürel eşdeğerliğini kanıtlamak ve Türkçeye uyarlanmış formun geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmaktır. Bu sayede, Türk kültürü bağlamında duyusal işlemleme bozukluklarının (DİB) taranması ve değerlendirilmesi için standart bir araç sunulmuştur.

Yapı

Duyusal İşlemleme Ölçeği, psikolojideki temel yapı taşlarından biri olan duyusal işlemleme (veya duyusal bütünleme) teorisine dayanmaktadır. Bu yapı, bireyin çevreden gelen duyusal bilgileri alması, organize etmesi ve uygun davranışsal tepkiler oluşturması sürecini ifade eder. Ölçek, duyusal işlemleme bozukluklarının dört temel örüntüsünü (Duyusal Hassasiyet, Duyusal Kaçınma, Düşük Kayıt ve Duyusal Arayış) ve farklı duyusal sistemlerdeki işlev bozukluklarını ölçmek üzere alt boyutlara ayrılmıştır.

Ölçek, genellikle çocuğun duyusal girdilere karşı aşırı tepki (hiperreaktivite), yetersiz tepki (hiporeaktivite) veya duyusal arayış davranışları gösterip göstermediğini belirlemeye odaklanır. Bu yapı, çocukların öğrenme, motor beceriler ve sosyal etkileşim gibi alanlardaki işlevselliği üzerindeki duyusal zorlukların etkisini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik değerleri sunulmamış olmakla birlikte, bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışmasında geçerlik analizlerinin gerçekleştirilmiş olması beklenir. Tipik olarak bu analizler, yapı geçerliği (faktör analizi ile alt boyutların orijinal ölçekle tutarlılığının incelenmesi), kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile maddelerin kültürel uygunluğunun ve temsil gücünün belirlenmesi) ve ölçüt geçerliği (başka ilgili ölçeklerle korelasyonunun incelenmesi) gibi yöntemleri içerir.

Özbakır (2010) tezinde, Duyusal İşlemleme Ölçeği – Ev Formu’nun Türk popülasyonunda psikometrik olarak geçerli bir araç olduğunu göstermek amacıyla detaylı istatistiksel analizler sunulmuştur. Detaylı geçerlik katsayıları ve yöntemleri için tezin orijinal metnine başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik sonuçları belirtilmemiştir. Ancak, adaptasyon çalışmalarının temel gerekliliklerinden biri, uyarlanan ölçeğin iç tutarlılık (iç güvenirlik) ve zamana karşı kararlılık (test-tekrar test güvenirliği) analizlerini sağlamaktır. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanır ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Özbakır’ın çalışmasında, güvenirlik analizleri sonucunda Türkçe formun alt testler ve genel ölçek düzeyinde kabul edilebilir düzeyde veya yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu raporlanmıştır. Bu, ölçeğin tutarlı ölçümler yapabildiğini ve Türk kültüründe güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında yapı geçerliğini incelemek amacıyla sıklıkla açımlayıcı (Exploratory Factor Analysis – EFA) ve doğrulayıcı (Confirmatory Factor Analysis – CFA) faktör analizleri kullanılır. Özbakır (2010) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin orijinal yapısının (genellikle 8 faktörlü bir yapı) Türk örnekleminde de korunup korunmadığı incelenmiştir.

Faktör analizleri, maddelerin hangi alt boyutlara yüklendiğini belirleyerek, Duyusal İşlemleme Ölçeği – Ev Formu’nun ölçtüğü teorik yapının Türk çocuklarında da geçerli olduğunu istatistiksel olarak desteklemiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının kültürel adaptasyon sürecinde bozulmadığını kanıtlamıştır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Ebeveyn/Bakıcı Rapor Formu (Parent/Caregiver Report Form)

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Genellikle 4 – 12 yaş aralığı (Orijinal SPM yaş aralığına dayanarak)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki tipik gelişim gösteren çocuklar ve duyusal işlemleme zorlukları gösteren çocuklar örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Beşli Likert Tipi Derecelendirme (Sıklık bazlı puanlama sistemi beklenir: Hemen hemen hiç, Bazen, Sık sık, Hemen hemen her zaman, vb.).

Anahtar Kelimeler

Duyusal Bütünleme Terapisi, Gelişimsel Bozukluklar, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Ev Ortamı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Merve Özbakır, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul (Tez bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Merve Özbakır’ın 2010 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin orijinal versiyonunun (Sensory Processing Measure – SPM) ticari hakları genellikle Psychological Corporation veya ilgili yayıncıya aittir. Türkçe uyarlama formunun klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için Merve Özbakır’dan ve/veya orijinal ölçeğin hak sahiplerinden resmi izin alınması gerekebilir.

Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl: 2010.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: duyusal-islemleme-olcegi-ev-formu-toad.pdf.

Kaynaklar

Özbakır, M. (2010). Duyusal İşlemleme Ölçeği – Ev Formu’nun Türkiye Koşullarına Uyarlanması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

(Orijinal Ölçek Yazarları): Parham, L. D., & Ecker, C. (2007). Sensory Processing Measure (SPM). Western Psychological Services.

Duyusal İşlemleme Ölçeği – Ev Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri yer almamaktadır. Maddeler, Merve Özbakır (2010) tarafından kaleme alınan yüksek lisans tezinin eklerinde veya ilgili klinik kılavuzlarda bulunmalıdır. Tipik olarak bu ölçek, çocuğun günlük rutinlerindeki duyusal tepkilerini değerlendiren 75 veya daha fazla maddeden oluşur.