Duygusal Özerklik Ölçeği

Abstract

Duygusal Özerklik Ölçeği (DÖÖ), ergenlerin ebeveynlerinden duygusal olarak ayrışma sürecini ve bağımsızlık kazanımını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, orijinal yapısının Türkçe’ye adaptasyonu ve ergen öğrenciler üzerindeki geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapıldığı 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçek, özellikle klinik başvurusu olmayan gençlerin duygusal özerklik düzeylerini belirlemede kullanılmaktadır.

Keywords

Duygusal Özerklik Ölçeği, Duygusal Özerklik, Ergen, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler, Aile İlişkileri.

Authors

Arkun Tatar, Tuba Bildik, Çiğdem Yektaş, Ferhat Hamidi, H. Emre Özmen.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ergenlik dönemindeki bireylerin ebeveynlerinden beklenen gelişimsel ayrışma sürecini, yani duygusal bağımsızlıklarını ne ölçüde kazandıklarını belirlemektir. Bu adaptasyon çalışması, Türk kültüründeki ergenlerin duygusal özerklik düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek standart bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, ergenlerin ebeveynleriyle olan ilişkilerinde duygusal bağımlılıktan uzaklaşma, bireysel düşünce ve karar verme yeteneklerini geliştirme eğilimlerini değerlendirir. Bu, psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanlarında ergen gelişimi araştırmaları için kritik bir öneme sahiptir.

Yapı (Construct)

Duygusal Özerklik Ölçeği, psikolojideki gelişimsel süreçlerden biri olan duygusal özerklik yapısını ölçmektedir. Duygusal özerklik, ergenin ebeveynlerinden ayrı bir birey olarak kendini algılaması, ebeveynlerinin görüşlerinden bağımsız olarak kendi duygusal tepkilerini ve kararlarını yönetebilmesi anlamına gelir.

Ölçek, genellikle ergenin ebeveynlerinden uzaklaşma, bireyselleşme, ebeveynleri idealize etmeme ve ebeveynlerinden bağımsız kararlar alma gibi dört ana alt boyutta incelenen davranış ve tutumları değerlendirir. Bu yapı, sağlıklı ergen gelişiminin temel taşlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik (Validity)

Ölçeğin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısını destekleyen model uyum indekslerini ortaya koymuştur.

Elde edilen uyum indeksleri şunlardır: İyilik Uyum İndeksi (Goodness of Fit Index – GFI) 0,811, Düzeltilmiş İyi Uyum İndeksi (Adjusted Goodness of Fit Index – AGFI) 0,772 olarak belirlenmiştir. Ayrıca, modelin hata düzeylerini gösteren Yaklaşık Hataların Ortalama Karekökü (Root Mean Square Error of Approximation – RMSEA) 0,092 ve Artık Ortalamaların Karekökü (Root Mean Square Residual – RMR) 0,079 olarak hesaplanmıştır. Bu değerler, uyarlama çalışmasının kabul edilebilir bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik (Reliability)

Duygusal Özerklik Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve eş zamanlı geçerlik (kriter geçerliği) yaklaşımlarıyla incelenmiştir. Ölçeğin dört faktörlü yapısının test edildiği Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda elde edilen iyi uyum katsayısı 0,81 olarak raporlanmıştır.

Ölçeğin güvenilirliğini desteklemek amacıyla, Ana-Baba ve Ergen İlişki Envanteri (Parent-Adolescent Relationship Inventory) gibi ilgili araçlarla kriter geçerliği test edilmiştir. DÖÖ’nün bu envanterin Genel Anlaşmazlık alt ölçeği ile bağıntı düzeyi 0,55, Bütünlük alt ölçeği ile bağıntı düzeyi ise 0,48 olarak bulunmuştur. Bu orta düzeydeki korelasyonlar, ölçeğin ölçtüğü yapının ilgili diğer yapılarla tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin teorik yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü (dört alt boyutlu) yapısının Türk örnekleminde de kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını ortaya koymuştur.

Bu dört faktörlü yapı, ergenlerin ebeveynlerinden duygusal ayrışma sürecinin çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır. Ölçek toplamda 20 madde içermekte olup, bu maddeler dört farklı alt boyuta dağılmıştır. Bu alt boyutlar, ergenin bağımsızlık kazanımının farklı yönlerini (örneğin, bireysel düşünce, duygusal bağımsızlık, çatışma yönetimi) temsil etmektedir.

Instrument

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ölçeği.

Format: Kendini Değerlendirme (Self-Report) formatında, toplam 20 maddeden oluşur ve 4 alt boyuta sahiptir.

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Klinik başvurusu olmayan öğrenciler (Non-clinical student population).

Age Group: Ergenler (Adolescents).

Population Details: Çalışma, lise düzeyinde eğitim gören ve herhangi bir psikiyatrik/klinik başvurusu bulunmayan ergen öğrenciler üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılır (1= hiç katılmıyorum – 4= tamamen katılıyorum).

Keywords

Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, GFI, RMSEA, RMR, Ebeveyn İlişkileri, Gelişim Psikolojisi, Uyarlama.

Authors

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Arkun Tatar (Sorumlu Yazar) için iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı (Permissions & Fee and Test Year)

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar Arkun Tatar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

The original PDF can be downloaded here: duygusal-ozerklik-olcegi-toad.pdf

Referanslar (Reference’s)

Tatar, A., Bildik, T., Yektaş, Ç., Hamidi, F. ve Özmen, H. E. (2016). Duygusal Özerklik Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması ve klinik başvurusu olmayan ergen öğrencilerde duygusal özerkliğin incelenmesi. Nobel Med, 12(1), 39-48.

Makalenin tam metnine erişim linki: nobelmedicus.com

Duygusal Özerklik Ölçeği Maddeleri (Items of the Duygusal Özerklik Ölçeği)

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• 4 alt boyut ve toplamda 20 madde vardır.
• “Annem, babam ve ben her konuda aynı fikirdeyiz.”
• “Annem ve babam ile aynı fikirde olmaya gayret ederim.”
• “Annem ve babam işyerinde de evdeki gibi davranır.”