Dürüst Davranış Ölçeği

Özet

Dürüst Davranış Ölçeği, bireylerin dürüst davranış eğilimlerini ve ahlaki tutumlarını ölçmek amacıyla Melek Erken tarafından 2009 yılında geliştirilmiş psikolojik bir ölçme aracıdır. Ölçek, yüksek lisans tezi kapsamında, empati becerisinin ahlaki davranışlar üzerindeki etkisini inceleyen geniş bir araştırmanın parçası olarak oluşturulmuştur. 15 maddeden oluşan bu tek faktörlü yapı, bireylerin sosyal etkileşimlerde ve kişisel sorumluluk durumlarında sergilediği dürüstlük düzeyini belirlemeyi hedefler. Ölçeğin psikometrik özellikleri, tatmin edici düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerleri sunmaktadır.

Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında olup (1= hiçbir zaman – 5= her zaman), iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) 0,834 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçeğin akademik çalışmalarda kullanılabilecek yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Dürüstlük, Dürüst Davranış, Ahlaki Gelişim, Empati, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Melek Erken

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin günlük yaşamda sergiledikleri dürüst davranış düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle genç yetişkinlerin veya öğrencilerin, sosyal ve kişisel sorumluluk alanlarında ne kadar dürüstlük ilkesine bağlı kaldıklarını belirlemek üzere tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması, empati becerisi ile dürüstlük arasındaki ilişkiyi anlamlandırmaya odaklanmıştır.

Ölçek, akademik araştırmalarda ve eğitim psikolojisi alanında, dürüst davranış ve ahlaki gelişim gibi etik yapıların değerlendirilmesi için standart bir araç sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçek, bireyin sözünde durma, hatalarını kabul etme ve başkalarını yanıltmama gibi temel etik normlara uyumunu değerlendirir.

Yapı

Ölçek, temel olarak “Dürüst Davranış” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin yalan söylememe, başkalarının hakkına saygı gösterme, sözünde durma ve hatalarını kabul etme gibi evrensel kabul görmüş ahlaki davranışlar normlarına uygun hareket etme eğilimini ifade eder.

Dürüstlük, sadece gerçeği söylemekle sınırlı olmayıp, aynı zamanda sorumluluk alma ve etik kurallara bağlı kalma boyutlarını da içermektedir. Ölçek maddeleri, bu çok boyutlu dürüstlük anlayışını yansıtan somut davranış örnekleri üzerinden oluşturulmuştur ve tek bir dominant faktör altında toplanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, Dürüst Davranış Ölçeği‘nin beklenen teorik yapıyla uyumlu olarak tek faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu tek faktörlü yapı, ölçülen dürüstlük kavramının tutarlı ve bütünleşik olduğunu göstermektedir.

Madde yükleri (factor loadings), 0,326 ile 0,737 arasında değişmektedir. Bu yük değerleri, maddelerin ölçülmek istenen tek faktöre yeterli düzeyde katkı sağladığını ve yapısal geçerliğin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu işaret etmektedir. Ölçeğin bu tek faktörü, ölçeğe ilişkin toplam varyansın %34,438’ini açıklamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik düzeyi, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen Cronbach Alfa değeri 0,834’tür. Bu değer, psikometrik açıdan oldukça iyi kabul edilen bir düzeydir ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı, Dürüst Davranış Ölçeği‘nin farklı zamanlarda ve farklı örneklemlerde güvenilir sonuçlar üretme potansiyeline sahip olduğunu desteklemektedir. Bu, ölçeğin araştırma ortamlarında stabil bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Yapılan keşfedici faktör analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) sonucunda, 15 maddelik ölçeğin tek bir ana faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu sonuç, dürüst davranışın, ölçek kapsamında tekil ve baskın bir psikolojik yapı olarak ele alınabileceğini doğrulamaktadır.

Faktör yüklerinin 0,326 ile 0,737 aralığında olması, tüm maddelerin faktöre anlamlı katkı sağladığını göstermektedir. Tek faktörün açıkladığı toplam varyans yüzdesi (%34,438), ölçekteki maddeler arasındaki ortak varyansın önemli bir bölümünün dürüstlük yapısı tarafından temsil edildiğini göstermektedir. Bu analiz, ölçeğin yapısal netliğini desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğrenciler / Genç Yetişkinler

Age Group: Belirtilmemiştir, ancak yüksek lisans tezi bağlamında genellikle ergenlik dönemi sonu ve genç yetişkinlik dönemindeki bireyler hedeflenmiştir.

Population Details: Ölçek, 2009 yılında Türkiye’de yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Toplam 15 madde ve tek faktörden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik, Dürüstlük, Cronbach Alfa, Ahlak Eğilimi, Yapısal Geçerlik, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Geliştirme döneminde)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında Melek Erken’in yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda genellikle referans gösterilerek kullanılabilir.

The original PDF can be downloaded here: durust-davranis-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Erken, M. (2009). Empati becerisinin ahlaki davranışlar üzerindeki etkisi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

Dürüst Davranış Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 15 maddeden ve tek faktörden oluşmaktadır. Örnek maddeler şunlardır:

• Arkadaşımdan aldığım kitabı söz verdiğim zamanda götürürüm (4. madde)
• Yaptığım bir hatayı başkalarının üzerine atmam (7. madde)
• Aileme arkadaşıma ders çalışmaya gidiyorum ders başka yerlere giderim (10. madde)
• Annemin cüzdanından gizlice para alırım (14. madde).