Dubois 5 Kelime Testi (5KT)

Özet

Dubois 5 Kelime Testi (5KT), başta bilişsel değerlendirme olmak üzere, özellikle bellek fonksiyonlarını hızlıca taramak amacıyla geliştirilmiş kısa bir nöropsikolojik ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi, Gül Kayserili tarafından 2010 yılında yapılmıştır. Çalışma, 50 yaş ve üzeri yetişkin bireyler için testin güvenilirliğini ve geçerliliğini saptamayı amaçlamıştır. Bu adaptasyon çalışması, 5KT’nin Türkiye’de yaşlı popülasyonda yaygın olarak kullanılabilmesi için temel bir zemin oluşturmuştur.

5KT, genellikle demans veya hafif bilişsel bozuklukların erken taramasında kullanılan, uygulaması hızlı ve yorumlanması kolay bir araç olarak bilinmektedir. Adaptasyon sürecinde, ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliği sağlanmış ve elde edilen sonuçlar testin Türkçe sürümünün yüksek psikometrik niteliklere sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Dubois 5 Kelime Testi (5KT), Güvenirlik, Geçerlik, Bilişsel Tarama, Bellek, Geriatri, Yetişkinler, Geliştirme, Cronbach alfa.

Yazarlar

Gül Kayserili (Sorumlu Yazar, Türkçe Adaptasyonu)

Amaç

Dubois 5 Kelime Testi (5KT)’nin temel amacı, bireylerin sözel epizodik bellek fonksiyonlarını hızlı ve etkin bir şekilde taramaktır. Özellikle yaşlı popülasyonda (50 yaş ve üzeri), hafif bilişsel bozukluk (MCI) ve erken evre demans gibi durumların saptanmasında pratik bir araç olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Gül Kayserili tarafından yürütülen yüksek lisans tezi çalışmasının özel amacı ise, 5KT’nin Türkçe sürümünün Türk kültürü ve dili bağlamında geçerli ve güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını bilimsel yöntemlerle belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda, ölçeğin psikometrik özellikleri detaylı olarak sınanmıştır.

Yapı

5KT, nöropsikolojide yaygın olarak incelenen sözel epizodik bellek yapısını ölçmektedir. Bu yapı, yeni bilgilerin kodlanması, depolanması ve daha sonra geri çağrılması (hatırlanması) süreçlerini içerir. Test, katılımcıların kendilerine sunulan beş kelimeyi öğrenme ve erteleme süresi sonrasında hatırlama yeteneğini değerlendirir.

Ölçeğin yapısal geçerliliği (Bilinen Gruplar Geçerliliği) incelenirken, testin beklenen bilişsel düzey farklılıklarını yansıtan grupları (örneğin, bilişsel olarak sağlıklı bireyler ile bilişsel bozukluğu olan olgular) ayırt etme yeteneği temel alınmıştır. Bu, ölçeğin gerçekten de hedeflediği bellek yapısını ölçtüğünü gösteren önemli bir kanıttır.

Geçerlik

5KT testinin Türkçe sürümünün geçerliliği, Kayserili (2010) çalışmasında iki temel yaklaşımla incelenmiştir. Bu yaklaşımlar, ölçeğin mevcut bilişsel durumu doğru bir şekilde yansıtıp yansıtmadığını belirlemeye odaklanmıştır.

1. Eş Zaman Geçerliliği (Concurrent Validity): Bu yaklaşım, 5KT skorlarının, aynı anda uygulanan ve aynı yapıyı ölçtüğü bilinen diğer standart ölçüm araçlarının skorlarıyla ne kadar tutarlı olduğunu değerlendirmiştir. Yüksek korelasyonlar, eş zaman geçerliliğinin sağlandığını gösterir.
2. Bilinen Gruplar (Yapısal) Geçerliliği: Bu yöntem, ölçeğin teorik olarak farklılaşması beklenen grupları (örneğin, sağlıklı kontrol grubu ve bilişsel bozukluk olgu grubu) istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde ayırt edip edemediğini sınamıştır. Bu, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı başarıyla temsil ettiğinin kanıtıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği olmak üzere iki farklı yöntemle gerçekleştirilmiştir. Güvenilirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde ve farklı maddeler arasında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermiştir.

• İç Tutarlılık: Toplam 167 katılımcı (n:167) üzerinden sınanmıştır. İç tutarlılık çözümlemelerinde, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösteren istatistiksel yöntem olan Cronbach alfa katsayısı kullanılmıştır. Elde edilen değerlerin yüksek olması, iç tutarlılığın güçlü olduğunu göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenilirliği: Bu analiz, 40 kontrol ve 30 olgu olmak üzere toplam 70 kişilik bir örneklem üzerinde yapılmıştır. İki farklı zamanda uygulanan test skorları arasındaki ilişkiyi belirlemek için Sparman Rho Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır.

Her iki güvenilirlik testinde de, elde edilen skorların 1.0 değerine yaklaştıkça ölçeğin güvenilirliğinin yükseldiği belirtilmiştir. Bu durum, 5KT’nin Türkçe sürümünün kararlı ve tutarlı ölçümler sağladığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Dubois 5 Kelime Testi (5KT), doğası gereği oldukça kısa bir ölçek olup, temel olarak tek bir bilişsel yapıyı (sözel epizodik bellek) ölçmeyi hedeflemektedir. Bu nedenle, Kayserili (2010) tarafından sunulan özet bilgilerde, karmaşık bir keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi (EFA/CFA) sürecine dair ayrıntılı bir bilgi bulunmamaktadır. Ölçeğin yapısal geçerliliği, büyük olasılıkla Bilinen Gruplar Geçerliliği yaklaşımı altında ele alınmıştır; bu da ölçeğin tek bir boyutta beklenen klinik ayrımı yapabildiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Türkçe Adaptasyon Çalışması)

Format: Nöropsikolojik Tarama Testi (Sözel Epizodik Bellek)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Klinik ve Klinik Olmayan Popülasyon)

Yaş Grubu: 50 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmasında iç tutarlılık için 167 katılımcı, test-tekrar test güvenilirliği için 40 kontrol ve 30 olgu (toplam 70) kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Kelime hatırlamaya dayalı, kısa süreli bir uygulama gerektiren bilişsel tarama metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Dubois, Bellek Testi, Geriatri, Yaşlı Yetişkinler, Sparman Rho Korelasyon Katsayısı, Nöropsikolojik değerlendirme, Hafif Bilişsel Bozukluk.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gül Kayserili

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın Yapıldığı Kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2010 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Testin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında spesifik bilgi kaynakta belirtilmemiştir. Akademik tez çalışması olduğu için izinler için sorumlu yazar Gül Kayserili ile iletişime geçilmesi önerilir ([email protected]).

Tez çalışmasının tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr.

Kaynaklar

Kayserili, G. (2010). Dubois 5 kelime testi’nin 50 yaş ve üzeri yetişkin bireyler için geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Bu ölçek çalışmasına ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dubois-5-kelime-testi-5kt-toad.pdf

Dubois 5 Kelime Testi (5KT) Maddeleri

ÖNEMLİ: Dubois 5 Kelime Testi’nin uygulama materyali veya spesifik kelime maddeleri, sağlanan kaynak özetinde yer almamaktadır. Test, adından anlaşılacağı üzere, sözel bellek taraması için kullanılan beş kelimeden oluşmaktadır. Detaylı maddeler için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.