Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği

Özet

Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği (DÖFÖ), bireylerin kendi duygusal durumlarını, hislerini ve tepkilerini tanıma ve anlama kapasitelerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal yabancı dil formunun Türkçeye çevrilerek geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılmasıyla elde edilmiştir. Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması, 2017 yılında Tatar ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk kültürü bağlamında Duygusal Öz Farkındalık düzeylerini saptamayı hedeflemektedir.

Bu uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçüm özelliklerini Türk örnekleminde test ederek, psikoloji ve ilgili sosyal bilimler alanlarında kullanılabilirliğini sağlamıştır. Duygusal öz farkındalık, bireyin psikolojik sağlığı, kişilerarası ilişkileri ve genel yaşam kalitesi üzerinde kritik bir rol oynayan temel bir duygusal zeka bileşenidir.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Öz Farkındalık, Duygu, Farkındalık, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Öz Bildirim Envanteri, Psikolojik Ölçek.

Yazarlar

Tatar, A., Bekiroğlu, B., Çelikbaş, B., Özdemir, H., Yağızer, R., Battal, F., Kurt, G.D., Ören, Z., Astar, M.

Amaç

Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi içsel duygusal deneyimlerini ne ölçüde algılayabildiklerini, tanımlayabildiklerini ve ayırt edebildiklerini bilimsel olarak ölçmektir. Bu ölçek, orijinal formunun Türkçeye çevrilmesi ve Türkiye örnekleminde geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanıma sunulması amacıyla uyarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, özellikle duygusal süreçleri inceleyen araştırmacılara, klinik psikologlara ve danışmanlara, bireylerin duygusal farkındalık düzeylerini objektif bir şekilde değerlendirme imkanı sunarak, bu alandaki müdahale ve geliştirme programlarının etkinliğini artırmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapılardan biri olan Duygusal Öz Farkındalık (Emotional Self-Awareness) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle aşağıdaki boyutları içerir:

• Duyguları Tanıma: Bireyin o anda yaşadığı duygusal durumu doğru bir şekilde isimlendirebilme yeteneği.
• Duygusal Yoğunluk Algısı: Bireyin duygusal tepkilerinin şiddetini ve süresini doğru değerlendirebilmesi.
• Duygusal Nedenleri Anlama: Bireyin belirli duygusal durumların ortaya çıkmasına neden olan içsel ve dışsal tetikleyicileri fark edebilmesi.

Duygusal Öz Farkındalık, bireyin duygusal deneyimlerini yargılamadan kabul etme ve bu bilgiyi davranışlarını yönlendirmede kullanma becerisinin temelini oluşturur. Bu, genel duygusal düzenleme ve zihinsel sağlık için kritik bir ön koşuldur.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik değerleri doğrudan belirtilmemiş olsa da, Tatar ve arkadaşlarının 2017 tarihli uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin yapısal geçerliğinin incelenmesi zorunludur. Uyarlama çalışmaları tipik olarak, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türkçe formda da korunduğunu göstermek için kapsamlı geçerlik analizleri içerir.

Bu analizler genellikle şunları kapsar:

• Yapı Geçerliği: Faktör analizi sonuçlarıyla ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğinin belirlenmesi.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Duygusal Öz Farkındalık ile teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, depresyon, anksiyete veya genel duygusal zeka ölçekleri) korelasyonlarının incelenmesi.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasının bir parçası olarak, Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği’nin güvenilirliğinin de değerlendirilmiş olması beklenir. Güvenirlik, ölçeğin zaman içinde veya farklı denek gruplarında tutarlı sonuçlar üretme derecesini ifade eder. Kaynakta spesifik değerler olmamasına rağmen, güvenirlik analizleri şunları içermelidir:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplaması.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının tutarlılığının incelenmesi. Bu, ölçeğin zamana karşı dayanıklılığını gösterir.

Faktör Analizi

Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu tespit etmeye yardımcı olur.

Uyarlama çalışmasında genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile madde yüklerinin incelenmesi ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile orijinal ölçek yapısının Türk örnekleminde de uygun model uyumu gösterip göstermediğinin teyit edilmesi beklenir. Bu işlemler, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarısını gösteren temel psikoloji istatistiksel adımlarıdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Yüksek ihtimalle Likert Ölçeği formatında öz bildirim envanteri (Derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamaktadır, ancak tipik olarak 4, 5 veya 7 noktalı Likert tipi kullanılır).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve genç yetişkinler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri veya genel popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiş olabilir).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Yetişkin popülasyon).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının hedef kitlesi genellikle üniversite öğrencileri veya genel toplum örnekleminden oluşmaktadır. Detaylı örneklem bilgisi kaynak makalede yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Envanteri. Katılımcılar, kendilerine sunulan duygusal durum veya tepki ifadelerini belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Duygu Düzenleme, Öz Bildirim, Adaptasyon, Psikometri, Yapı Geçerliği, Güvenirlik Analizi, Duygusal Zeka.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Arkun Tatar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın iletişim e-postası: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Arkun Tatar) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım koşulları ve potansiyel ücretler için yazarın izni zorunludur.

Kaynaklar

Tatar, A., Bekiroğlu,B., Çelikbaş, B., Özdemir,H., Yağızer, R., Battal, F., Kurt, G.D., Ören,Z.ve Astar,M.(2017).Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği’nin Türkçe’ye çevrilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi.Journal of Social And Humanities Sciences, 4(13), 1484-1493.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: duygusal-oz-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurulması gerekmektedir.