Duygusal Tepkisellik Ölçeği

Özet

Duygusal Tepkisellik Ölçeği, bireylerin duygusal uyaranlara karşı gösterdikleri tepkilerin yoğunluğunu, süresini ve genel hassasiyet düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Seçer, Halmatov ve Gençdoğan (2013) tarafından Türkçeye uyarlama çalışması yapılarak psikoloji alanına kazandırılmıştır. Ölçeğin uyarlama çalışması, yapı geçerliği ve iç tutarlılık güvenirliği açısından yüksek istatistiksel değerler sunarak, Türk kültüründe duygusal tepkiselliğin ölçülmesinde güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir.

Ölçek, toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan üç faktörlü bir yapıya sahiptir: Hassasiyet, Duygusal Tepkisellik ve Psikolojik Dayanıklılık. Bu faktörler, bireylerin hem duygusal olaylara karşı ne kadar kolay etkilendiğini hem de bu duygusal durumlarla başa çıkma kapasitelerini değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Tepkisellik, Psikolojik Dayanıklılık, Hassasiyet, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Uyarlama, Likert Ölçeği.

Yazarlar

İsmaiil Seçer, S. Halmatov, B. Gençdoğan

Amaç

Duygusal Tepkisellik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin duygusal durumlar karşısında sergiledikleri tepkisel davranışların ve deneyimlerin yoğunluğunu ve süresini ölçmektir. Özellikle üzücü veya stresli olaylar karşısında bireyin ne kadar kolay duygusallaştığını ve bu duygusal durumun etkisinin ne kadar sürdüğünü belirlemeye odaklanır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, Türk popülasyonunda duygusal tepkisellik düzeylerini güvenilir bir şekilde belirleyebilmek ve bu yapının psikolojik araştırmalarda kullanılabilirliğini sağlamak için yapılmıştır. Ölçek, klinik ve akademik çalışmalarda bireysel farklılıkların anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.

Yapı

Ölçek, literatürde tanımlanan duygusal tepkisellik yapısını ölçmektedir. Duygusal tepkisellik, bireyin duygusal uyaranlara hızlı, yoğun ve uzun süreli tepki verme eğilimi olarak kavramsallaştırılır. Bu yapı, genellikle yüksek duygusal yoğunluk, düşük duygusal düzenleme yeteneği ve artan hassasiyet ile karakterizedir.

Yapılan faktör analizi çalışmaları sonucunda ölçeğin üç temel alt boyutu olduğu tespit edilmiştir:

• Hassasiyet: Bireyin küçük veya önemsiz görünen olaylar karşısında dahi kolayca duygusal tepki gösterme eğilimi.
• Duygusal Tepkisellik: Yaşanan duyguların yoğunluğu ve şiddeti.
• Psikolojik Dayanıklılık: Olumsuz duygusal deneyimlerin ardından hızlı toparlanma ve uzun süre etkisinde kalmama kapasitesi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak öngörülen yapıyı yeterince temsil ettiğini doğrulamıştır.

Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, üç faktörlü yapının model uyumunun mükemmel düzeyde olduğunu göstermiştir (X²=179.29, sd=127, p=.00). X² /sd oranının 1.41 olması (genellikle kabul edilebilir sınırın 3.0 veya 5.0 olduğu göz önüne alındığında), modelin veriye çok iyi uyum sağladığını kanıtlamaktadır.

DFA uyum indeksleri aşağıdaki gibi rapor edilmiştir: RMSEA=.066, RMR= .012, NFI=.90, CFI=.94, IFI=.94, RFI=.91, AGFI=.90 ve GFI=.90. Bu indeks değerlerinin tamamı, ölçeğin Türk kültürüne uyarlanan yapısının kabul edilebilir veya iyi düzeyde uyum gösterdiğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliğini belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Toplam ölçek için elde edilen iç tutarlılık katsayısı .91 olarak belirlenmiştir, bu da ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlar bazında iç tutarlılık katsayıları da yüksek değerler sunmuştur:

• Hassasiyet alt boyutu: .86
• Duygusal Tepkisellik alt boyutu: .76
• Psikolojik Dayanıklılık alt boyutu: .81

Bu sonuçlar, ölçeğin farklı alt boyutlarının da kendi içlerinde tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek üzere öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçlarına göre, KMO değeri .871 olarak bulunmuştur; bu değer, örneklem büyüklüğünün ve verinin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir. Bartlett testi χ2 değeri ise 864,937 (p< .001) olarak anlamlı bulunmuştur, bu da maddeler arasında anlamlı korelasyonların varlığını işaret etmektedir.

AFA sonucunda, toplam varyansın % 49.77’sini açıklayan üç faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Bu üç faktörlü yapı, teorik beklentilerle uyumlu olarak Duygusal Tepkisellik, Hassasiyet ve Psikolojik Dayanıklılık alt boyutlarını temsil etmektedir. Daha sonra bu üç faktörlü yapının doğruluğu, uyum indeksleri yüksek çıkan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teyit edilmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Yazılı öz bildirim ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce veya başka bir dilde olabilir, ancak uyarlama Türkçe yapılmıştır.)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri veya genel yetişkinler üzerinde yapılmış olabilir.)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları kaynak makalede mevcuttur. Ölçek, bireylerin duygusal tepki verme eğilimlerini ölçtüğünden, genel yetişkin popülasyonuna uygundur.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme. Yanıt seçenekleri: Tamamen katılıyorum – Katılıyorum – Katılmıyorum – Hiç katılmıyorum.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Yoğunluk, Psikometri, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık, Uyarlama Çalışması, Faktör Yükleri, Öz Bildirim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar İsmaiil Seçer ile iletişim kurulması önerilir. Yazara ait iletişim adresi: [email protected]. Ölçek, akademik araştırmalar için genellikle izin alınarak kullanılmaktadır.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantı üzerinden ulaşılabilir (PDF indirme linki): duygusal-tepkisellik-olcegi-toad.pdf. Ayrıca makalenin bir bağlantısı da mevcuttur: d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net

Kaynaklar

Seçer, İ., Halmatov, S., ve Gençdoğan, B. (2013). Duygusal Tepkisellik Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Güvenirlik ve geçerlilik çalışması. Sakarya University Journal of Education, 3(1), 77-89.

Duygusal Tepkisellik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Üzücü olaylar karşısında çok kolayca duygusallaşırım
2. Çok küçük şeyler bile beni duygusallaştırır.
3. Bir duyguyu yaşadığımda çok yoğun yaşarım.
4. Üzücü bir şey yaşadığımda, uzun bir süre ona kafa yorarım