Dünyaya İlişkin Varsayımlar Ölçeği

Özet

Dünyaya İlişkin Varsayımlar Ölçeği (DİVÖ), bireylerin temel bilişsel şemalarını ve dünyaya yönelik inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle travmatik olaylar sonrasında bireyin yaşam, güvenlik ve adalet algısındaki değişimleri incelemek için kullanılmaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Banu Yılmaz tarafından 2008 yılında gerçekleştirilmiş olup, orijinal yapının altı temel boyutu Türkiye örnekleminde test edilmiştir.

DİVÖ, toplam 31 maddeden ve altı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar; İyilik Varsayımı, Adalet Varsayımı, Şans Varsayımı, Rastlantısallık Varsayımı, Kendilik Değeri Varsayımı ve Kontrol Varsayımıdır. Ölçek, 6’lı derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır ve psikolojik uyum, travma sonrası stres ve genel yaşam memnuniyeti gibi kavramlarla ilişkisini incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

Dünyaya İlişkin Varsayımlar Ölçeği, Bilişsel Şemalar, Travma, Psikolojik Uyum, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Banu Yılmaz

[quads id=5]

Amaç

Dünyaya İlişkin Varsayımlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin dünya, insanlar ve kendileri hakkındaki çekirdek varsayımlarını ve inanç sistemlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu varsayımlar genellikle istikrarlı, pozitif ve uyumlu bir yaşam sürme yeteneği ile ilişkilidir.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, DİVÖ’nün Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olup olmadığını belirlemeyi ve klinik psikoloji ile sosyal psikoloji alanlarında kullanıma sunmayı hedeflemiştir. Bu tür varsayımların ölçülmesi, özellikle zorlayıcı yaşam olayları veya travmalar sonrası bilişsel yeniden yapılanma süreçlerinin anlaşılması açısından kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, bireyin temel yaşam inançlarını yansıtan altı ana psikolojik yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapılar, bireyin dünyayı güvenli, anlamlı ve öngörülebilir bir yer olarak algılama derecesini yansıtır.

Ölçeğin ölçtüğü altı temel varsayım şunlardır:

• İyilik Varsayımı: İnsan doğasının temelde iyi olduğuna dair inanç.
• Adalet Varsayımı: Dünyanın adil bir yer olduğu ve insanların genellikle hak ettiklerini yaşadığı inancı.
• Şans Varsayımı: Kişinin kendine özgü bir şansa veya talih açıklığına sahip olduğu inancı.
• Rastlantısallık Varsayımı: Yaşam olaylarının büyük ölçüde rastlantısal ve kontrol edilemez olduğu inancı.
• Kendilik Değeri Varsayımı: Bireyin kendi değerine ve yeterliliğine dair sahip olduğu olumlu inançlar.
• Kontrol Varsayımı: Yaşam olayları üzerinde kişisel kontrol sahibi olunduğuna dair inanç.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları kapsamında, ölçüt geçerliğini sınamak amacıyla RİDKOÖ (muhtemelen Riskli Davranışlar Kontrol Ölçeği veya benzeri bir yapı) ve KSE (Kişisel Şema Envanteri veya benzeri bir yapı) kullanılmıştır. Bu karşılaştırmalı analizler, DİVÖ’nün ölçmek istediği psikolojik yapılarla teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer ölçeklerle tutarlılığını göstermeyi amaçlamıştır.

RİDKOÖ ile yapılan analizler sonucunda yedi alt boyut elde edilmiş ve bu bağlamda iç tutarlılık katsayısı .66 olarak raporlanmıştır. KSE ile yapılan ölçümde ise toplam iç tutarlılık katsayısı .97 gibi yüksek bir değerde bulunmuştur, bu da ölçeğin ölçtüğü yapının ilgili diğer şema veya envanterlerle güçlü bir örtüşme gösterdiğine işaret etmektedir.

Güvenirlik

Dünyaya İlişkin Varsayımlar Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yapılan analizler sonucunda ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .70 olarak belirlenmiştir. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir bir düzeydedir. Test-tekrar test güvenirlik katsayısı ise .58 olarak bulunmuştur. Bu katsayı, varsayımların zaman içinde orta düzeyde bir kararlılığa sahip olduğunu göstermekle birlikte, bu tür bilişsel yapıların zamanla değişebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte doğrudan açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizine dair detaylı istatistiksel bilgi verilmemiş olsa da, ölçek yapısının 6 alt boyut ve toplam 31 maddeden oluştuğu belirtilmiştir. Bu altı faktörlü yapı, ölçeğin orijinal teorik çerçevesine uygun olarak düzenlenmiştir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de orijinal ölçeğin boyutlarını koruyup korumadığı test edilmiş ve altı temel varsayım boyutu (İyilik, Adalet, Şans, Rastlantısallık, Kendilik Değeri, Kontrol) Türkiye popülasyonunda da geçerli bir yapı olarak kabul edilmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Geniş Popülasyon (Muhtemelen üniversite öğrencileri veya yetişkinler)

Age Group: Yetişkin (Adaptasyon çalışmasının yapıldığı örnekleme bağlı olarak)

Population Details: Detaylı örneklem bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikoloji araştırmalarında sıklıkla kullanılan üniversite öğrencisi örneklemi olduğu varsayılabilir.

Test Methodology: 6’lı Likert ölçeği derecelendirmesi kullanılmaktadır (1= kesinlikle katılmıyorum – 6= tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar ilgili varsayıma güçlü bir şekilde sahip olunduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Banu Yılmaz, Psikometri, Bilişsel Varsayımlar, Öz Bildirim, Ölçek Geliştirme, Türk Psikoloji Yazıları Dergisi

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Banu Yılmaz

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilinmiyor (Muhtemelen Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım koşulları hakkında bilgi bulunmamaktadır.

Test Yılı: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dunyaya-iliskin-varsayimlar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yılmaz, B. (2008). Dünyaya İlişkin Varsayımlar Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması: Ön Çalışma. Türk Psikoloji Yazıları Dergisi, 11(21), 41-51.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır: turkpsikolojiyazilari.com

[quads id=5]

Dünyaya İlişkin Varsayımlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek toplam 31 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır.

• İyilik Varsayımı (6 madde): İnsan doğası temelde iyidir
• Adalet Varsayımı (8 madde): İnsanlar genellikle yaşadıklarını hak ederler
• Şans Varsayımı (4 madde): Temelde şanslı bir insanımdır..
• Rastlantısallık Varsayımı (6 madde): Genel olarak yaşam bir kumardır.
• Kendilik Değeri Varsayımı (4 madde): Kendim olmaktan son derece memnunum
• Kontrol Varsayımı (3 madde): Genellikle, benim için en iyisi olacak şekilde davranırım